YAPIM EKLERİ

Yapım ekleri dört gruba ayrılır:

a) İsimden İsim Yapan Ekler
B ) İsimden Fiil Yapan Ekler
c) Fiilden Fiil Yapan Ekler
d) Fiilden İsim Yapan Ekler

İSİMDEN İSİM YAPAN EKLER

-eç, -aç: kıraç, topaç
-ek, -ak: başak, solak
-en, -an: kızan, eren
-er, -ar: birer, onar
-ay, -ey: yatay, dikey
-ce, -ca, -çe, -ça: Türkçe, insanca
-ceğiz, -cağız: adamcağız, evceğiz
-cek, -cak: yavrucak, oyuncak
-ci, -cı, -cu, -cü / -çi, -çı, -çu, -çü: eskici, kiracı, oyuncu, balıkçı, emekçi
-cik, -cık, -cuk, -cük / -çik, -çık, -çuk, -çük: kimsecik, yavrucuk, bebekçik, kitapçık
-cıl, -cil, -cul, -cül / -çıl, -çil, -çul, -çül: evcil, insancıl, balıkçıl
-ç: anaç, babaç
-dam, -dem, -tan,-ten: erdem, yöntem
-deş, -daş / -teş, -taş: arkadaş, özdeş, yurttaş
-gil, -gül: turunçgil, teyzemgil
-ge, -ga / -ke, -ka: özge, başka
-ki: akşamki, sonraki
-leyin: sabahleyin, akşamleyin
-lı, -li, -lu, -lü: evli, taşlı, soylu
-lık, -lik, -luk, -lük: arkadaşlık, incelik, odunluk
-msı, -msi, -msu, -msü: beyazımsı, ekşimsi
-mtırak: sarımtırak, acımtırak
-men, -man: göçmen, kocaman
-sel, -sal: kişisel, kumsal
-sı, -si, -su, -sü: ipeksi, çocuksu
-ncı, -nci, -ncu, -ncü: birinci, dokuzuncu
-sız, -siz, -suz, -süz: bilgisiz, görgüsüz
-( )t: yaşıt, boyut
-tı, -ti -tu, -tü: şırıltı, gürültü








İSİMDEN FİİL YAPAN EKLER

-a, -e: yaşa-, kapa-
-de, -da / -te, -ta: gürülde-, horulda-
-el, -al: düzel-, azal-
-ik, -ık, -uk, -ük: birik-, acık-
-ırga, -irge: yadırga-, esirge-
-imse, -ımsa, -umsa, -ümse: benimse-, azımsa-, kötümse-
-l: durul-, incel-
-le, -la: gözle-, başla-
-leş, -laş: dertleş-, uzaklaş-
-se, -sa: garipse-, umursa-

FİİLDEN FİİL YAPAN EKLER

-ala, -ele: kovala, gevele
-dır, -dir, -dur, -dür / -tır, -tir, -tur, -tür: aldır-, durdur-, koştur-, söktür-
-ı, -i,-u, -ü: kazı, yapı
-ıl, -il, -ul, -ül: çekil-, takıl-
-ır, -ir, -ur, -ür: pişir-, düşür-,uçur-
-n: hazırlan-, taşın-
-a, -e: tıka-
-msa, -mse: gülümse-, azımsa-
-p: serp-, kırp
-( )ş: ödeş-, anlaş-
-( )t: anlat-, uyut-

FİİLDEN İSİM YAPAN EKLER

-a, -e: güle güle, düşe kalka
-ç: kazanç, inanç
-ecek, -acak: giyecek, yakacak
-eç, -aç: güleç, tıkaç
-ek, -ak: ürkek, yatak
-ağan, -eğen: olağan, yatağan
-al, -el: çatal,doğal
-elek, -alak: çökelek, yatalak
-emek, -amak: kaçamak, basamak
-en, -an: gelen, okuyan
-enek, -anak: görenek, tutanak
-ge, -ga: sömürge, dalga
-geç, -gaç / -keç, -kaç: yüzgeç, utangaç
-gen, -gan / -ken, -kan: alıngan, üretken
-gı, -gi, -gu, -gü / -kı, -ki, -ku, -kü: bilgi, keski, saygı





-gıc, -giç: bilgiç, dalgıç
-gın, -gin, -gun, -gün / -kın, -kin, -kun, -kün: kırgın, keskin, küskün
-ı, -i, -u, -ü: kazı, gezi, doğu, örtü
-ıcı, -ici, -ucu, -ücü: kalıcı, kesici, okuyucu
-ık, -ik, -uk, -ük: açık, göçük, buruk
-ın, -in, -un, -ün: gelin, yığın, tütün
-ıntı, -inti, -untu, -üntü: esinti, kalıntı, kuruntu
-ım, -im, -um, -üm: çizim, takım, bölüm
-ış, iş, -uş, -üş: geliş, artış, buluş
-k: otlak, dilek
-me, -ma: onaylama, inceleme
-mece, -maca: kesmece, bulmaca
-meç, -maç: bulamaç, dolamaç
-mek, -mak: görmek, söylemek, okumak
-men, -man: öğretmen, sayman
-mık, -mik, -muk, -mük: kıymık, ilmik
-mış, -miş, -muş, -müş: okumuş, görmüş
-tı, -ti, -tu, -tü: alıntı, söylenti, görüntü

YILAN UYKUSU

İşte karşı karşıyasın. İşte o da senin gibi; elli, ayaklı, kaşlı gözlü, sıhhatli, hasta, sarışın, esmer, kafası var, saçları var, kirpikleri var, yalan söyleyen ağzı var. Yüzünde küçük küçük kavga, taş, düşme izleri var. Yaramaz bir çocukluğun her şeysi, ufak ufak her şeysi. İşte elleri, parmakları, işte ayakları. Kim bu? İnsanoğlu! Senin gibi tıpkı tıpkısına, apaynı.
İşte gözlerinde yaş, işte gülüyor. İşte ekmeği ısırıyor. Bak patates salatasını attı ağzına. İşte çatalında uskumru. İnsanoğlu, tıpkı senin gibi apayrı. Üstelik seviyorsun da onu. Dudağının kıvrımını seviyorsun. Saçının karasını seviyorsun. Kaşının bükülüşünü, alnının genç kırışığını.
İşte senin gibi apayrı. Canına sokacağın geliyor. İşte gazete okuyor. İşte portakal yiyor. İşte türkü söylüyor. Bilmediğin dilden bir türkü söylüyor.
İşte karşı karşıyasın. Haydi bakalım. Söyle söyleyeceğini. De diyeceğini. Dinler de. Tatlı tatlı dinler de. Sevgiden söz aç. Ne çıkar; o seni anlarsa değil, sen onu anlarsan birşeyler olacak.
Sait Faik Abasıyanık, Alemdağ’da Var Bir Yılan, S. 104-108

el- li ayak- lı kaş- lı göz- lü sıhhat-li söyle- y- en düş- me çocuk- luk
i.k. i.i. i.k i.i. i.k. i.i. i.k. i.i i.k. i.i. f.k. f.i. f.k. f.i. i.k. i.i.

ek- mek kıv(ı)r- ı- m bük- ül- üş kırış- ık bil- me- dik söyle- y- ecek tat- lı
f.k. f.i. f.k. f..i. f.k. f.f. f.i. f.k. f.i. f.k. f.f. f.i. f.k. f.i. i.k. i.i.

sev- gi
f.k. f.i.