Çarter Sözleşmesi / Ticaret Hukuku
Navlun sözleşmesinin bir türüdür. TK m. 1016/1’de yer alan tanım uyarınca, çarter sözleşmesi, “taşıyanın geminin tümünü ya da bir bölümünü veya belirli bir yerini taşıtana taahhüt ederek denizde eşya taşımayı yükümlendiği” bir sözleşmedir. Kırkambar sözleşmesinin aksine, çarter sözleşmesinde belirli bir eşyanın taşınması taahhüt olunmayıp, sadece eşya taşımak amacıyla geminin bir bölümü taşıtana tahsis edilir.
Çarter sözleşmesi yapıldığı takdirde taraflardan her biri, masraflarını ödemek koşulu ile, kendisine sözleşmenin ana noktalarını içeren bir çarter parti verilmesini isteyebilir (TK m. 1017) Çarter sözleşmeleri tam ve kısmi olarak ikiye ayrılabilir: Geminin tümü taşıtanın yüklerine tahsis edilerek yük taşınması taahhüt olunmuşsa, ortada bir tam çartel sözleşmesi vardır. Buna karşılık, TK m. 1016’da da belirtildiği üzere, geminin tümü değil de sadece bir bölümü ya da belirli bir yeri, taşıtanın yüklerinin taşınmasına tahsis edilerek yük taşınması taahhüt olunmuşsa, bir kısmi çarter sözleşmesinden söz edilir.
Belirli bir ya da birden çok sefer için yapılan çarterlere “sefer çarter” ya da İngilizce deyimi ile “trip char ter” adı verilir. Aksine, bir gemi belirli bir süre için, örneğin, sadece bir yıl için bir taşıtana tahsis edilmişse, buna “zaman üzerine çarter” ya da “time charter” adı verilir. Uygulamada bazen bir geminin tümü ile kiralanması işlemine de “time charter” ya da “kira çarteri” denildiği görülmektedir. Eşya taşıma (navlun) sözleşmesinin zorunlu unsurlarından biri de eşya taşıma taahhüdü olduğuna ve anılan son durumda gemi tümüyle kiralanıp bir eşya taşınması taahhüt edilmediğine göre, burada gerçek anlamda bir navlun sözleşmesi bulunmadığı kuşkusuzdur.
Ticaret Kanunu’nun birçok hükmü daha çok, sefer çarteri gözönünde tutularak konulmuştur. Yükleme ve boşaltma süresine ilişkin hükümler gibi. Buna karşılık zaman çarterleri hakkında ayrıntılı bir düzenleme getirilmemiştir.
|