Cevapla
 
Konu Araçları
Eski 12-07-18, 01:52 #1
Eru Iluvatar Eru Iluvatar çevrimdışı
Varsayılan Ansiklopedi Tarihçesi


Ansiklopedinin Tarihi

Bütün bilgileri birkaç kitap içinde toplama konusunda ilk teşebbüs Eski Yunan bilgini Aristoteles (M. Ö. 384-322) tarafından yapılmıştır. Bu bakımdan ona «ansiklopedicilerin babası» denir. Aristoteles sadece mevcut bilgileri almakla kalmamış, aynı zamanda her konu hakkındaki fikirlerini de ese-

Aristoteles’ten sonra ikinci olarak ansiklopedik bir eser hazırlı-yan Eski Romalı yazarlardan Marcus Terentius Varro’dur (M. Ö. 116-27). Varro, hazırladığı dokuz ciltlik esere «Disciplinarium» adını vermiştir. Gene Romalı yazarlardan Marcianus Capella V. yüzyılda o zamanın bütün bilgilerini teşkil eden yedi ilmi bir tek kitapta topladı. İspanyol bilginlerinden Sevilla rahibi Isidore (560-636) bilgileri bir sıra halinde toplamak için teşebbüse girişti, otuz yıllık bir çalışma sonunda «Etymologiarum Libri XX» yi hazırladı. Bu eser yazarın ölümünden bin yıl sonrasına kadar kullanılmakta devam etmiştir.

Bu ilk eserler ayrı ayrı konulara ayrılmış değildi, doğrudan doğruya yazarın fikirlerine göre tertipleniyordu. Verilecek bilgileri ayrı konular halinde inceleyen ilk ansiklopedik eser ancak 1260 yılında yazıldı. Fransız din bilginlerinden Vincent de Beauvais kralın arzusu üzerine «Speculum Majus» u yazdı. Bu Latince başlık «büyük ayna» anlamına geliyordu. Ortaçağ yazarları, bütün bilgileri aksettirmesi bakımından ansiklopedi anlamına bu «speculum» (ayna) sözünü benimsediler.

Bugünkü anlamda ansiklopediler XV. yüzyıldan itibaren yazılmaya başlanmıştır. 1481′ de İngiltere’de İlk kitabı basan William Caxton ilk İngilizce başvurma kitabı olan «Mirror of the World» (Dünyanın Aynası) nı da yayınladı. Bu eser aynı zamanda ilk resimli ansiklopedidir.

Adında ilk defa olarak «ansiklopedi» kelimesini kullanan eser 1541 yılında İsviçre’de yayınlandı.

Doğuda Ansiklopedi

Doğu’nun en ilgi çekici ansiklopedileri Çin’de yazılmıştır. Kendi zamanlarının bilgilerini bir araya getiren ilk Çin ansiklopedileri VI ve VII. yüzyılların eserleridir. Bu ansiklopedilerin çoğu binlerce ciltliktir. 1725′ te yazılan bir Çin ansiklopedisi ise 10.000 cilttir. Bu eserin fihristi ve düzeltme cetvelleri de 80 ciltten fazla tutmaktadır. Yalnız, her cilt ancak 80 sayfadır.

Bugünkü ansiklopedi anlayışına yaklaşan ilk Arap ansiklopedisi Butrüsül-Bustanî’nin «Dairetül-Maarif» adlı eseridir. 1876’da basılmaya başlanan eserin baskısı 1900’e kadar devam etmişse de tamamı basılamamıştır. 1923-1925’te aynı adda Arapça on ciltlik bir eser yayınlamıştır. İran ansiklopedik eserleri ise daha çok birer kamus hükmündedir.



Japonya’da Batı anlamıyla yazılmış birçok ansiklopediler vardır. Bunların en önemlisi 56 ciltlik «Dai Hakka Jiten» (Büyük Ansiklopedi) dir.

Türk Ansiklopedileri

Türk tarihinin son zamanlarına kadar Batı anlamıyla bir ansiklopediye rast gelinmez. Ancak, başvurma kitabı olarak biyografi, bibliyografya ve tezkireler yazılmıştır.

XVI. yüzyılda yaşamış olan Taşköprülüzade Ahmet Efendi’nin «Şakayık-ı Numaniye» adlı eseri Osmanlı devrinde yetişmiş bilginlerden bahseden ansiklopedik eserlerdendir. Bu esere daha sonradan ilâveler yapılmıştır.

Başvurma kitaplarımızın en önemlisi XVII. yüzyılda Kâtip Çelebi’nin yazdığı «Keşf-üz-Zünun an Esami-I-Kütübi ve l-Fünun» adlı eseridir. Bu eserde alfabe sırası ile 14.501 kitap gözden geçirilmiştir. Eser Arapçadır. Sonradan ilaveler yapılmış, Milli Eğitim Bakanlığınca bastırılmıştır.

Türkiye’de Batı anlamıyla ilk ansiklopedi yazma teşebbüsünde bulunan yazar, Ali Suavi’dir. «Kamus-ül-Ulûm ve’l-Maarif» adlı eserini 1870 de Paris’te yayınladığı «Ulûm» gazetesine birer forma ekleyerek çıkarmaya başlamış, fakat Alman-Fransız Savaşı’nın patlak vermesi üzerine yayınına devam edememiştir.

1881 de Ahmet Rıfat Efendi’nin yayınladığı yedi ciltlik «Lûgaat-i Tarihiye ve Coğrafiye», adlı eser yalnız coğrafya ve tarih konularında bilgi vermekle kalmamış, müspet ilimlere de yer ayırmıştır.

Türkiye’de yapılan ansiklopedik mahiyette’ eser teşebbüslerinin çoğu yarım kalmıştır. Bu arada tamamlanan şu üç eseri saymak yerinde olur:

«Sicill-i Osmanî»: 1890’da Mehmet Süreyya Bey tarafından yayınlanmıştır. Bu eserde geniş ölçüde Şemsettin Sami biyografik bilgi vardır.

«Kamus-ül-A’lâm»: Şemsettin Sami’nin eseridir. Bugünkü anlayışa uygun bir tarih ve coğrafya kamusu olan bu 6 ciltlik eser 1899’da basılmıştır.

«Osmanlı Müellifleri»: 1914’te basılmıştır. Bursalı Tahir’in eseridir. Adından anlaşılacağı gibi yazarları ve eserlerini incelemiştir.

Batı ansiklopedi anlayışına uygun olarak Türkiyede basılan ilk eser 1932-1936 yılları arasında yayınlanan «Hayat Ansiklopedisi» dir. «Cumhuriyet» gazetesi tarafından yayınlanan bu eser Amerika’nın Compton’s Pictured Encyclopedia ve American Educator adındaki ansiklopedileri esas tutularak altı kişilik bir heyet tarafından hazırlanmıştır.

Bu arada İbrahim Alâettih Gövsa’nın eseri olan ve «Yedigün» Müessesesi tarafından yayınlanan «Meşhur Adamlar Ansiklopedisi» 1933’te çıkmaya başlamış, beş yılda tamamlanmıştır. ALINTI#

__________________
  Alıntı Yaparak CevaplaAlıntı Yaparak Cevapla
Cevapla

Bu konunun kısa yolunu aşağıdaki sitelere ekleyebilirsiniz

Taglar
ansiklopedi, bir, ciltlik, eser, ilk

Konu Araçları

Gönderme Kuralları
Yeni konu açamazsınız
Cevap yazamazsınız
Dosya gönderemezsiniz
Mesajlarınızı düzenleyemezsiniz

BB code is Açık
Smiley Açık
[IMG] kodu Açık
HTML kodu Kapalı



Tüm saatler GMT +3. Şuan saat: 02:04
(Türkiye için artık GMT +3 seçilmelidir.)

 
5651 sayılı yasaya göre forumumuzdaki mesajlardan doğabilecek her türlü sorumluluk yazan kullanıcılara aittir. Şikayet Mailimiz. İçerik, Yer Sağlayıcı Bilgilerimiz. Reklam Mailimiz. Gizlilik Politikası. Tatil
Copyright © 2018