Cevapla
 
Konu Araçları
Eski 13-08-16, 09:07 #1
JokesOnYou JokesOnYou çevrimdışı
Varsayılan Magmatik kayaların köken malzemesi


Magmatik kökenden türemiş magmatik ve metamorfik kayalar Yerkabuğunun yaklaşık %95
hacmini kapsar. Bunun yanında, Yeryuvarının % 82 hacmini oluşturan manto katmanında
magmanın katılaşmasından oluşmuştur. Böylece Yerküre ince bir sedimenter örtüsü demirli
çekirdeğin bulunduğu önemli bir magmatik kaya yığını şeklinde betimlenebilir (Şekil 1). Bu
bağlamda, magmatik kayaların anlaşılması gezegenimizin yapısı, bileşimi ve süreçleri
hakkında bulguların başlıca kaynağıdır.
Bu bölümde öğreneceklerimiz:
• Magmatik kayalar nasıl oluşuyor?
• Magma ile lav arasındaki farklar?
• Sınıflama için iki temel ölçüt nedir?
• Soğuma hızı ile magmatik kristal boyutu arasındaki ilişki.
• Bowen reaksiyon serisi ve magmatik kayaları uygulama belirtisi.
• Granitik kayalar ile bazaltik kayalar arasındaki fark.
• Magmatik kayalara bağlı altın, gümüş ve diğer metalik mineraller.

Yer sisteminde kayaç döngüsüne bakarsak magmatik kayalar ayrı bir yer işgal eder. Kayaç
döngüsünde yerin içinde ve yer yüzeyindeki ilişkileri ve bunları oluşturan süreçleri
görmekteyiz. Burada hem doğrudan hem de ikincil bağlar ortaya çıkar


Geniş zaman aralığında kayalar oluşur, değişir ve tekrardan oluşur. Kayaç
döngüsünden hangi kayadan hangi süreçlerde hangi kayaların oluşabileceği ortaya
çıkar. Oklar bir kaya grubundan hangilerinin oluşabileceği yönü göstermektedir.

Kayaç döngüsünde magmatik kayaların sıvı bir magmanın soğuması ve katılaşması yoluyla
meydana geldiğini anlamaktayız. Birçok veriye göre magma önceki kayaların bölümsel ergimesi ile ortaya çıkmaktadır. Bölümsel ergime yerkabuğunda ve mantoda, çeşitli
derinliklerde, genellikle 50 km derinliği geçmemek kaydıyla oluşmaktadır.
Magma oluştuktan sonra yanındaki kayalardan düşük yoğunluklu olması nedeniyle yüzeye
doğru hareket edebilmektedir. Yeryüzüne ulaşıp akan magmaya lav adını vermekteyiz. Bazen
magma volkan bacasından o kadar şiddetle çıkar ve etrafındaki doğa ve yaşam için büyük
felaket getirir. Ancak birçok püskürmede sakin akan lav şeklindedir


Yüzeyde katılaşınca volkanik kaya adını alır. Hareketini yüzeye ulaşamadan yitiren ve kabuk
içinde katılaşan magmadan plütonik kayalar oluşur (Volkan ateş tanrısı; Pluton derinlerin
tanrısı).
Eğer şiddetli erozyon ve bölgesel yükselme gerçekleşmezse plütonik kayaları yüzeyde
görmek olanaksızdır (bir kaya kütlesinin yüzeyde görülmesi, üzerinde toprak örtüsünün
bulunmamasına mostra denir).



Magma tamamen veya kısmen sıvı olan ve katılaştığında magmatik kayaların oluştuğu bir
kütledir. Magmalar çoğunlukla sıvı, katı ve gaz bileşenlerini içerir. Sıvı bileşene ergiyik denir
ve yer kabuğunu oluşturan elementlerin hareketli iyonlarını bulundurur. En büyük kısmı Si ve
O iyonları, daha az olarak Al, K, Ca, Na, Fe ve Mg yer alır.
Eğer varsa katı kısımlar ergiyikten kristallenen silikat mineralleridir, magma soğudukça
kristal oranı artmaktadır. Soğumanın geç evresinde magma kütlesinin çoğunluğu (% 90 fazla)
kristal geri kalan kısmı ise ergiyiktir.
Magmanın gaz bileşenlerine uçucu maddeler denir, bunlar yüzey koşullarında ergiyikten
serbestçe ayrılır. En yaygın uçucu maddeler su buharı (H2O), karbondioksit (CO2) ve kükürt
dioksit (SO2) olup yüksek basınç altında ergiyikte çözünmüş şekilde bulunmaktadır.
Magmanın yüzeye (düşük basınç ortamına) hareketinde magmadan ayrılarak buhar
püskürmelerine neden olur. Derinlerde kristallenen magma kütlelerinde ise uçucu maddeler sıcak, sulu akışkanlar şeklinde çevre kayaları içlerine sokulur. Bunlar metamorfizmada
önemli rol oynarlar.


MAGMADAN KRİSTALİN YAPILI KAYAYA
Magmanın en üst sıcaklık değerlerinde iyon ve iyon grupları düzenli olarak birleşir ve
koparlar. Sonraları magma soğumaya geçince iyon hareketi yavaşlıyor ve bağlanarak kristal
yapılarını oluşturuyorlar. Kristalizasyon adı verilen bu süreçte oluşan çeşitli silikat mineralleri
artık magma içinde dengeli olarak “ yüzerler”. Magmanın kristalizasyonunu incelemeden
önce tersi süreç olan katı bir maddenin nasıl eridiğine bakmak gerekir. Herhangi bir katı
kristalin malzemede iyonlar düzenli bir modelde birleştirilmiştir (kristal yapısı). Ancak ufakta
olsa sabit nokta etrafında iler geri iyon hareketi söz konusudur. Sıcaklık arttığında bu hareket
şiddetlenmekte ve diğer iyonlarla çarpışarak mesafe kazanılmaktadır. Böylece ısıtıldığında
iyonlar daha fazla hacme yayılır, katı malzeme bütününde genleşme gözlenir.
Eğer iyon titreşimi aşırı şiddetlendiğinde kimyasal bağlar gevşer ve katı malzemenin ergimesi
gerçekleşir. Kristal kafes yapısı bozulur, sıvı içinde düzensiz dağılmış iyon gruplar hareket eder.


Kristalizasyon sürecinde soğuma, ergime olaylarını tersine yönlendirir. Sıcaklık azaldığında
iyon hareketleri yavaşlar, yeterince soğuma gerçekleştiğinde kimyasal bağlar kuvvetlenerek
iyonlar kafes yapısı oluşturma yoluna girerler. İlk oluşan kristaller büyümeleri esnasında
herhangi bir engelle karşılaşmadıkları için düzgün kristal şekilleri oluştururlar, son gelişen kristallerin şekilleri boşlukları doldurmaları nedeniyle düzensizdir. Tüm ergiyikten iç içe
geçmiş kristaller oluştuğunda magmatik kaya meydana gelir.
Aslında magmanın kristalizasyonu oldukça karmaşık bir süreçtir. Örneğin su gibi saf bir
malzeme belli bir sıcaklıkta kristalleşirse magmadan çeşitli kristallerin oluşumu 200°C gibi
bir sıcaklık aralığında gerçekleşmektedir. Kristalizasyon sürecinde artık ergiyik bileşimi de
kristallere giren iyonların çekilmesi ile sürekli değişmektedir. Eğer ergiyik ilk oluşan
kristallerden ayrılırsa, bu durumda ergiyik bileşimi köken magma bileşiminden farklı
olmaktadır. Böylece tek bir magmadan çok çeşitli bileşimlere sahip kayalar
oluşabilmektedir. Bunun sonucu doğada mineral ve kimyasal bileşimi farklı magma
kayalarını görmekteyiz (Şekil 5).
Magmanın kristalizasyonu oldukça karmaşık bir süreç olduğu halde yinede magmatik kayaları
mineral bileşimleri ve oluşum koşullarına bakarak sınıflandırmamız mümkün olmaktadır.
Geniş anlamda kristal boyutu ve mineral tanelerinin düzenine, yani kaya dokusuna bakılarak
kristalizasyon ortamı hakkında bir takım sonuçlar çıkarabiliriz. Dolayısıyla magmatik kaya
sınıflandırmasında temel mineral bileşimi ve kayanın dokusu ön planda tutulmaktadır
__________________
  Alıntı Yaparak CevaplaAlıntı Yaparak Cevapla
Cevapla

Bu konunun kısa yolunu aşağıdaki sitelere ekleyebilirsiniz

Taglar
bir, kayalar, magma, magmanın, magmatik

Konu Araçları

Gönderme Kuralları
Yeni konu açamazsınız
Cevap yazamazsınız
Dosya gönderemezsiniz
Mesajlarınızı düzenleyemezsiniz

BB code is Açık
Smiley Açık
[IMG] kodu Açık
HTML kodu Kapalı



Tüm saatler GMT +3. Şuan saat: 17:43
(Türkiye için artık GMT +3 seçilmelidir.)

 
5651 sayılı yasaya göre forumumuzdaki mesajlardan doğabilecek her türlü sorumluluk yazan kullanıcılara aittir. Şikayet Mailimiz. İçerik, Yer Sağlayıcı Bilgilerimiz. Reklam Mailimiz. Gizlilik Politikası. Tatil
Copyright © 2018