Son Dakika Haberlerini Takip Edebileceğiniz FrmTR Haber Yayında.
Forum TR
Go Back   Forum TR > Bilgi Bankası (Databank) (Ödev) > Üniversite Bilgileri > Siyasal Bilgiler / Hukuk
FrmTR'ye Reklam Vermek İçin: [email protected]

İran Devlet Sİstemİ

Üniversite Bilgileri Kategorisinde ve Siyasal Bilgiler / Hukuk Forumunda Bulunan İran Devlet Sİstemİ Konusunu Görüntülemektesiniz => Batı Asya’da bir devlet olan İran’ı kuzeyinde Ermenistan,Azerbaycan,Hazar Denizi ve Türkmenistan,doğusunda Afganistan ve Pakistan,batısında Irak ve Türkiye,güneyinde Basra Körfezi ve ...

Cevapla
 
Konu Araçları
Eski 13-01-07, 09:49   #1
JVC

Varsayılan İran Devlet Sİstemİ


Batı Asya’da bir devlet olan İran’ı kuzeyinde Ermenistan,Azerbaycan,Hazar Denizi ve Türkmenistan,doğusunda Afganistan ve Pakistan,batısında Irak ve Türkiye,güneyinde Basra Körfezi ve Umman Denizi vardır.Yüzölçümü 1.648.000 km² olan İran’ın başkenti Tahran,resmi dili Farsça’dır.
Ülkede Türkler,Araplar,Kürtler,Yahudiler,Ermeniler’den oluşan önemli bir azınlık vardır.
TARİHÇESİ : Çok eski bir medeniyet olan İran’a 18.yy’dan sonra Zend,Kaçar ve Pehlevi hanedanları gelmiştir.1770’lerde Türkmen soylu Kaçar hanedanı iktidardadır.Aşirat yapılı bu hanedan devlet yönetimini bilmemektedir.Bu yüzden Mollalardan yardım almışlardır.Molla-Sultan-Toprak üçgeni bu dönemde ortaya çıkmıştır.Batı ise bu dönemde Molla-Toprak Ağası-Tüccarlarla ilişki kurdu ve modernleşme politikası sonucu İran’a girdi.Fakat bu modernleşme tıpkı Osmanlıdaki gibi tepeden inme idi.Batının bu politikaları 1906’da meşrutiyetle sonuçlanmıştır.Fakat devrim Azerbaycan’da uygulanmamış,bunun üzerine halk ayaklanmış ve ayaklanma on gün sürmüştür.Bunun üzerine meşrutiyet fermanı burada da yürürlüğe girmiştir.
Tahran’da meclisin bombalanmasına kadar meşrutiyet sürebilmiştir.Azerbaycan ise tekrar ilanını istemiştir.Bunun üzerine durumdan korkan Mehmet Ali Şah meşrutiyeti tekrar ilan etmiştir.Bu olay Kaçar Hanedanının tasfiyesini de kolaylaştırmıştır.
İngilizlerin desteği ile göreve gelen Fars hanedanı olan Pehleviler,Türk hanedanlığına son verdiler.Batı Türk +İran birleşmesinden çok korkmaktadır.1921’de başa geçen Rıza Han 1925’te kral ilan edildi ve 25 Nisan 1926’da Rıza Şah Pehlevi adıyla tahta çıktı.1933’te hükümet Oil Company ile İran çıkarlarına daha uygun bir petrol anlaşması yaptı ve İngiliz,Rus,Fransız etkilerinden kurtulmak için Almanya’ya yöneldi.1941’de SSCB ve Büyük Britanya buna karşı İran’ı işgal ettiler.Bunun üzerine Rıza Şah tahtı oğlu Muhammed Rıza Şah’a bıraktı.Yabancı müdaheleler İran’da yeni bir milliyetçi hareketi doğurdu.Musaddık Ulusal Cepha Partisini kurdu.1951’de başbakan Razmara’nın öldürülmesinden sonra Musaddık iktidara geldi.İran petrollerinin millileştirilmesi yönünde bir karar çıkarttı.Şah bunun üzerine Musaddıkı görevden aldı fakat halk ayaklanması sonucu Şah ülkeden kaçtı.Musaddık CIA tarafından düşürüldükten sonra dönebildi.
1960’larda AK Devrim yapıldı.Özü toprak reformudur.Toprak din adamlarındaydı ve 1961’den itibaren köylülere dağıtıldı.Üretimi pazara açmayı amaçlamıştır.Bu devrim farklı tepkiler almıştır fakat mollalarca eleştirilmiştir.Bu devrimden sonra Ayetullah Humeyni siyasete girmiştir.
Ekim 1973’te İran petrol fiyatını artırmaya yönelik bir politika benimsedi.Petrol patlaması yeni sınıflar ortaya çıkardı.Burjuvazi geleneksel ticaret burjuvazisi ile rekabete girdi.Fakat siyasal anlamda ise demokratikleşme girişimi reddedildi.Ordu-Jandarma ve Savak her türlü muhalefet girişimini eziyordu.İran hem liberal hem de ilerici ve dini muhalefetinden kaynaklanan bir karmaşaya girdi.Sonunda Muhalefet Pehlevi yönetimine Tahran’da 1978 Eylülünde saldırdı ve 500.000’den fazla gösterici yönetimi protesto etti.8 Eylül’de(Kara Cuma) 75.000 protestocu Jaleh kavşağına oturdu.Göstecilere Amerika’dan verilen silahlarla ateş açıldı.Ocak 1979’da muhalefet temsilcilerinden Şahpur Bahtiyar başbakanlığı kabul etti fakat 16 Ocak 1979’da Rıza Şah ülkeyi terketti.1 Şubatta ise Humeyni ülkeye döndü ve Mehdi Bozargan’ı başbakanlığa atadı.
Muhalefet lideri olan Humeyni’ye yönelik Şah tarafından,ölüm kararı alınmıştı.Fakat Şah Mehmet Humeyni’yi Ayetullah ilan etmiştir;Ayetullahların öldürülmesi yasaktır.Humeyni sürgün edilir.Dini okullarda Şah’a karşı muhalefet başlar,Marksistler ve muhalifler Humeyniyi desteklemiştir.Humeynini diğer başarı sebepleri zeki oluşu ve olaylara objektif yaklaşmasıdır.
1 Nisan 1979’da refarandumla Cumhuriyet kuruldu.Aralıkta ise %95 oyla İran Anayasası kabul eedildi.Anayasa 177 maddeden oluşuyordu.4 Kasım 1979’da Tahran ABD büyükelçiliğindeki 52 görevli humeyni yanlısı gençlerce rehin alındı.Olayın nedeni ABD Büyükelçiliğindeki İran’a ait gizli belgeleri ele geçirmektir.Başbakan Bazergan istifa etmiştir.Ocak 1980’de ise Humeyni desteğini alan Abdülhasan Beni Sedr cumhurbaşkanı olmuştur.52 rehine ise 444 gün sonra serbest kalmıştır.
1981’de Beni Sadr’ın azlinden sonra Muhammed Ali Recai oyların %80’ini alarak cumhurbaşkanı oldu.Recai 30 Ağustos 1981’de Halkın Mücahitleri Örgütünün düzenlediği suikast sonrası öldürüldü.Bunudan sonra Hamoney cumhurbaşkanı seçilmiştir.1980’de başlayıp 1988’de biten İran-Irak Savaşının ardından 3 Haziran 1989’da Humeyni ölmuş ve 2 dönem görevde kalan Hamoney rehber seçilmiştir.Ardından meclis başkanlığı yapmış olan Rafsancani cumhurbaşkanlığına seçilmiştir.1997 Mayısında ise bağımsız aday Hatemi cumhurbaşkanı seçilmiştir(%89 oyla)

İRAN SİYASAL SİSTEMİ


GİRİŞ:
İran siyasal sistemi totaliter sistemdir.İslam dinine hem kamusal hemde özel alanı belirleme gücü verilmiştir.İran siyasal sisteminin bütün erklerinin içeriği,işlevi,yetkisi ve kalıcılığı İslam dini tarafından belirlendiği yasallaştırılmıştır.İran siyasal sisteminin kurucuları,bu sistemi İslam dinini yürürlüğe sokmak için yapılandırdıklarını söylemektedirler.İran siyasal sisteminin bir diğer özelliği,İslamı sadece kamusal alanda egemen kılmak değil,hayatın bütün alanında yürürlüğe sokmaktır.Halkı sürekli bu ideoloji çerçevesinde motive etmeye çalışmışlardır.
İRAN ANAYASASIN’DA BELİRLENEN SİYASAL SİSTEM
İran Anayasası’nın İslam devriminden sonra 15 Kasım 1979’da çalışmaları bitmiş ve Anayasa aynı yılın Aralık ayında kamuoyuna sunulmuştur.Oylama sonucu %99,5 oranda “evet” çıkmıştır.1989’da Humeyni’nin ölümünden sonra İran Anayasası yeniden gözden geçirilmiştir.Anayasa 177 maddeden oluşmaktadır.
1 - Velayete Fakih
Velayete Fakih kuramı 1960’larda Humeyni tarafından ortaya atıldı.Kuram Şia mezhebinin ideolojik temelleri üzerine kurulmuştur.Humeyni Velayete Fakih kuramı vasıtasıyla Şia mezhebinin siyasal sistem örneğini gerçekleştirmiştir.Bu kuram Şia mezhebinin “imamet” kuramının devamı olarak belirtilmiştir.Şiaya göre İmamet kurumu Kur’an’da belirtilmiştir.Peygamberin ölümünden sonra müslümanları yönetmek İmamların hakkı ve sorumluluğundadır.Yönetim İmamların iktidarda olması veya onların onayı ile meşruiyet kazanmaktadır.
Velayete Fakih kuramını 1960 yıllarında Irak’ın önemli kentlerinden Necef kentinde Humeyni,din derslerinde ortaya koymuştur.Peygamberler ve imamlara özgü “velayet” (Mutlak otorite) fakihler için de geçerlidir.1979’da İran devrimi gerçekleştiğinde Humeyni Velayete Fakihi İran Anayasası’na aldırdı.
İran Anayasasının 5. Maddesine göre “12. İmam gaybeti nedeniyle iktidar ve imamet adil,takva sahibi,zamanın icaplarını bilen,gözüpek,becerikli,tedbirli fakihin ühdesindedir.”İran siyasal sisteminde Velayete Fakih lider konumundadır ve bu lider halk tarafından seçilmelidir.57. maddeye göre “İran İslam Cumhuriyeti’nde egemenlik güçleri:yasama gücü,yürütme gücü,yargı gücü Velayete Fakih denetimindedir.Velayete Fakih Kurumunun görev ve yetkileri:
** İslam Cumhuriyeti’nin genel politikalarını belirlemek,bu Maslahat Konseyi de danışmadan sonra yapılır.
** Alınan genel kararların sağlam yürürlüğe girmesini denetlemek.
** Referandum ilan etmek.
** Silahlı kuvvetlerin genel komutanı.
** Savaş ve barış ilan etmek ve güçlerin seferberliği.
** Gözetici Konsey’in Fakih üyelerini atamak.
** Ülkenin en yüksek yargı makamını atamak.
** Genelkurmay başkanın atanması ve azli.
** Devrim Muhafızları Genel Komutanını ataması ve azli.
** Milli Savunma Yüksek Konsey kurulması.
** Silahlı Kuvvetlerin en üst düzey komutanlarını belirlemek.
** Milli Savunma Yüksek Konseyi önerisi
** Seçilmiş ve henüz göreve başlamamış cumhurbaşkanının onaylanması.
** Meclisin siyasi yetersizlik vermesindeen sonra cumhurbaşkanını azletmek.
** Radyo-Televizyon kurumu Velayete Fakih’e bağlıdır.
** Yasama,yürütme ve yargı güçleri arasındaki sorunları çözmek.
** Maslahat Konsey üyelerini belirlemek.

Cuma Namazı İmamı kurumu da Velayete Fakih’e bağlıdır.Cuma Namazı İmamları kentin idari ve siyasi sorumluluklarından fazla güce sahiptir.Velayete Fakih’e bağlı olan kurumlar:
1 – Yoksullar ve Gaziler Vakfı(Bonyade Canbazan ve Mostezefin)
2 – Şehitler Vakfı(BonaydE Şehid)
3 – İmdad Komitesi(Komiteye Emdad)
4 – 15 Hurdad Vakfı(Bonyade Panezdehe Gordad
Devrimden sonra 1989’a kadar Humeyni Velayete Fakih görevini üstlenmiştir.
2 - Cumhurbaşkanı
Saltanat sistemi ile yönetilen İran’da 1979 İslam devriminden sonra cumhuriyet sistemine geçildi.Anayasaya göre rehberlik makamından sonra cumhurbaşkanı ülkenin en yüksek resmi makamıdır.Anayasayı yürütme,üç gücün ilişkilerini düzenleme,yürütme gücüne başkanlık etme(doğrudan doğruya rehberlik makamına bağlı konular dışında) onundur.Cumhurbaşkanlığı süresi 4 yıldır,ardı ardına seçilebilme vardır.Cumhurbaşkanı halkın oyuyla seçilir.Anayasaya göre cumhurbaşkanı “İran asıllı,İran vatandaşı,tedbirli,iradeci,güvenilir,takva sahibi,İran İslam Cumhuriyeti’nin ve ülkenin temel ilkelerine inançlı” olmalıdır.Cumhurbaşkanını Gözetici Konsey ve dini lider onaylamaktadır.Seçilmek yeterli değildir,azledilebilirler.1981 yılında yaşanmıştır.Cumhurbaşkanı 3 erk arasında dengeyi sağlar ve yürütme görevini yapar.Yargı sorumluluğu dini lidere aittir.Bakanlar kurulu cumhurbaşkanına bağlı olmasına rağmen gerçekte sorumlulukları dini lidere karşıdır.
1979 İran İslam Devrimi’nden sonra Abdullah Benisadr cumhurbaşkanı olmuştur.Tahranda ilahiyat,Pariste iktisat okumuş,Humeyni’ye yakın olmuştur.Babası molladır.Cumhuri İslam partisi ve Devrim Konseyi ile sorun yaşayan Benisadr 1981’de görevden azledilmiştir.Fransa’ya kaçmış ve İslam Devrimi gazetesini çıkarmaya başlamıştır.
1981’de Benisadrdan sonra göreve Muhammed Ali Recaiy gelmiştir.Gençliğinde işportacılık yapan yoksul bir kişidir.Halkın Mücahitleri örgütü ile ilgisi olduğu söylenmektedir.1981’de başbakanlık bürosuna Halkın Mücahitleri tarafından atılan bomba ile öldürülmüştür.
1981’de Recaiy’in ölümünden sonra,günümüzde Velayet Fakih olan Seyid Ali Hamaney cumhurbaşkanı seçilmiştir.Humeyni’nin öğrencisidir.
İran’da yasama gücü meclise aittir.Bakanlar ve cumhurbaşkanı meclise karşı sorumludur.Meclisin 290 üyesi vardır.Bu nüfusa göre artabilir.Meclis üyeleri 4 yılda bir seçilir.
Başbakanlık sistemi 1988 yılında kaldırılır ve başkanlık sistemi getirilmiştir.Humayni ölmüş,Hamaney dini lider olmuş,Rafsancani cumhurbaşkanı olmuş ve başbakanlık kaldırılmıştır.Cumhurbaşkanının yetkileri artmıştır.Velayete Fakih güçlenmiştir.
3 – Gözetici Konsey
Bir denetleme kurumu olarak anayasada belirtilmiştir.Görevi mecliste alınan kararların dine uygun olup olmadığını belirlemektir.12 kişiden oluşur.Şu şekilde kurulur:
1- Zamanın icaplarına ve günün sorunlarına vakıf ve adil fakihlerden altı kişi (bunların seçimirehber ve rehberlik şurasına aittir.)
2- Diğer altı kişi ise hukukun çeşitli alanlarından olup Yüksek Yargı Konseyi tarafından meclisin onayına sunulur,sonra konsey üyeliğine dahil edilirler.Meclis tüm kararları Gözetici Konseye göndermelidir.Konsey kararını 10 gün içerisinde verir,aksi halde karar kabul edilmiş sayılır.İslama aykırılık kararı için fakihlerin çoğunluğu,anayasaya aykırı bulunması için ise tüm üyelerin çoğunluğu gerekir.Gözetici Konsey Cumhurbaşkanı seçimini,meclis seçimlerini,halkın oyuna ve görüşüne başvurmayı denetleme yetkisine sahiptir.Yani Cumhurbaşkanı ve milletvekili adaylarının seçimlere katılıp katılmayacağına karar verir.
4 – Maslahat Konseyi
1997 ‘de Humeyni’nin fermanı ile kuruldu.Amacı siyasal güçler arasındaki anlaşmazlığı ortadan kaldırmaktır.Maslahat Konseyi meclis ile Gözetici Konsey arasındaki anlaşmazlıkta karar verir.Yasaya göre Maslahat Konseyi başkanı cumhurbaşkanı olmalıdır,ancak 1997’de Hatemi cumhurbaşkanı olunca Rafsancani görevi ona bırakmadı ve Maslahat Konseyini kendisi yapmaktadır.Üye sayısı değişmekte ve dini lider tarafından atanmaktadır.
5 – Milli Güvenlik Konseyi
Amacı İslam devrimini korumak,milli menfaatleri temin etmek,ülkenin toprak bütünlüğünü ve milli egemenliğini sağlamaktır.Görevleri
1- Dini lider tarafından belirlenmiş genel politikalar çerçevesinde ülkenin güvenlik ve savunma politikasını belirlemek,
2- Siyasi, istihbarati,toplumsal,kültürel ve iktisadi çalışmaları ülke güvenlik politikalarına uydurmak
3- Dış ve iç tehditlere karşı ülkenin maddi ve manevi olanaklarından yararlanmak.

İRAN YARGI SİSTEMİ
Yargı sistemi İslam üzerine kurulmuştur.Yargının başı dini lider tarafından atanmakta ve denetiminde çalışmaktadır.Yargı Erki Başkanın görevi mahkeme teşkilatları kurmak,İslama uygun yasa tasarıları hazırlamak ve hakimler görevlendirmektir.5 yıl için seçilir.İran’da yargı yürütmeden bağımsız ve dini lider denetimindedir.
Diğer bir yargı kurumu Ülke Yüksek Divanıdır.Mahkemelerde kanunların sağlıklı uygulanması,yargıda birlik sağlanması ve Yüksek Yargı Konseyinin verdiği görevleri yerine getirmekle görevlidir.Ayrıca İran’da Halk mahkemeleri,devrim mahkemeleri,özel dini mahkemeler ve basın mahkemeleri vardır.
İRAN’DA SİYASAL PARTİLER
Anayasaya göre şu şartlarda parti kurulabilir:
1- Ülkenin bağımsızlığını zedelemeyecek,
2- Ülke menfaatlerine aykırı davranışlar yapmayacak ve yabancılarla,elçiliklerle ilişkileri olmayacak
3- Yabancılardan maddi destek almayacak,
4- Diğerlerinin meşru özgürlüğünü engellemeyecek,
5- İslam ilkelerini ihlal etmeyecek,
6- Silah taşımayacak
Bütün oluşumlar İçişleri Bakanlığından onay almak zorundadır.Şubat 2000 itibariyle 112 parti vardır.En önemlileri:Mücadeleci Mollalar Topluluğu,Birleşik İslami Topluluğu,İran İslami Katılım Cephesi,İslam Devrimi Mücahitleri Örgütü.
  Alıntı Yaparak Cevapla
Cevapla

Bu konunun kısa yolunu aşağıdaki sitelere ekleyebilirsiniz

Konu Araçları

Gönderme Kuralları
Yeni konu açamazsınız
Cevap yazamazsınız
Dosya gönderemezsiniz
Mesajlarınızı düzenleyemezsiniz

BB code is Açık
Smiley Açık
[IMG] kodu Açık
HTML kodu Kapalı
Trackbacks are Kapalı
Pingbacks are Kapalı
Refbacks are Kapalı



5651 sayılı yasaya göre forumumuzdaki mesajlardan doğabilecek her türlü sorumluluk yazan kullanıcılara aittir. Şikayet Mailimiz. İçerik, Yer Sağlayıcı Bilgilerimiz. Reklam Mailimiz. Gizlilik Politikası


Reklamı Kapat

Reklamı Kapat