MAMOGRAM


Mamogram, doktorunuzun muayenede hissedemeyece i kadar küçük tümörleri tespit edebilen özel bir meme röntgenidir. Mamografi, meme kanserlerini hala tedavi edilmeleri imkan dahilinde olan bir devrede tanımlayarak hayat kurtarır. Ancak yanılmaz de ildir. Bazen bir tümörü göstermeyebilir veya hiçbir sorun olmadı ı halde varmış gibi gösterebilir. En iyisi mamografi taramasını, doktor muayenesi ve kendinizin düzenli olarak yapaca ınız kontrollerle birlikte götürmektir.
Tıp mesle inde, kadının düzenli mamogram yaptırmaya başlaması gereken yaş üzerinde çeşitli tartışmalar vardır. Genç kadınlarda meme kanseri ender görülür ve zaten gö üslerinin yo unlu u o kadar fazladır ki iyi röntgen çekilemez.

Tıp uzmanlarının ço u yüksek risk grubunda olmayan 35 yaşından genç kadınların mamogram çektirmesine gerek olmadı ı ve 50 yaşın üstündeki kadınların yılda bir defa mamogram çektirmelerinin şart oldu u konusunda anlaşmaktadırlar. Tartışmaların merkezini, 40 yaşındaki kadınlara mamogram gerekli midir, ve bir kadın 35 yaşında, ilerideki uygulamalarda esas kabul edilmek üzere (Memelerin normunu belirleyebilmek için) bir mamogram çektirmeli midir? konuları teşkil etmektedir. Son çalışmalar göstermiştir ki, 40 yaşındaki kadınlar arasında düzenli mamogramların hayat kurtardıkları olmuşsa da 35 yaşında temel bir mamogram çektirmenin de eri şüphelidir.

Günümüzdeki en uygun tavsiyeler şunlardır:

- 40 yaşından gençseniz, bir sorununuz olmadı ı veya yüksek risk grubuna (örne in ailenizde meme kanseri yakası) girmedi iniz takdirde mamogram çektirmenize gerek yoktur.

- E er 40-49 yaşları arasında iseniz ve ailenizde meme kanseri varsa, yılda bir mamogram çektirin;

- E er 40-49 yaşları arasında iseniz kendiniz kontrol ederken memenizde bir kitleye rastlamamış iseniz ve ailenizde meme kanseri yoksa iki yılda bir mamogram çektirin;

- 50 yaşından sonra yılda bir mamogram çektirin.

PSA (PROSTAT SPESIFIK ANTIJEN)


PSA (prostat spesifik antijen = prostate specific antigen) testi; erkeklerde serumdaki PSA miktarını ölçen testtir. PSA, erkeklerde bulunan prostatın epitel hücrelerinde bulunan glikoprotein (şeker ekli protein denilebilir) yapıda bir maddedir. Tüm yetişkin erkeklerin kanlarında az miktarda saptanabilir. Kan PSA düzeyleri, prostat kanseri olan erkeklerin hemen hepsinde artar, ancak prostatın di er hastalıklarında da kan PSA seviyelerinde artış saptanabilir.
Test İçin Kan Alınışı

Genellikle dirse in iç kısmından veya el sırtındaki toplar damarlardan test için kan alınır. Kan alınmadan önce kan laınacak bölge antiseptik (miktop öldürücü) bir madde ile iyice temizlenir ve dirse in 7-8 cm yukarısına turnike uygulanır. Bu turnike toplardamarlardan geri gelen kanın ön kol damarlarında birikmesini sa lar ve bu damarlar belirgin hale gelir. Enjektörün ucu (i ne) kan alınacak damara batırılır ve kan do rudan tüpe veya enjektörün içine toplanır. Kan alınırken, turnike açılır ve normal dolaşımın yeniden başlaması sa lanır. Kan toplandıktan sonra i ne damardan çıkarılır ve kanamayı engellemek için i nenin batırıldı ı yer gazlı bez, pamuk veya bandajla kapatılır.

Test Hazırlıkları

Testen önce herhangi bir şekilde hazırlık gerekmez; ancak testten önceki 24 saat içerisinde cinsel ilişkiye giren erkeklerde PSA de erleri yanlış sonuç verebilir ve oldu undan yüksek saptanabilir; bu nedenle testten önceki 24 saat içerisinde cinsel ilişkiye girmemek önerilebilir.

Testin Riskleri

- kan alımına ba lı olarak halsizlik, tansiyon düşmesi gibi şikayetler olabilir

- kan alınan yerde, cilt altında kan birikebilir (hematom)

- kan alım yerinde enfeksiyon gelişebilir (küçük bir olasılık)

- bir defada yeterli kan alınamazsa, kan almak için birden fazla kez cilt delinebilir

Normal De erler

Normal de erler yaşa göre de işim gösterir. Yaşlandıkça kan PSA düzeyleri gençlere göre hafifçe yüksek olabilir; tabii ki bu mutlaka kanser oalcak anlamına gelmez. Afrikalı erkeklerde de PSA düzeyleri beyaz erkeklere göre biraz daha yüksektir. Ço u laboratuvarda 4 ng/ml nin altındaki de erler normal olarak kabul edilir.

Normalin Üzerindeki De erlerin Anlamı

- bening prostat hipertrofisi (iyi huylu prostat büyümesi)

- prostat kanseri

- prostatit

- prostat nekrozu (prostatı besleyen damarın tıkanması)

TRANSAMINAZLAR



Normal De erler : Aspartat (AST, SGOT) : 0-35 U/L
Alanin (ALT, SGPT) : 0-35 U/L
Açıklama : Transaminazlar karaci er hücrelerinde bulunan enzimlerdir. Karaci er hasarında hücre dışına sızarlar.

Artı ı Durumlar : Kan seviyelerinin yükselmesi, karaci er hasarına ba lı olarak bu iki enzimin hücre dışına sızması anlamını taşımaktadır. Genellikle bu enzimlerin kan seviyeleri karaci er hasarının şiddetini yansıtır.ALT karaci ere daha özgül iken, AST kalp ve iskelet kası harabiyetinde de yükselmektedir. Bu nedenle AST aynı zamanda myokard enfarktüsünün izlenmesinde de kullanılmaktadır. Karaci erin hastalıklarında alkole ba lı karaci er hasarı hariç ALT, AST den daha yüksektir.

Azaldı ı Durumlar : ALT ve AST de erlerinin normalden düşük olması nadiren görülen bir durumdur. E er bilinen bir karaci er hastalı ı yoksa genellikle önem taşımaz.

ÜRE


Normal De erler : 5 - 25 mg/dL
Açıklama : Protein metabolizmasının bir ürünüdür ve böbrekler yoluyla idrarla atılır. Sıklıkla kan üre azotu (BUN) olarak ölçülür. Böbrek fonksiyonlarını de erlendirmede önemli bir ölçüttür. Ancak böbrek fonksiyonları dışında vücuttaki azot yükü, günlük sıvı alımı ve idrar akım hızından da etkilendi inden tek başına karar verdirici de ildir.

Artı ı Durumlar : Böbrek fonksiyon bozuklu u dışında kalp yetmezli i, tuz ve su alımındaki dengesizlikler (kusma, ishal, sık idrara çıkma, terleme), ba ırsaklarda kanama, stres, yanıklar, diyetle fazla protein alımı ve akut myokard enfarktüsü gibi nedenlerle de kan de erleri yükselebilmektedir.

Azaldı ı Durumlar : Karaci er yetmezli i, kaşeksi (aşırı kilo kaybı), nefroz (bir böbrek hastalıgı)

ÜRİK ASIT


Normal De erler : Erkek : 2.5-8.0 mg/dL
Kadın : 1.5-6.0 mg/dL
Açıklama : Ürik asit, vücudun genetik yapı taşları olan DNA ve RNA nın yapısında bulunan purin adındaki maddelerin metabolizmasının son ürünüdür.

Artı ı Durumlar : Diyetle fazla protein alımı, vücutta üretim artışı (malin hastalıklar, doku harabiyeti, açlık) ya da böbrek fonksiyon bozuklu u gibi bir nedenle vücuttan uzaklaştırılamaması durumlarında kanda ürik asit düzeyi yükselir. Yüksek düzeydeki ürik asidin kristaller halinde çeşitli dokularda birikti i düşünülmektedir. Bu dokular özellikle eklem sıvıları ve böbreklerdir. Eklem sıvılarında ürik asit kristallerinin birikimiyle oluşan a rılı hastalı a GUT hastalı ı denilir. Böbreklerde oluşan birikim ise böbrek yetmezli i ve idrar yollarında taş hastalı ına yol açar.

Azaldı ı Durumlar : Di er analiz sonuçları normal ise düşük genelde önemli de ildir.