Tarih / Orhan Pamuk Dosyası
Sevgili dostlar edebiyata olan ilgimden dolayı aslına bakarsanız yazı insanlarının ufak
tefek hatalarını maruz görür ve onları çok gündeme getirmemeye çalışırım. Çünkü yazar
dünyayla sıkıntısı olan insandır ve temel olarak yaptığı sıkıntısını yazıya dökmektir.
Bunu en iyi kendimden bildiğim için yazı insanlarının bazı çıkışlarını çok önemsemem.
Orhan Pamuk'un son yaptığı açıklamalarla beni "yazara dokunma" prensibimi bozmak
zorunda bıraktırdığı için üzgünüm. Nedense edebiyatçılarımız siyaset yapmadan
duramıyorlar ve bu siyasetlerde ne hikmetse hep vatanımız aleyhine oluyor.



İstihbarat dünyasında "kuş yumurtası üretmek" diye bir değim vardır. Diyelim ki
X ülkesinde bundan 20 sene sonra yapmak istediğiniz uzun vadeli bir operasyon var. Bu
operasyon için size çeşitli provakatörler lazım ve en güvenilir provakatör kendi
yetiştirdiğinizdir.
Bu iş için yetenekli ama geleceği parlak olmayan zayıf karakterli bir "yumurta" bulunur.
Mesela bu genç üniversitede devşirilir ve aşama aşama önce öğretim görevlisi daha
sonrada medya parlatmaları ve şirket sponsorluklarıyla ülkede sözü dinlenen bir Profesör
haline getirilir.
Gerekirse tüm araştırma ve kitapları da eline hazır olarak verilir. Ülkedeki insanlar bu
kişinin yazdığını sandıkları muhteşem eserleri okur ve ona olan saygıları artar. Böylece
yumurta kuluçka aşamasını bitirmiş ve çatlayıp güzel bir kuş olma zamanı
gelmiştir.
Belirlenen zamanda bu profesör medya yoluyla müthiş radikal açıklamalar
yapmaya başlar ve tüm ülkeyi karıştırır. Aynı anda kendisi gibi yetiştirilen diğer
yumurtalarda farklı faaliyetlere girişirler. Neyse konu uzun benim yerim dar ama
ilgilenenler için Doğu Bloğunun çöküş dönemine bakmalarını salık veririm.
Bu alakasız konudan sonra gelelim Orhan beye.
Ferit Orhan Pamuk Beyin (kimsenin bilmesini istemediği göbek adı Ferit'tir) ülkesine
bu kadar muhalif olmasını hiç anlayamamışımdır. Hani fakir ve hayatını zorluklar içinde
geçirmiş birisi olsa belki anlayacağım ama Orhan Pamuk sülalece aristokrat tabakasına
mensuptur ve bugün eleştirdiği devletin çok ekmeğini yemiştir.
Mesela dedesi Cumhuriyetin ilk mühendislerindendir ve özellikle Atatürk, İnönü
dönemlerinde yapılan demiryolu hamlesinde büyük ihaleler alıp kısa zamanda zengin
olmuştur.
Oğulları bu koca servetin büyük kısmını sefahatle tüketseler de Orhan Pamuk'un zengin
bir hayat sürmesine yetecek kadar servet kalmıştır.
Babası deseniz Türk özel sektörünün duayenlerinden Gündüz Pamuk.
Amerikanın IBM şirketinin Türkiye'ye atadığı ilk genel müdürlerden.
1959-1964 yılları arasında IBM firmasının tüm devlet birimlerine ve silahlı
kuvvetlere sattığı cihazları pazarlayan kişi.
1964 yılından sonra Koç Holding'de Aygaz Genel Müdürlüğü, Koç Holding Plan Grubu
Başkanlığı, Arçelik müdürlüğü yapmış ayrıldıktan sonra iki senede PETKİM'in başında
bulunmuştur.
Yani Orhan Pamuk'un babası Türkiye'nin başarılı özel sektör yöneticilerinden biri.
Bu kadarda değil Gündüz Pamuk İsmet Paşa'nın yakın dostudur ve SODEP'in
kurucularındandır. Kısacası Pamuk ailesi dönemlerinde zengin oldukları Halk Partisine
büyük bir sadakatle bağlı.
Anne tarafı deseniz o da aristokrat.
Anne tarafından büyük dedesi 1700'lü yıllarda Girit Valiliği yapmış İbrahim Paşa.
İbrahim paşa geniş torun yelpazesine sahip ve bu kanaldan Orhan Pamuk'un ilginç
akrabaları var.
Mesela Hürriyet Gazetesinde edebiyat yazıları yazan papyonlu Doğan Hızlan ve eski
İş bankası genel müdürü Ferit Basmacı Orhan Pamuk'la uzaktan akraba.
Karısı Aylin Pamuk bile aristokrat. Aylin hanımın anne tarafı Beyaz Rusya'dan göç
etmiş ve daha sonra Osmanlı hizmetine girmiş bir Rus soylusuna dayanmakta.
Babası ise Osmanlı Adliye Nazırı Kazım Beyin oğlu.
Kısacası sevgili dostlar bugün Türkiye'deki sisteme binlerce eleştiri yağdıran Orhan
Pamuk bu eleştirileri yapacak en son kişidir çünkü Osmanlıdan beri bu ülkeyi
yöneten aristokrasinin tam bir üyesi kendileri. Peki Orhan Pamuk'ta oluşan bu sistem
düşmanlığı nereden kaynaklanıyor ve acaba "yapay" bir düşmanlık mı sorularına cevap
arayalım.
Orhan Pamuk'un hayatının ilk evrelerine baktığımız zaman koca bir başarısızlık olduğunu
görüyoruz. 30 yaşına kadar iki okul değiştirmiş ve sırf askerliğini kısa dönem yapmak
için Gazetecilik okumuş bir insan. İlk başlarda ressam olmak isterken sonra yazarlığa
sarıyor. Yıllarca evinin odasına kapanarak ödüller alan ama kimsenin para vermek
istemediği romanlar yazıyor.
Tam artık buraya kadarmış aşamasına geldiği anda sihirli bir değnek değmiş gibi Orhan
Pamuk'un kitapları satmaya ve yurtdışında tanınmaya başlıyor. Peki bu sihirli değnek
acaba nerede değmiş olabilir. Benim kanaatimce bu değneğin izini Amerika'da sürmek
lazımdır.
Amerika'ya gitmeden önce Orhan Pamuk üzerinde derin etkileri olduğu anlaşılan
birisinden bahsetmek lazım. Bu kişi Orhan Pamuk'un erkek kardeşi Şevket Pamuk.
Şevket Pamuk Orhan Pamuğun ilk dönemlerinin aksine oldukça başarılı bir insan.
Amerika'da Yale,Berkeley gibi sağlam üniversitelerde ekonomi okuduktan sonra
Türkiye'de bir çok üniversitede ders veren Şevket Pamuk Osmanlı ekonomisi üzerinde
tanınmış bir uzman.
Kendisi pek çok yabancı üniversitede Osmanlı ve Türkiye ekonomisi üzerine dersler
vermiş.
Bu üniversitelerden en ilginci İsrail'de bulunan Negev Ben Gurion üniversitesi.
İsmini İsrail'in ilk başbakanı,İsrail'in kurucularından ve hatta anarşik faaliyetleri
yüzünden Osmanlı tarafından Filistin'den kovulacak kadar fanatik siyonist olan
David Ben Guriondan almıştır.
Üniversitenin derslerini MOSSAD'ında ilgiyle takip edip raporlar hazırlattığı bir
"Ortadoğu Çalışmaları" bölümü bulunmakta.
İşte sayın Şevket Pamuk böylesine kaliteli bir bölümde ders verebilecek kadar yetenekli
bir ekonomi uzmanımız. Ben Gurion üniversitesinin başında 14 sene Dünya
Bankasında çalışmış ve daha sonra bu başarılarından ötürü Rotary ve Lions
klüplerinin 2000 yılının adamı olarak seçtikleri Prof.Avishay Braverman
bulunmakta. Böylesine başarılı bir ekonomistin yönettiği üniversitede ekonomi dersi
vermenin önemini anlamışsınızdır. İşte Orhan Pamuk'un kardeşi Şevket Pamuk bu kadar
değerli bir hocamız.
Evet biz Orhan Pamuk'un Amerika yolculuğuna dönelim gene.
1985-1988 arasında tam üç sene Amerika'da kaldı Orhan Pamuk. Bu dönemde
Amerika'da harıl harıl kitap yazmanın dışında çok önemli bir kursuda başarıyla bitirdi.
Bu kurs Iowa üniversitesi bünyesinde verilen International Writing Program (IWP)
isimli çok ilginç bir kurs.
Kursun amacı dünyanın değişik bölgelerinden gelen ve kendilerinde potansiyel görülen
yazarların Amerikan hayatını tanımaları ve kitaplarını yazabilecek güzel bir ortama
kavuşmaları. Bu "iyiliksever"programın bünyesinde her sene 20 kadar yazar ağırlanıyor.
İşte Orhan Pamuk';un bu kurstan sonra hayatı değişti. Yani onun deyimiyle "Bir
kursa gitti hayatı değişti".
Bu arada kurstan 2004 senesinde mezun olan bir başka Türkün ismi de Mahir Öztaş
aklınızda bulunsun çünkü geleceği parlak.
İnsan düşünmeden edemiyor bu üniversite bu kadar insanı çağırıp onları aylarca yedirip
içirecek ve ağırlayacak parayı nereden buluyor diye.
Cevabı basit.
Bu yazar eğitim kursu programının baş sponsoru Amerikan Dışişleri Bakanlığı.
Orhan Pamuk'un şansı Amerika'da bundan sonra oldukça açılıyor. Baktığımız zaman
Orhan Pamuk'un Amerika'da basılan kitaplarının tamamına yakını aynı yayınevinden
çıkmış. Bu yayınevi Random House. Yayınevinin sahipleriyse dünyaca ünlü Alman
Bertelsmann yayıncılık. Bertelsmanın kurucusu ve şu anda emekli hayatı süren
dünyanın en zenginlerinden Reinhard Mohnda sihirli değnek örneklerinden.
Bay Mohn İkinci Dünya Savaşında general Rommelin Afrikakorps birliğinde asteğmen
olarak savaşıyor. Burada Amerikalılara esir düşerek Kansasda bir esir kampına tıkılıyor.
O zamana kadar kitaplara ilgi duymayan Mohn biranda kitap sever oluveriyor. Savaştan
sonra komünizm tehdidi altındaki ülkesine dönen Mohn aniden bir yayınevi açarak ilahi
kitapları ve dini kitaplar basmaya başlıyor.
İşte Bertelsmanın kuruluşu böylesine mütevazi.
1991 senesinde emekli olduğu zaman Bertelsmann dünyanın en büyük yayıncılarından ve
kendiside karun kadar zengin. Bu Amerikalılar asteğmen Mohna esir kampında ne
yedirdilerse adam başarının sırrını buluveriyor bir anda.
Bertelsmanın bir diğer ilginç özelliği Doğan Holdingle 2001 senesinde Müzik
piyasasına yönelik bir ortaklığa gitmeleri. Bu ortaklığın tüm görüşmeleri bizzat
Aydın Doğan'ın kızı Hanzade tarafından yapıldı.
Buna göre şu an Türkiye'de yayınlanan pek çok yabancı müzik albümü hep bu ortaklığın
sayesinde Türkiye'ye ulaşıyor. İşte bu büyük grup Orhan Pamuk'u çok sevmiş olacak ki
tüm kitaplarını satsa da satmasa da ısrarla onlar basıyorlar.
Orhan Pamuk'un en büyük başarılarından biride dünyaca ünlü IMPAC Dublin ödülünü
almış olması. Bu ödül öylesine basit bir plaket değil tabii ki çünkü ödül jürisi "Benim
adım Kırmızı" kitabını öylesine beğenmiş ki birde hediyesi olarak 115 bin dolar
vermişler.
Peki bir Türk yazarına kendisiyle aynı mesleği yapan çoğu meslektaşının hayatları
boyunca bir arada göremeyeceği meblağı veren kurumun arkasındaki güç kim.
Bu şirket ödüle ismini veren IMPAC şirketi.
IMPAC tüm dünyada yaygın yönetim danışmanlığı hizmetleri veren bir Amerikan
şirketi.
Yönetim danışmanlığı adı altında güzel istihbarat hizmetleri verdiği de bilinir.
Şirketin başındaki Dr James Irwin İrlanda'yı ve kitapları çok sevdiği için böylesine güzel
bir ödül ortaya çıkarmış ve her sene başarılı bir yazara bu ödül veriliyor.
Edebiyatsever dostumuz bay Irwin çok da aktif birisi. Kendisi Amerikanın önde gelen
Cumhuriyetçilerinden ve Amerikan ordusuyla arası harika. O kadar harika ki
Amerikan Askeri akademisi West Point'den üstün hizmet ödülü almış.
Orhan Pamuk'a verilen ödülün sponsoru bay James Irwin "International Democratic
Union" derneğinin de baş üyesi ve muhasebecisi.
Bu dernek dünya çapındaki merkez sağ partileri bir araya getirmek için kurulmuş.
Kurucuları arasında Ronald Reagan,Margaret Thatcher,Baba George Bush, Helmut Kohl
ve Jack Chirac gibi önemli isimlerde bulunmakta.
Derneğin Türkiye'den de iki üyesi var. Bunlar Anavatan Partisi ve Doğru Yol
Partisi. Derneğin şu anki başkanı Avustralya'nın Amerikan yanlısı başbakanı John
Howard.
James Irwin bunun dışında Washintonda bulunan "Center for Democracy"
derneğinin de üyesi.
Tüm dünyaya Amerikan demokrasisi getirme amacındaki bu derneğin en ilginç siması
artık hepimizin tanıdığı Henry Kissinger. Kissinger dendi mi o demokrasinin nasıl
geleceğini hepiniz tahmin edersiniz herhalde.
Orhan Pamuk'un otuz yaşlarına kadar odasından çıkmayan biri olarak çok büyük
aşamalar kaydettiği büyük bir gerçek.
Şu anda kazandığı ünün ve paranın keyfini çıkarmakla meşgul. Taksim meydanına
yakın ve muhteşem boğaz manzaralı teras katında yeni eserleriyle uğraşıyor.
Duvarlarında Japon edebiyatına kadar tasnif edilmiş yüzlerce kitap bulunan lüks dairesini
sadece çalışma amaçlı kullanıyor ve bazen de yakın dostlarıyla yemek yiyor.
Bu eve sık sık gelen yakın dostlardan biride Yahudi asıllı Amerikan gazetecisi Jeri
Liberdi. Bu şahsiyeti hafızası güçlü okurlar hatırlayacaklardır. Kurucusu olduğu insan
hakları izleme komitesini temsilen Türkiye'deki insan hakları ihlallerini konu alan bir
rapor yazmıştı. Sonra bu rapor kitap haline de dönüştürüldü.
Bu raporda Türk ordusunun Kürtlere katliam yaptığını iddia edilmiş ve Türk
ordusuna açıkça "serseriler" diye hitapta bulunulmuştu
Bu kitabın çevirisini yapan Ertuğrul Kürkçü ve Ayşe Nur Zarakoğlu hakkında dava
açılınca Jeri Liber onlara destek vermek için hemen Türkiye'ye gelerek
mahkemelere katılmıştı.
Herhalde Sayın Orhan Pamuğun fikirlerinin oluşmasında Jeri Liberle özel teras katında
yaptığı yemekli sohbetlerin büyük etkisi olmuştur.
Evet sevgili dostlar uzun bir yazının sonuna geldik. Keşke Orhan Pamuk gibi
yazarlarımız bu şekilde açıklamalar yapmasa da bizde edebiyatçılarımızla ilgili böyle
uzun yazılar yazmasak. Bu arada yazıyı yazarken sabahı etmişiz gene ve dışarıdan kuş
sesleri geliyor. "Kuş sesleri" çok güzel ama her "kuşun" sesi değil tabii ki