Arkadaşlar şiir inceleme yöntemleri şiirde tema şiirde ölçü gibi çeşitleri varmış ama bulamıyorum. yardımcı olursanız sevinirim lütfen

Aradıgın boyle bir sey mi pek anlamadım

ŞİİR İNCELEME PLÂNI




A. ŞİİRİN BİÇİM YÖNÜNDEN İNCELENMESİ

1. Nazım biriminin (dörtlük,beyit) belirtilmesi,
2. Kaç dörtlükten veya kaç beyitten oluştuğunun belirtilmesi,
3. Şiirin ölçüsünün ve duraklarının belirtilmesi,
4. Kafiye (kafiye çeşitleri belirtilecek) ve rediflerin gösterilmesi,
5. Kafiye şemasının gösterilmesi.
B. ŞİİRİN İÇERİK YÖNÜNDEN İNCELENMESİ

1. Anlamı bilinmeyen kelime ve deyimlerin açıklanması,
2. Şiirin bölümler halinde açıklanması,
3. Şiirin ana duygusunun belirtilmesi,
4. Şiirin dil ve anlatım özelliklerinin açıklanması,
5. Şiirin türü hakkında bilgiler verilmesi.

C. ŞAİRİN HAYATI, SANATI VE ESERLERİ HAKKINDA BİLGİLER

D. FAYDALANILAN KAYNAKLAR

Evet ama bunlar başlıkları tam açıklamalı lazım bana ilgin için sağol arkadaşım

Valla bunu bulabildim

Şiirin biçim yönünden incelenmesi:

Mağcan CUMABAYULI’YA ait olan bu şiirdeki dili kullanma becerisi dikkat çekicidir. Özellikle sese dayalı ahenk konusunda oldukça başarılıdır. Şairin, kelime avcılığına çıkmak yerine, pırlantayı titizce işleyen bir pırlanta ustası gibi kelimeleri başarılı bir şekilde kullanması, şiirlerinin gerek biçim olarak gerekse de içerik olarak çok etkili bir yapıya bürünmelerine olanak sağlamış.
Örneğin ilk dörtlükteki ses benzerlikleri (aliterasyon) oldukça sağlam bir yapıdadır.

Karanlık koyuvlanıp keledi
Meş işinde şok akırın sönedi.
Kızık körüp canımdagı cas bala
Söngen şoktu ürdeydi küledi.

Verdiğim bu örnekteki “–k , - ş” harflerinin dize içlerindeki tekrarları şiirin ahengini kat be kat arttırmış.
Şiirin vezni hece veznidir. Her ne kadar bu şiir, Latin harflerine çevrilmiş ve de Türkiye Türkçesine tarafımdan aktarılmışsa da bazı küçük eksiklikler hariç anlaşılır biçimdedir. Bu şiir, 11’li hece ölçüsü ile yazılmıştır. Şiirin ayakları tam olarak oturmakta ve uyak olarak da tam ve yarım uyaklar kullanılmıştır.
Şiirdeki bir diğer göze çarpan nokta ise ustalıkla kullanılan kelime tekrarlarıdır. Özellikle son dizede kendini gösteren bu özelliğin yanı sıra “küledi ve keledi” kelimelerinin birinci ve üçüncü dörtlüklerde tekrarlamasıdır. Bu kelimelerin aynı sırayı takip etmesi de biçim yönünden yine ayrı bir dikkat çeken nokta.

caşı keledi.
bala küledi.
ürdeydi küledi.
koyuvlanıp keledi

Şiirdeki yazım ve noktalamayı ele alamıyoruz çünkü bu şiir Kiril alfabesi ile yazılmış olduğu için alfabe farklılığı bir engel oluşturmaktadır.



Şiirin içerik yönünden incelenmesi:

Karanlık Koyuvlanıp Keledi adlı şiir, gerek şairini, gerek yazıldığı bölgenin edebiyatını gerekse de yazıldığı dönemin bazı özellikleri yansıtması bakımından dikkatle incelenmesi gereken bir şiirdir.
Şiiri sadece görünen yüzü ile değerlendirmek, şairini ve dönemin özelliklerini hiçe saymak olur. Ki bu tavır şiiri anlamsız kılacaktır. O sebeptendir ki şiiri farklı yönleri ile ele almaya gayret edeceğim
Özellikle Mağcan Cumabayulı’nın hayatını ve fikirlerini ele alacak olursak, onun bu şiirinde dönemin şartlarını simgesel bir üslûpla kapalı bir şekilde verdiğini anlayabiliriz. Mağcan Cumabayulı, Sovyet İhtilâli’nin gerçekleştiği dönemden sonra dava adamı olarak ön plânda görülse de sanatçı kişiliğini de asla yitirmemiştir. Stalin yönetimi iktidara geldiği zaman üzerinde büyük bir baskı oluşturulur. Mağcan Cumabayulı ise öylesine vatansever bir insandır ki her türlü zulme karşı durur ve şiirlerini yazmaya devam eder. Hatta her türlü eseri yasaklanmış ve idama bile mahkûm edilmiş. Kısacası, o da her vatansever gibi ateşten bir gömleği sırtına geçirmiştir. Ona karşı alınan bu tavır, idam edilmesinden ancak 50 yıl sonra yavaş yavaş aşılabilmiştir. Kendi halkı dahi zulüm içindeyken bile uğruna canını verdiği Turan görüşünü asla yitirmeyip, iklimler ötesindeki biz kardeşleri için gözyaşı dökecek kadar asil ve yürekli bir insandır.
Yukarıda kısaca özetlemeye çalıştığım kısım, şairin hayatı ile şiir arasında bir bağı kurabilmek içindir. Aynı zamanda şairin hayatını anlatırken dönemin şartlarını da yansıtmaya çalıştım. İşte bu noktadan hareket edecek olursak şiiri daha iyi özümseyebiliriz.
Bu şiir, dönem şartları göz önüne alınarak kapalı bir anlatımla Kazak evinde yanan bir ocağın betimlemesini yapıyor. Buradaki ocak, o dönemde evlerin içinde bulunan ve ocakbaşı denilen kısımdır. (Anadolu’da da yaygın olarak vardır) Şair, simgeler ile duygu, düşünce ve imgeleri çok güzel dile getirmektedir.
Mağcan Cumabayulı, Karanlık Koyuvlanıp Keledi isimli şiirinde, dönemin siyasal yapısından kaynaklanan kısıtlamaları anlatmasının yanında Kazak ulusal ruhu ile kültürel özelliklerini simgesel bir anlatımla yansıtabilmiştir.

“Cellatın can alan kemendi kahredici bir ejderha olsa, tutsaklık zincirinden bin kat iyiir” diyen Namık Kemal’in görüşünden yola çıkacak olursak, ülkesindeki toplumsal olayları değerlendiren Mağcan Cumabayulı için Kazak ulusal kimliğinin canlı tutulması uğruna çaba harcayan bir şairdir diyebiliriz.


“Karanlık koyuvlanıp keledi
Meş işinde şok akırın sönedi.
Kızık körüp canımdagı cas bala
Söngen şoktu ürdeydi küledi.”

Şair yukarıdaki dörtlükte baskıcı rejimin iyice arttığını ve bu sebeple Kazak ulusal kültürünün yavaş yavaş yitirilmeye başlandığını ifade ediyor. Ancak; “Kızık kör canımdagı cas bala” dizesinde birden üzerindeki karabasanı kovuyor ve inandığı Kazak gençliğinin varlığı ile umutlanıyor. Dörtlüğün son dizesinde, Kazak gençliğini yücelterek, onların ne kadar da ülkesini ve milletini sevdiğini ifade ediyor.

“Şok üstünde kişkene uşkun uşsa da.
Bırazırak şok kızarıp tüsse de,
Derev sönüp tezirek külge aynaladı.
Astındagı ıstık küldü kuşsa da,”

Şair ikinci dörtlükte ise Kazak aydınlarını ele alıyor. “Kıvılcım” kelimesinin ardına sakladığı bu anlamı anlamak için o dönemdeki Kazak şair, yazar ve düşünürlerini hatırlamak gerekir. Çünkü Stalin dönemi geldiğinde pek çok şair ve yazar sürgün edilmiş, birçoğu idam edilmişti. Vatan ve bayrak diyen her şair, yazar ve düşünür Kazak kültürünü ve Kazak halkının duygularını körüklediği vakit hemen alaşağı edilmişti. Şair, işte bu dörtlükte bu anlattıklarımı, şiirine çok iyi gizlemiş.

“Meş işinde şok akırın sönedi.
Söngen şoktu ürdep bala küledi.
Oy bastı alde közüm taldı ma?
Mült mült etip közüm caşı keledi.”

Son dörtlükte ise umutlarının iyice tükenmeye başladığını ve tâkatinin kalmadığını ifade etmeye çalışan şair, yine burada Kazak gençliğinden bahsederek, kendi halkını ve gençliğini yüceltiyor. Son iki dizede farklı anlamlar çıkarmak mümkün. Bana göre burada şair vatanı için bu kadar çırpınmasını, sürgün edilmesini küçük şeyler olarak görüyor ve ezik bir ifade sadece gözyaşı dökebildiğini anlatıyor.

Eyvallah arkadaşım uğraşmış olman yeterli repini verdim sağoll