Çandarlı Ali Paşa

Çandarlı Ali Paşa 22 Ocak 1387'de babası Çandarlı Kara Halil Hayrettin Paşa'nın ölümü üzerine yerine geçerek, 18 Aralık 1406 tarihine kadar, 19 yıl 11 ay vezir-i azamlık yapmış ve Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecinde önemli rol oynamış bir Osmanlı devlet adamıdir. Tarihe Çandarlılar ailesi olarak geçmiş olan ailenin mensubudur.

Babasının hastalanarak ölmesi üzerine, Sultan I. Murat'ın Karaman seferine hareketi esnasında vezir olmuştur. Bu arada, o zamanına kadar Osmanlılarda tek bir vezir varken, Karaman seferindeki gayreti nedeniyle Kara Timurtaş Paşa'ya da vezir payesi verilmiş ve bu suretle Çandarlı Ali Paşa'ya vezir-i azam denilmiştir. Ali Paşa, daha sonra Yıldırım Beyazıt'a ve Fetret Devri'ndeki şehzadeler mücadelesinde Süleyman Çelebi'ye de vezirlik etmiş ve 1406'da vefat etmiştir. Çandarlı Ali Paşa'nın ölümüne kadar kardeşler arasındaki mücadelede üstün konumda olan Süleyman Çelebi, daha sonra kısa sürede çözülmüş ve I. Mehmet Çelebi'nin Bursa'ya girerek iktidarı ele almasına engel olamamıştır.

Osmancıklı İmamzade Halil Paşa

Osmancıklı İmamzade Halil Paşa Osmanlı Devleti'nin Fetret Devri'nde yeniden toparlandığı aşamada, Sultan I. Mehmet Çelebi'nin yanında, 18 Aralık 1406 tarihinden 1413 yılına vezir-i azamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır.

Amasyalı Beyazıd Paşa

Amasyalıoğlu Beyazıt Paşa (Amasyalızade Bayezid Paşa) Osmanlı Devleti'nin Fetret Devri'nde, Sultan I. Mehmet Çelebi'nin devleti toparlama süreci içinde yanında bulunmuş ve 1413'den Temmuz 1421'e kadar başvezirlik yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır.

Hayatı

Amasyalı Yahşi Bey'in oğludur. Yıldırım Beyazıt'ın Timur'a esir düştüğü 1402 Ankara Savaşında, 15 yaşındaki genç Şehzade Mehmet'i Timur'un kuşatmasından kurtararak Amasya'ya getirmeyi başarmıştır. Beyazıt Paşa, Mehmet Çelebi'nin'in Amasya'da Osmanlı birliğini yeniden kurmaya çalıştığı, kendileri de sultan sıfatıyla çeşitli merkezlerde üslenmiş kardeşlerine karşı mücadele verdiği dönemde onun hizmetinde bulunmuştur.

Mehmet Çelebi'nin 1412 yılında Bursa'ya girerek I. Mehmet adıyla Osmanlı Hükümdarı olmasından sonra da vezir olmuş ve Karamanoğulları Beyliği üzerine yapılan bir seferde önemli hizmetlerine karşılık ayrıca Rumeli beylerbeyi olarak atanmış, bu iki vazifeyi ölümüne kadar muhafaza etmiştir.

Beyazıt Paşa gayretleriyle Şeyh Bedrettin isyanlarını bastırmış olan devlet adamıdır. Bu isyan hareketleri Şeyh Bedrettin liderliğinde Rumeli'de Deliorman bölgesinde, Karaburun’da Börklüce Mustafa, Manisa’da da Börklüce’nin sağ kolu Torlak Kemal önderliğinde gelişmekteydi. Eflak hükümdarının da desteğiyle Tuna’nın güneyine geçen Şeyh Bedrettin asileri çevresinde toplayarak kuvvetlerini arttırmıştı. Börklüce Mustafa’nın da beş bin kişiyle İzmir sancakbeyini yenmesi üzerine isyan ciddileşti. Saruhan sancak beyinin de Börklüce’ye yenilmesi üzerine Sultan I. Mehmet Çelebi'yi harekete geçirdi ve veliaht şehzade Murat ve vezir-i azam Beyazıt Paşa'yı Börklüce’nin üzerine gönderdi. Hayli şiddetli geçen Karaburun yarımadası çarpışmalarında Beyazıt Paşa isyancıların çoğunu imha etti, esirleri de idam ettirdi. Bizzat Börklüce Mustafa da idam edildi. Manisa civarında Torlak Kemal ile 3000 asi de yakalanıp öldürüldü. Anadolu’daki isyan bastırıldıktan sonra Şeyh Bedrettin'in yanındakilerin çoğu kaçtılar. Beyazıt Paşa, Rumeli’ye geçerek, Şeyh Bedrettin ve taraftarlarını Deliorman’da küçük bir çarpışmadan sonra kolaylıkla yakaladı. Şeyh Bedrettin'i kardeşi Mustafa Çelebi’ye karşı Rumeli’ye geçmiş bulunan Sultan I. Mehmet Çelebi'nin bulunduğu Serez’e yolladı. Sultan Şeyh Bedrettin'i Heratlı Mevlana Haydar başkanlığındaki mahkemede yargılatarak, 1420'de Serez çarşısında astırdı. Böylece, Mustafa Çelebi hadisesi ile aynı zamanda vuku bulan ve Osmanlı Devleti'ni çok zor duruma sokan bu ayaklanmalar, Beyazıt Paşa'nın sayesinde ortadan kaldırıldı.

I. Mehmet Çelebi'nin ölümünden sonra, oğlu II. Murat tahta geçmiş, ancak bu arada Beyazıt Paşa padişahın ölümünü, onun vasiyeti üzerine, oğlu şehzade Murad gelinceye kadar kırk gün süreyle gizlemiş ve böylece çıkması muhtemel bir fitneyi önlemiştir. Mayıs 1421'de tahta geçen II. Murat zamanında da mevkiini koruyan Beyazıt Paşa, Çelebi Mehmet'in ölümünün duyulmasından sonra serbest bırakılan ve hemen meşru hükümdarla mücadeleye başlayan Şehzade Mustafa'nın (Düzmece Mustafa) üzerine gönderilmiştir. Beylerbeyi olarak, kuvvetleriyle Rumeli'ye geçerek Mustafa Çelebi'ye karşı koymuştur. İki taraf, bugün Keşan'ın bir köyü olan Saros Körfezi kıyısındaki Sazlıdere mevkiinde karşılaştığında, muharebe esnasında elindeki kuvvetler Mustafa Çelebi tarafına geçince, Beyazıt Paşa teslim olmuş, fakat kendisine itimat edilmeyerek Mustafa Çelebi'nin yanındaki İzmiroğlu Cüneyt Bey'in ısrarlarıyla boynu vurulmuştur (1421).

Mezarı Sazlıdere'dedir. Torunları zamanımıza kadar gelmişlerdir. Amasya'da cami, imaret ve medresesi, 1418 tarihli vakfiyeleri vardır (Vakıflar Umum Müdürlüğü Mücedded Anadolu 19, S. 244 ila 249). Oğlu İsa Bey ümeradan olup Bursa'da mescidi ve imareti vardır.

Çandarlı (1.) İbrahim Paşa

Çandarlı Birinci İbrahim Paşa (1498-1499'da bir yıl sadrazamlık yapmış ve aynı adı taşıyan torunundan ayırmak için Birinci İbrahim Paşa şeklinde anılır.) Temmuz 1421 ile 25 Ağustos 1429 tarihleri arasında, 8 yıl 1 ay vezir-i azamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdir. Tarihe Çandarlılar ailesi olarak geçmiş olan ailenin mensubudur.

Osmancıklı (Amasyalı) Koca Mehmed Nizamüddin Paşa

Osmancıklı Danişmendoğlu Koca Mehmet Nizamüddin Paşa (kısaca [Koca Mehmet Paşa], veya Danişmendzade Mehmet Paşa şeklinde de anılır) 28 Ağustos 1429'dan yerini Çandarlı İkinci Halil Paşa'ya bıraktığı 1438 yılına kadar 9 yıl vezir-i azamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdir.

Bugün Çorum'un bir ilçesi olan Osmancık’ta doğmuştur. Babası Hızır Danışment’tir. Doğum tarihi bilinmemektedir. Sultan I. Mehmet Çelebi’nin Amasya’da bulunduğu sıralarda Anadolu Beylerbeyi olmuştur. 1415 tarihinde bu rütbede büyük başarı gösterdiği için, Sultan II. Murat tarafından, tahta çıkışıyla birlikte başvezirlik makamına getirilmiştir. 1429-1438 yılları arasında başvezirlik makamında bulunmuştur. Bu sürede Bursa’ya iki hamam yaptırmış, azledilince Osmancık’a yerleşmiştir.

Osmancık Mukbil Ağa mahallesi, Kayadibi denilen mahalde şimdiki camiinin yanına bir okul ve aşevi yaptırmıştır. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi'nde Koca Mehmet Paşa'nın Amasyalı olduğundan bahsedilir. Bu bilgi o zamanki idari teşkilat açısından doğru olmakla birlikte, aslen Osmancıklı olduğu, azlinden sonra buraya yerleşmesi ile de sabittir. Öte yandan, hanımlarının birisinin, Amasya’nın ilerigelen kişilerinden Kutlu Paşa’nın kızı Cihan Hatun olması Amasyalılık yanılgısına sebebiyet verebilemktedir. Koca Mehmet Paşa 1439 tarihinde Osmancık’ta vefat etmiştir. Mezarı adı ile anılan caminin bahçesindedir.