İNDİKATÖRLER



Çözeltinin pH’sına bağlı olarak renk değiştiren kompleks yapıdaki organik bileşiklere indikatör denir. Bu tür çözeltiler titrasyonun bitiş noktasını saptamak amacıyla kullanılır. İndikatörleri asit baz, redoks ve çöktürme indikatörleri olarak ayırabiliriz.


Asit- Baz İndikatörleri


Asit Baz indikatörleri zayıf asit veya zayıf bazdırlar. Genelde indikatörle HIn sembolü ile gösterilirler.


Le Chatelier prensibine göre H+ konsantrasyonun artması, dengenin sola kaymasına neden olur ve bu nedenle HIn’ın kırmızı rengi (asit rengi ) gözlenir. Bunun tersi olarak da OH- (baz) eklenmesi ile H+ konsantrasyonu azalacağı için denge sağa kayacak ve In- rengi (baz rengi) olan sarı renk gözlenecektir.



Diğer bir gösteriş şekli ile



Eğer pH = 5 ise [H+] derişimi 10-5 olacağından bunuda formüldeki yerine koyarsak eğer



olacaktır. Bu da [HIn] derişiminin [In- ] derişiminden 100 kat fazla olacağını ve bu nedenle HIn rengi olan kırmızı rengin gözlenecegini gösterir.



Herhangi bir deney sırasında Asit-Baz indikatörü şeçilirken aşağıdaki kurallara dikkat edilmesi gerekmektedir:



Deney sırasında eklenen indikatör miktarı 2 damladan fazla olmamalıdır. Çünkü bazı titrantlar indikatörlerle reaksiyona girip rengini değiştirebilir. Bu ihtimali göz ardı edebilmek için eklenen indikatör hacmi çok az olmalıdır.

Titrasyon sırasında, indikatörün ilk renk değiştirdiği görüldüğü anda titrasyon bitirilmelidir.

Deney sırasında şeçilecek olan indikatörün renk değiştirme pH’sı titre edilen çözeltilerin eşdeğerlik pH’sına uymalıdır.

Özellikle metil oranj ve metil kırmızısı indikatörleri sıcak çözeltilerin titrasyonunda kullanılmamalıdır. Çünkü bu indikatörlerin görülebilen renk değişiklikleri sıcaklık artması ile daha düşük pH’lara kayar.




Bazı İndikatörlerin Hazırlanışı



Fenolftalein : 1 g fenolftalein %50 Etanol’ de çözündükten sonra, nötralleştirmek amacı ile hafif pempe oluncaya kadar üzerine 0.01 N NaOH eklenir. Bu pempe rengin 1-2 damla 0.01 N HCl asit çözeltisi eklendiği zaman kaybolması gerekmektedir.



Karışık İndikatörler



Bazı titrasyonlarda daha hassas sonuç alabilmek için, daha dar pH aralığında titrasyonun gerçekleşmesi istenir. Bu nedenle uygun iki indikatör karıştırılarak çok yakın pH aralığında renk değiştiren bir karışım elde edilir. Örneğin Metilen mavisi-metilen kırmızısı (tashiri indikatörü) pH 5.45 ile 5.5 gibi dar bir alan içerisinde viole renginden yeşile döner.



Çöktürme İndikatörleri


Az bir miktarda çözeltiye ilave edilen iyon, eşdeğerlik noktasında, çöktürücü reaktifin aşırısı ile renkli bir tuz oluşturur. Bu tür indikatörlere en güzel örnek, Mohr medotu ile Cl tayininde kullanılan potasyum kromattır.




Redoks İndikatörleri


Bu tür reaksiyonlarda kullanılan indikatörlerde

· İndikatörle meydana gelen kompleks koyu bir renk oluşturmalıdır.

· Oluşan kompleks uygun bir stabilitede olmalıdır.

· Kompleks oluşumu reversible (tersinir) olmalı ve ayrışması kolay olmalıdır.



Bu tip indikatörlere örnek olarak Volhard yönteminde kullanılan Fe3+ verilebilir.



Bir miktar Fe(NO3)3 ilave edilen AgNO3 (gümüş nitrat) çözeltisi ayarlı KSCN ile titre edilir ve beyaz AgSCN çökeleği meydana gelir.




Eklenen KSCN’nin fazlası Fe3+ iyonunu ile kan kırmızısı renkli FeSCN2+ kompleksini oluşturur.

Yardımım olduysa ne mutlu bana