Son Dakika Haberlerini Takip Edebileceğiniz FrmTR Haber Yayında. * FrmTR Sohbet Kontrol Panelinizde.
Forum TR
Go Back   Forum TR > > >
FrmTR'ye Reklam Vermek İçin: [email protected]
Cevapla
 
Konu Araçları
Eski 30-11-06, 15:55   #1
Kızıl_<★ni

Varsayılan Halojenlerin özellikleri ve kullanım alanları


Arkadaşlar dönem ödevleri belirlendi.

Bana kimya'dan geldi

Ödev konusu Lise 1 için :

Halojenlerin özellikleri ve kullanım alanları

Yardım ederseniz çok teşekkür ederim rep+ bir sürprizim war onuda şimdi söylemiycem

Mesajı son düzenleyen Kızıl_<★ni ( 30-11-06 - 16:06 )
  Alıntı Yaparak Cevapla
Eski 30-11-06, 16:19   #2
YaraBandı

Varsayılan C: Kimya Dönem Ödevi


Periyodik tablonun 7A grubunda bulunan, tepkimeye eğilimli ametallerdir. Bu gruptaki elementlerin hepsi elektronegatiftir. Elektron alma eğilimi en yüksek olan elementlerdir.

Doğada sert olarak değil, mineraller halinde bulunurlar. Element halinde 2 atomlu moleküllerden oluşurlar. Oda koşullarında flor ve klor gaz, brom sıvı, iyotsa katı haldedir.

Erime ve kaynama noktaları grupta aşağıdan yukarıya doğru azalır. Zehirli ve tehlikeli elementler olarak bilinirler.
  Alıntı Yaparak Cevapla
Eski 30-11-06, 16:22   #3
YaraBandı

Varsayılan C: Kimya Dönem Ödevi



*
*
* * * * * * F *
* * * * * * Cl *
* * * * * * * * * * * * * * * * Br *
* * * * * * * * * * * * * * * * I *
* * * * * * * * * * * * * * * * At *
* * *






Elektron alma istekleri fazla olan tipik ametallerdir.
Tümü renklidir. Fluor, açık-san; klor, sarı-yeşil; brom, kırmızı-kahverengi, iyot, menekşe rengindedir.
Tümü zehirli ve tehlikelidir.
Element halinde 2 atomlu moleküllerden oluşurlar (F2, Cl2, Br2, I2).
Astatin doğada bulunmayan, ancak radyoaktif olaylarla oluşan bir elementtir,
Oda koşullarında fluor ve klor gaz, brom sıvı, iyot ise katıdır.
Bu elementlerin bazı fiziksel özelikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir


Element Simge Özkütle (g/cm3) Erime noktası (oC) Kaynama noktası (oC)
Fluor F 1,6 x 10 -3 -220 -188
Klor Cl 2,9 x 10 -3 -101 -35
Brom Br 3,1 -7 59
İyot I 4,9 114 184

Görüldüğü gibi grupta yukarıdan aşağıya doğru özkütle, erime noktası ve kaynama noktası yükselmektedir.

Element Elektron Dizilişi İyonlaşma Enerjisi (kkal/mol) Değerlik
F [He] 2s2 2p5 402 -1
Cl [Ne] 3s2 3p5 301 -1, +1, +3, +4, +5, +6, +7
Br [Ar] 3d10 4s2 4p5 373 1, +1, +3, +4, +5, +6,
I [Kr] 4d10 5s2 5p5 242 1, +1, +3, +5, +7



Çizelgede belirtildiği gibi halojenler çeşitli değerlikler alabilirler. Soygaz yapısına yakın olduklarından bir elektron kazanarak -l değerlik alma eğilimleri fazladır.
Tüm elementler içinde elektron alma isteği en fazla olan element, fluordur. Bu ne*denle fluorun artı değerliği yoktur. Bileşiklerinde -l değerliklidir.
Kimyasal Özelikleri
Halojenler, elektron alma isteği (ametal aktiflik) en yüksek olan elementler grubu*dur. Bu istek fluordan iyota doğru azalır.
Metallerle birleşerek tuzları oluştururlar.
2Na (k) 4 X2(g) à 2NaX(k) + Enerji
Mg (k) + F2 (g) à MgF2 (k)
Ca (k) + CI2 (g) à CaCl2 (k)
Grupta, atom numarası küçük olan halojen büyük olanları bileşiklerinden açığa çıkarır (yani, iyon halinden element haline gelmelerini sağlar)
F2 (g) 4- 2 NaCl (k) à 2 NaF (k) + C12 (g)
F2 (g) + 2 Cl- (suda) à 2 F- (suda) + C12 (g)
C12 (g) + 2 Br- (suda) à 2 Cl- (suda) + Br2 (s)
Br2 (s) + 21" (suda) à 2 Br" (suda) + I2 (k)

Hidrojenle kolaylıkla birleşirler.
H2 (g) + F2(g) à 2HF(g)
H2 (g) + Cl2 (g) à 2 HCl (g)
Halojenlerin hidrojenli bu bileşikleri suda çözüldüğünde iyonlaşırlar ve HF dı*şında tümünün çözeltileri kuvvetli asit özeliği gösterir.
HC1 (g) + su à H+ (suda) 4- Cl- (suda)
HBr (g) + su à H+ (suda) + Br- (suda)
HF zayıf asit olmasına karşın, cama etkir ve camı aşındırır. Uçucu SiF4 gazını oluşturur. HF'nin bu özelliğinden yararlanılarak cam üzerine yazı yazılır, şekil çizilir. Camın yapısında bulunan temel maddelerden SiO2, HF asiti ile aşağı*daki biçimde tepkime verir:
SiO2 (k) + 4 HF (suda) à SiF4 (g) + 2 H220 (s)
Fluor dışında kalan halojenler kuvvetli bazlarla etkileşir. Hem artı ve hem eksi değerlikli halojenler içeren bileşikler oluşur.
NaOH (suda) + C12 (g) à NaCl (suda) + NaClO (suda) + H20
NaOH (suda) + Cl2 (g) à NaCl (suda) + NaCIO3 (suda) + H20
Klor gazı su içine gönderildiğinde suda bir miktar çözünür ve su ile tepkimeye girer.
C12 (g) + H2O (s) à HCI (suda) + HCIO (suda)
Oluşan HCIO , su içinde bulunan mikroplan öldürür. Bu nedenle klor, suları mikroplardan arındırmada kullanılır.
Halojen iyonları, Ag+ iyonları ile farklı renkli çökeltiler oluşturur. Bunda
yararlanılarak çözeltide hangi halojen iyonunun bulunduğu belirlenir.
Ag+ (suda) + Cl- (suda) à AgCl (k)
Ag+ (suda) + Br- (suda) à
Ag+ (suda) + I- (suda) à
Doğada Bulunuşları
Halojenler doğada (-1) değerlikli olduklarından, metal tuzlan halinde bulunurlar. Kimyasal olaylara kolay girdikleri için serbest halde bulunmazlar.
Fluor, daha çok CaF2 ve kriyolit (Na3AlF6) adı verilen mineral olarak bulunur. Klor, NaCl, KC1 ve MgCl2 bileşikleri şeklinde bulunur. Brom, tuz yataklarında KBr bileşiği halinde bulunur.
İyot, nitrat yataklarında NaIO3 minerali şeklinde bulunur. Deniz suyu ve deniz yosunlarında da az miktarda iyot vardır.
Elde Edilişleri
Fluor
Fluor erimiş bileşiklerinin elektrolizi ile elde edilir. Doğada bulunan CaF2, H2S04 ile tepkimeye sokulursa,
CaF2 + H2S04 à CaSO4 + 2 HF
HF elde edilir. Elde edilen bu HF ile KF karışımı elektroliz edilirse,
2 KHF2 (s) H2 (g) + F2 (g) + 2 KF (s) tepkimesiyle F2
oluşur. Bu olayı daha kısa olarak,
2 HF (s) H2 (g) + F2 (g)
şeklinde gösterebiliriz.
Klor
NaCl 'nin erimiş ya da suda çözünmüş halinin elektrolizi ile elde edilir.
2 NaCl (s) 2 Na (s) + C12 (g)
2 NaCl (suda) + 2 H2O NaOH (suda) + H2 (g) + Cl2 (g)
Laboratuarlarda klor gazı, MnO2 yada KMnO4 bileşiklerine HCI etkisiyle elde edilir.
MnO2 + 4 HCI à MnCl2 + C12 + 2 H2O
2KMnO4 + 16HC1 —> 2 MnCl2 + 2 KC1 + 5 C12 + 8 H20
Brom
Brom, tuz yataklarından ve deniz suyundan elde edilen bromür tuzları çözeltisinin
klor ile tepkimesiyle açığa çıkar.
2 Br- (suda) + C12 (g) à Br2 (s) + 2 Cl- (suda)
İyot
İyot, deniz suyundan elde edilen iyodür tuzları çözeltisinin C12 ve Br2 ile tepkimesi sonucu açığa çıkar.
2 r (suda) + C12 (g) > I2 (k)' + 2 CP (suda)
iyot, daha çok, sodyum iyodat, NaIO3, ile sodyum bisülfit, NaHS03, tepkime*sinden elde edilir. Bu iki maddenin çözeltileri karıştırıldığında IO3 ve HSO3 iyonları arasında,
2 + 5 HS03 —» I2 (k) + 5 SO;2 + 3 H+ + H20 tepkimesi gerçekleşir.
Kullanıldıkları Yerler
Flor
Buzdolaplarında soğutmayı sağlayan maddenin elde edilmesinde, teflon gibi plastik*ler, bazı yangın söndürücülerin ve sprey yapımı gibi yaygın bir kullanılma alanı olan bir maddedir.
Klor
Kimya endüstrisinin önemli maddelerinden biridir, içme sularının dezenfektesinde, çeşitli böcek ilaçlarının yapılmasında, çamaşır suyu ve benzeri ağartıcı bileşiklerin hazır*lanmasında kullanılır.
Brom
Fotoğrafçılıkta kullanılan ve ışığa karşı çok duyarlı olan gümüş bromurün elde edil*mesinde, bazı ilaçların yapımında, benzine katılan dikrom elan maddesinin üretilmesinde kullanılır.
İyot
İyotun alkoldeki çözeltisi olan tentürdiyot ve bir başka bileşiği iyodoform (CHI3) antiseptik olarak kullanılır, insan vücudunun bir miktar iyoda ihtiyacı vardır. Troid be*zinin salgıladığı hormonda iyot vardır, iyot eksikliği guatr denen boyun altı şişkinliklere neden olur. iyot, ilaç, boya ve ayrıca fotoğrafçılıkta AgBr gibi kullanılan AgI yapımın*da da kullanılır.

1) Bir elementin periyodik cetvelde yerinin saptanabilmesi için aşağıdakilerden hangisi
bilinmelidir?
A) Nötron sayısı B) Atom numarası C) Kütle numarası
D) Fiziksel özelikleri E) Kimyasal özelikleri

2) Periyodik cetvelde bir elementin grup numarası aşağıdakilerden hangisini gösterir?
A) Çekirdek yükünü B) Gruptaki element sayısını
C) Enerji düzeyi sayısını D) Değerlik elektron sayısını
E) Atomdaki toplam elektron sayısını


3) Aşağıda elektron dizilişleri verilen elementlerden hangisi 3 A grubunda değildir?
A) 1s2 2s2 2p1
B) 1s2 2s2 2p6 3s1 3p1
C) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d1
D) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p1
E) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d1 4p6 5s2 4d10 5p1

4) elementi periyodik cetvelde hangi grup ve periyottadır.
a) 1A grubu, 4. periyot b) 2A grubu, 4. periyot c) 2A grubu, 3. periyot
d) 4A grubu, 1. periyot e) 4A grubu, 2. periyot
5) Elektron dizilişi 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p2 olan element için aşağıdakilerden hangisi doğrudur.?
a) 2A grubundadır. B) Geçiş elementidir. C) Dördüncü periyottadır. D) Değerlik elektron sayısı 2’dir. E) elektron dağılımı küresel simetriktir.
6) Aşağıda atom numaraları verilen elementlerden hangisi geçiş elementi değildir.
a) 21 b) 26 c) 29 d) 30 e) 33
7) 4A grubu elementleri yukarıdan aşağıya doğru C, Si, Ge, Sn, Pb şeklinde dizi*lirler. Soygazların atom numaralarının sırasıyla 2, 10, 18, 36, 54 ve 86 olduğu bilindiğine göre aşağıdakilerden hangisinin atom numarası doğrudur?
a) 4C b) 12Si c) 30Ge d) 50Sn e) 84 Tl
8) Aşağıda verilen elementlerin hangisi periyodik cetvelin p bloğunda değildir?
A) 12Mg B) 13A1 C) 15P D) 16S E) 18Ar
9) 16X, 11Y, 26Z ve 34V elementlerinden hangi ikisi benzer özelik gösterir?
A) X ile Y b) Y ile Z c) Y ile V d) Z ile V e) Z ile V
10) 10X, 18Y, 19Z, 36V ve 37W elementlerinden hangi ikisi aynı periyottadır?
A) X ile Y B) Y ile Z C) Y ile V D) Z ile V E) V ile W
11) Azot periyodik cetvelin beşinci grubunda ilk elementtir. Buna göre aynı grupta azottan sonra gelen elementin atom numarası kaçtır?
A) 25 B) 15 C) 14 D) 10 E) 7
12) Tek atomlu bir iyonun periyodik cetvelde yerinin saptanabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin bilinmesi yeterlidir?
A) Yükü B) Kütle numarası C) Atom kütlesi
D) Nötron sayısı E) iyon yükü ve elektron sayısı
13. X-3 iyonunun 18 elektronu vardır. Buna göre X elementinin periyodik cetvelde
yeri neresidir?
A) 3. periyot, 8. gruptadır.
B) 3. periyot, 5. gruptadır.
C) 5. periyot, 3. gruptadır.
D) 4. periyot, 3. gruptadır.
E) 2. periyot, 8. gruptadır.


14. Yandaki periyodik cetvelde bazı yönler belirtilmiştir. Hangi yönler ya da yönlere doğru elektron ko*parmak için gereken enerji artar?
A) Yalnız I B) Yalnız II
C) Yalnız III D) I ile II E) II ile III

15) X elementinin atom numarası 11’dir. Bu elementin Y elementi ile oluşturduğu bileşiğin formülü X2Y’dir. Buna göre Y’nin atom numarası aşağıdakilerden hangisi olabilir?
a) 17 b) 16 c) 13 d) 10 e) 9

16) X+ : 1s2
Y- : 1s2 2s2 2p6
Z : 1s2 2s2 2p6 3s2 3pl
Yukarıdaki tanecikler için. aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Z metaldir.
Y ametaldir.
X elementi, 2. periyot, l A grubundadır.
Y atomları, Y2 molekülleri oluşturabilirler.
Y- 'den elektron koparmak en çok enerji ister.
17) X+2 ve Y-3 iyonlarının elektron sayıları eşittir. Bu iki iyonun elektron dizilişi soygaza benzediğine göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
X metal, Y ise ametaldir..
Oluşturduktan bileşiğin formülü X3Y2 'dir.
X başka bileşiklerinde farklı yüklü olabilir.
X periyodik cetvelin 2. grubundadır.
Y periyodik cetvelin 5. grubundadır.


18)
tepkimesinde aşağıdakilerden hangisi değişmemiştir?
A) Atom çapı B) Elektron sayısı C) Atomun yükü
D) Elementin kimyasal özeliği E) Elementin periyodik cetveldeki yeri
19) X+, Y+2 , Z+3 , V-2 ve T-1 iyonlarının elektron dizilişleri soygazlara benzemektedir. Buna göre hangi element periyodik cetvelin 6 A grubundadır?
A) X B) Y C) Z D) V E) T

20) Periyodik cetvelin A gruplarındaki bir elementin ilk beş iyonlaşma enerjisi; 175, 346, 1847, 2520 ve 3256 kkal/mol 'dür. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğ*rudur?
Element bir metaldir.
Değerlik elektron sayısı l 'dir.
Atom numarası 5 'dir.
Elektron dizilişi ns2 np3 olarak biter.
Kararlı bileşiklerinde 5 yada -3 değerliklidir.
21) İyonlara ilişkin aşağıdaki cümlelerden hangisi yanlıştır?
Elektron kazanılır ya da kaybedilirse iyonlar oluşur.
Bir atomun elektron kazanması ekzotermik olaydır.
Bir atomun elektron kaybetmesi endotermik bir olaydır.
Artı ve eksi yüklü iyonları güçlü elektrostatik kuvvetler bir arada tutar.
Tüm iyonlar her zaman en dış enerji düzeyinde 8 elektron bulundururlar.
22) 37X ve 16Y elementleri için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
X metaldir.
Y ametaldir.
X, bileşiklerinde (+1) yüklüdür.
X ile Y kovalent bağlı bileşik oluşturur.
X ile Y 'nin oluşturdukları bileşiğin formülü X2Y 'dir.

23) Aşağıdaki maddelerden hangisinde hem iyon bağı, hem de kovalent bağ vardır? (1H, 8O,9F, 11Na, 1SP)
a) P4 b) OF2 c)PH3 d)NaF e) Na3PO4
  Alıntı Yaparak Cevapla
Eski 30-11-06, 16:30   #4
JVC

Varsayılan C: Kimya Dönem Ödevi



Periyodik tablonun 7A grubunda bulunan, tepkimeye eğilimli ametallerdir. Bu gruptaki elementlerin hepsi elektronegatiftir. Elektron alma eğilimi en yüksek olan elementlerdir.

Doğada sert olarak değil, mineraller halinde bulunurlar. Element halinde 2 atomlu moleküllerden oluşurlar. Oda koşullarında flor ve klor gaz, brom sıvı, iyotsa katı haldedir.

Erime ve kaynama noktaları grupta aşağıdan yukarıya doğru azalır. Zehirli ve tehlikeli elementler olarak bilinirler

Sembol: F

Atom numarası: 9

Atom ağırlığı: 18.9984032 g/mol

Oda koşullarında (25°C 298 K): Açık sarı renkli gaz

A metal

p-blok elementi

1529 yılında Georigius Agricola kalsiyum florür bileşiğini tanımlamıştır. İlk defa 1886 yılında Henri Moissan tarafından izole edilmiştir.

En önemli minerali fluorit veya florspati denilen CaF2 dir. Flor’un saf olarak eldesi (1:2) oranında sıcak erimiş KF, HF bileşiklerinin elektrolizi ile gerçekleşir.

Flor en reaktif element olup O2 ve asal gazlar hariç tüm elementlerle hemen reaksiyona girer. Fazla reaktif olmasının nedeni F-F bağının kolay kopması yani disosiyasyon enerjisinin az olmasıdır. Sadece (-1) oksidasyon sayısına sahiptir yani tek bağ yapabilir. Fakat ortaklanmamış elektronları sayesinde metallerle –F_ şeklinde köprülü bileşikler yapabilir

1, 1, 3, 5 ve 7 değerliklerine sahip olabilen klor atomu, 1774 yılında Scheele tarafından bulunmasına rağmen ilk başta oksijen içeren bir bileşik olduğu düşünülmüştür. 1810 yılında Sir Humphry Davy bunun element olduğu hususunda ısrar ederek, ona latince yeşil sarı anlamına gelen chloros kelimesinden türetilen şimdiki adını vermiştir.

Klor, hücre içi ve dışı sıvıları düzenler. Mide asidinin bir bileşeni olarak, besinlerin sindirimine ve besin öğelerinin emilimine yardım eder. Sinir iletiminin ve uyarılarının iletimine yardım eder.

Eksiklik belirtileri: Sofra tuzunun bileşiminde klor bulunduğu için sağlıklı bireylerde klor yetersizliğine pek rastlanmaz. Klor ve sodyum yetersizlikleri birlikte görüldüğü için yetersizlik belirtileri de benzerdir.

Brom, Antoine Balard tarafından 1826 yılında keşfedildi.

Doğada Na, K, be Mg bromürler halinde bulunda bulunur. Deniz suyunda az miktarda bulunan bromürlere deniz bitkilerinde, bazı maden yataklarında rastlanır.

Sembol: Br

Atom numarası: 35

Atom ağırlığı: 79,904 g/mol

Oda koşullarında (25°C 298 K): siyah renkli sıvı (Resim: [1])

Ametal

p-blok elementi


Brom deniz sularında elde edilen bromürlerin Cl2 ile reaksiyonundan elde edilir.

2 Br- + Cl2 → 2 Cl- + Br2

Diğer bir elde edilişi ise, katı sodyum bromürün sülfürik asit ile reaksiyonu sonucunda elde edilen gaz formdaki HBr’in yine sülfürik asit ile yükseltgenmesi ile gerçekleşir.

NaBr (k) + H2SO4 (s) → HBr (g) + NaHSO4 (k)

2 HBr (g) + H2SO4 (s) → Br2 (g) + SO2 (g) + 2 H2O (s)

İyot (Yunanca "mor" anlamına gelen iodes 'ten), sembolu I, atom numarası 53 olan bir elementtir. Kimyasal olarak iyor halojenlerin en az reaktif olanı, astatin'den sonra en elektropozitif olanıdır. İyot başlıca tıpta, fotoğrafçılıkta ve boya imalatında kullanılır. Çoğu canlının eser miktarda iyota gereksinimi vardır.

Diğer halojenler (Periyodik tablonun Grup VII üyeleri) gibi iyot da iki atomlu moleküller oluşturur, dolayısyla moleküler formülü I2'dir.

İyodür, iyot elementinin -1 yüklü hâlidir ve alkali elementlerle tuzlar oluşturur (potasyum iyodür, sodyum iyodür gibi.)

Bulunduğu yerler [değiştir]İyot çevrede başlıca deniz suyunda çözümüş iyodür olarak mevcuttur, ayrıca bazı topraklarda ve minerallerde de bulunur. potasyum iodürün bakır(II) sülfat ile reaksiyonu ile son derece saf halde iyor elementi elde edilebilir. Bu elementi saflaştırmanın birkaç başka yöntemi daha vardır. Element deniz suyunda seyrek bulunmasına rağmen kelp ve bazı başka deniz bitkileri iyodu bünyelerinde biriktirme yeteneğine sahiptirler. Bu sayede iyot gıda zincirine girer, ayrıca ucuz yoldan da saflaştırılabilir.


Kullanım Alanları [değiştir]İyot ilaç yapımında, antiseptiklerde, gıda katkılarında, boyalarda, katalizğrlerde ve fotğrafçılıkta kullanılır.


İzotopları [değiştir]İyotun 37 izotopu vardır, bunalrdan bir tek 127I kararlıdır.

129I pek çok bakımdan 36Cl'ya benzer. Çok az çözünür, az reaktiftir, ve nükleer reaksiyonlardan meydana gelir. Hidrolojik çalışmalarda 129I yoğunluğu genelde 129I'un toplam iyota (hemen hemen sırf 127I) olarak ifade edilir. 36Cl/Cl oranı gibi, doğadaki 129I/I oranı da çok düşüktür, 10-14-10-10 arası.36Cl'dan farklı olarak 129I'un yarı ömrü daha uzundur (15.7 milyon yıl), canlılara alınma eğilimi yüksektir ve farkli kimyasal özelliklere sahip çeşitli ionik şekillerde mevcuttur (başlıca I- ve IO3-). Bu yüzden 129I kolaylıkla biosfere girebilir.

Meterorlarda bulunan 129Xe, supernovalarda üretilen 129I'ın yıkımından kaynaklandığı, bunun da güneş sistemini oluşturan toz ve gazlarda yer aldığı gösterilmiştir. Güneş sistemimizin erken evrelerinde var olduğu gösterilmiş olan 129I'nin yıkımı I-Xe radyometrik tarihleme yöntemi kullanılır. Bu yöntem güneş sisteminin ilk 50 milyon yılınının tarihlenmesinde kullanılır.


İlginç özellikleri [değiştir]Koyu gri-koyu mor bir katı olan iyot, ısıtıldığı zaman süblimasyonla burnu tahriş edici, pembe-mor bir gaza dönüşür. Bu halojen diğer pek çok elementle bileşkler oluşturabilir, ama grubundaki diğer elementlerden daha az etkindir ve metalik bazı özellikleri de vardır. İyot, kloroform, karbon tetraklorür ve karbon disülfürde kolaylıkla çözünüp mor çözeltiler oluşturur. Suda az çözünüp sarı bir çözelti oluşturur. Nişasta-iyot komplekslerinin koyu mavi rengi serbest elementten kaynaklanır.





Reaksiyonları [değiştir]
Hava ile reaksiyonu [değiştir]İyot havadaki oksijen ve azot ile reaksiyon verecek kadar reaktif bir element değildir. Fakat ozon (O3) ile reaksiyona girerek I4O9 bileşiğini oluşturur.


Su ile reaksiyonu [değiştir]İyodun su ile reaksiyonu ile hipoiyodit OI- oluşur. Reaksiyonun denge yönü ortamın pH’sına bağlıdır.

I2 (s) + H2O (s) OI- (**) + 2H+ (**) + I- (**)


Halojenler ile reaksiyon [değiştir]İyodun (I2) oda sıcaklığında flor (F2) ile reaksiyonu sonucunda iyot pentaflorür bileşiği oluşur. Aynı reaksiyon 250°C de gerçekleştiği zaman iyot heptaflorür bileşiği oluşur. Reaksiyon -45°C CFCl3 çözücüsü içerisinde gerçekleştirilirse iyot triflorür bileşiği oluşur.

I2 (k) + 5F2 (g) → 2IF5 (s) (renksiz)

I2 (g) + 7F2 (g) → 2IF7 (g) (renksiz)

I2 (k) + 3F2 (g) → 2IF3 (k) (sarı)

İyodun brom ile reaksiyonu sonucunda çok kararsız bir yapıya ve düşük erime noktasına sahip olan interhalojen IBr bileşiği oluşur:

I2 (k) + Br2 (s) → 2IBr (k)

İyodun -80°C’de sıvı klorun fazlası ile olan reaksiyonu sonucunda iyot triklorür daha doğrusu I2Cl6 oluşur. İyot, su ve klor reaksiyonu sonucunda iyodat asidi oluşur:

I2 (k) + 3Cl2 (s) → I2Cl6 (k) (sarı)

I2 (k) + 6H2O (s) + 5Cl2 (g) → 2HIO3(k) + 10HCl (g)


Asit ile reaksiyonu [değiştir]İyodun sıcak derişik nitrik asit ile reaksiyonu sonucunda iyodat asidi oluşur:

3I2 (k) + 10HNO3 (s) à 6HIO3 (k) + 10NO (g) + 2H2O (s)


Baz ile reaksiyonu [değiştir]İyot sıcak alkali çözeltilerle reaksiyona girerek iyodat (IO3-) oluşturur:

3I2 (g) + 6OH- (**) → IO3- (**) + 5I- (**) + 3H2O
  Alıntı Yaparak Cevapla
Eski 30-11-06, 16:48   #5
JVC

Varsayılan C: Kimya Dönem Ödevi

02. Halojenlerin Göreceli Etkinlikleri

Halojenlerin alkanlara karsi göreceli etkinlikleri asagidaki gibidir.

I2 Br2 Cl2 F2

Serbest radikal olarak etkinlik artisi

Halojenlerin bag ayrisma enerjileri*ne bakilirsa, homolitik parçalanma kolayliginin, halojenleme tepkimelerindeki etkinlikleriyle hemen hemen zit oldugu görülür.

F2 Cl2 Br2 I2
Bag ayrisma enerjisi (kcal/mol): 37 58 46 46

Radikalik halojenleme tepkimelerinde halojenlerin etkinlik derecesi, hiz belirleyen basamagin aktivasyon enerjisine baglidir. Tepkime isilari karsilastirilarak da etkinlik dereceleri incelenebilir. Florlamanin gelisme basamagi oldukça ekzotermiktir. Çünkü, florlama, düsük bir aktivasyon enerjisine sahiptir. Ekzotermik tepkime ile olusan isi, sicaklik artisi ile tepkime hizinin da artmasina ne*den olur. Sonuç, son derece hizli ve patlayici bir tepkimedir.



Iyotta, bunun tam tersi bir durum görülür. Iyotlamanin gelisme basamagi endotermiktir, yani ürünlerin enerjileri, tepkimeye giren maddelerinkinden daha yüksektir. En önemlisi, iyot radikalinin bir C-H bagindan H çikarmasi için gere*ken enerji oldukça endotermiktir. Sonuç olarak iyot radikali bir zincir tepkimeye giremez, iyot radikali, hidrojen çikaramayan, kararli bir radikale örnektir.



Klor ve brom, gelisme basamaklarinin tepkime isilari açisindan flor ve iyot arasinda yer alir, bu yüzden etkinlikleri de ikisinin arasindadir.



Sonuç olarak en kullanisli radikalik halojenleme tepkimeleri klorlama ve bromlamadir diyebiliriz.

03. Hidrojen Çikarilmasi

Organik bilesiklerdeki hidrojen atomlari söyle siniflandirilir: metil (CH4), birincil (1 karbona bagli), ikincil (2 karbona bagli), üçüncül (3 karbona bagli), allilik (çift baga komsu karbona bagli) ve benzilik (aromatik halkaya komsu karbona bagli).


Bu farkli tipteki hidrojen atomlari radikaller tarafindan ayni hizla çikaril*mazlar. Hidrojen çikarilmasinda bir seçimlilik derecesi vardir.

Asagidaki örnegi inceliyecek olursak radikalik kosul*larda, propanin klor ile tepkimesinden 1-klorpropan ve 2-klorpropan olmak üzere ürün olusur. Bunlardan 2-klorpropan daha çok meydana gelir.



Propanda alti tane birincil hidrojen ve iki tane ikincil hidrojen vardir. Bu nedenle beklenen 1-klorpropan ürününün miktarinin olusan 2-klorpropandan 3 kat fazlasi olmasidir. Fakat deney sonucunda bunun tam tersine 2-klorpropan biraz daha fazla olusmak*tadir. Bu deney sonucunda ikincil hidrojenlerin birincil hidrojenlerden daha hizli çikarildigi sonucuna varilmaktadir.



Bu ve benzer deneysel sonuçlardan, radikalik halojenlemeye karsi hidrojenlerin etkinlik sirasi belirlenmistir.



H H H
| | |
H3C CH3CH2 (CH3)2CH (CH3)3C – H allilik ve benzilik
Metil 1° 2° 3°

Bromlarda artan tepkime hizi



03.Seçimli Radikalik Halojenlemeler

Bromlama ve Klorlama

Radikalik halojenleme tepkimelerinin birden çok ürün vermesine karsin bazi durumlarda yüksek verimle tek ürün elde etmek olasidir. Propanin klorlanmasi ve bromlanmasinda olusan ürünlerin oranlari asagida verilmektedir.



%98 verimle 2-brompropan olusturan brom, bir ikincil hidrojenle klordan çok daha seçimli olarak yer degistirmektedir. Bromun seçiciligi, radikalik halojenlemeler de klordan daha az etkin olmasindan ileri gelmektedir.

Propanin klor ile yaptigi tepkime düsük aktivasyon enerjisi olan ekzotermik bir tep*kimedir. Geçis durumu, baslangiç maddelerininkine çok benzer yapidadir. Propa*nin klorlanmasinda, hidrojen çikma basamagi da ekzotermiktir ve düsük bir aktivasyon enerjisine sahiptir. Bu yüzden, bu tepkime basamaginda geçis durumu, yapisal olarak ürünlerden çok baslangiç maddelerine benzer. Geçis durumunda çok az bag kirilmasi ya da bag olusmasi olur.

Propanin brom ile yaptigi radikalik reaksiyonda ise, yüksek aktivasyon enerjili endotermik bir tepkime*dir. Geçis durumunun yapisi, ürünlerin yapisina benzer. Radikalik bromlamada hidrojen çikis basamagi daha endotermiktir ve klorlamadan daha yüksek akti*vasyon enerjisine sahiptir. Bromlamada geçis durumunun yapisi, bu basamagin ürünü olan alkil radikalininkine daha çok benzemektedir. Çünkü bag kirilmasi ve bag olusmasi, pratik olarak tamamlanmistir.

04. Diger Radikalik Tepkimeler

Radikalik tepkimeler sadece hidrokarbonlarin halojenlenmesiyle sinirli degildir.

04.01. Piroliz

Piroliz, oksijensiz ortamda organik bilesiklerin isisal (termal) bozunmasidir. Organik bilesikler, yüksek sicakliklara isitildiklarinda C-C sigma baglari ko*par ve moleküller radikallere parçalanirlar. Bunun için gereken enerji bag ayris*ma enerjilerine baglidir. Bu parçalanma basamagi, isisal uyarimli homoliz (isinin neden oldugu parçalanma) olarak adlandirilir ve bir dizi radikalik tepki*menin baslama basamagidir. Asagidaki esitlikler, pentanin bazi olasi piroliz tep*kimelerini göstermektedir.

Baslama


Gelisme (hidrojen çikisi):

CH3CH2 . + CH3CH2CH2CH2CH3 à CH3CH3 + CH3CH2CHCH2CH3

Kenetlenme ile sonlanma (birlesme):

CH3CH2. + CH3CH2. à CH3CH2CH2CH3

Disproporsiyon ile sonlanma (iki esdeger türün indirgenme-yükseltgenmesi):

CH3CH2. + CH3 – CH2 . à CH3CH3 + CH2 = CH2
iki etil radikali etan etilen
indirgeni yükseltgeni

Kontrollü piroliz, endüstride kraking olarak adlandirilan yüksek molekül agirlikli bilesiklerden düsük molekül agirlikli bilesikleri elde etmek için kullanilmistir.

04.02. Otooksidasyon

Oksijen kararli bir diradikaldir ve bu yüzden seçimli bir radikalik madde*dir. Ikili bag içeren bir bilesik, allilik ya da benzilik hidrojenler veya üçüncül hid*rojenler, hava oksidasyonu için çok uygundur. Bu olaya otooksidasyon denir. Sadece birincil ve ikincil hidrojenleri olan bilesikler otooksidasyon için uygun degildir.



Hayvansal ve bitkisel kaynakli yaglarin çogu ikili bag içerir. Yaglarin otooksidasyonu sonucunda düsük molekül agirlikli ve keskin kokulu karboksilli asit*lerin karisimi olusur. Örnegin, bozulmus tereyaginin kokusu butanoik asitten ileri gelir.

Otooksidasyon (kendi kendine yükseltgenme) da önce, -OOH grubu içeren hidroperoksitler olusur. Bunlar da kolaylikla alkol, keton ve diger ürünlerin kari*simlarina dönüsürler. Çok sayida ürün olustugu için, otooksidasyon organik sentez amaçli tercih edilmez.

Otooksidasyon:

R3CH + .O – O. à R3COOH ürün karisimi
Hidroperoksit

Laboratuvarda, eter ve aldehidlerin içinde, istenmeyen safsizliklar olarak otooksidasyon ürünleri bulunur. Eterlerde, oksijene komsu olan karbon otooksi*dasyon için uygun konumdur. Eter peroksitleri, isitildiklarinda patlar. Örnegin, dietil eter, damitma ile saflastirilan, çok kullanilan bir çözücüdür. Damitma es*nasinda, damitma balonunda peroksit derisimi giderek artar ve patlamayla so*nuçlanir. Bunu önlemek için damitma isleminden önce bir indirgen ile peroksit*ler uzaklastirilmalidir.



Aldehitlerin otooksidasyon ürünü ise bir karboksilli asittir. Karboksilli asit aldehit ile ortamda olusan peroksi asidin tepkimesinden olusur.



Kümen islemi, endüstride önemli bir otooksidasyon tepkimesidir. Çünkü, bir tek baslangiç maddesinden fenol ve aseton olmak üzere iki degerli kimyasal madde elde edilmektedir.





Bu islemde, ticari adi kümen olan izopropilbenzen, havada bir hidroperoksit vermek üzere isitilir. Oksijen, etkin olan benzilik konumdan etkir. Olusan hidroperoksit sulu sülfürik asitle etkileserek ugrar ve fenol ile aseton olusur.

Otooksidasyonu kontrol etmek için kullanilan durduruculara antioksidant ya da gida endüstrisinde koruyucu madde denir. Aromatik halkaya bagli OH grubu içeren fenoller, etkili antioksidantlardir, çünkü bu bilesiklerden olusan radikaller, rezonans kararliligina sahiptir, bu nedenle diger radikallere göre etkin olamayan radikallerdir.
  Alıntı Yaparak Cevapla
Cevapla

Bu konunun kısa yolunu aşağıdaki sitelere ekleyebilirsiniz

Konu Araçları

Gönderme Kuralları
Yeni konu açamazsınız
Cevap yazamazsınız
Dosya gönderemezsiniz
Mesajlarınızı düzenleyemezsiniz

BB code is Açık
Smiley Açık
[IMG] kodu Açık
HTML kodu Kapalı



5651 sayılı yasaya göre forumumuzdaki mesajlardan doğabilecek her türlü sorumluluk yazan kullanıcılara aittir. Şikayet Mailimiz. İçerik, Yer Sağlayıcı Bilgilerimiz. Reklam Mailimiz. Gizlilik Politikası


Reklamı Kapat

Reklamı Kapat