DeadBlow

İŞ ETİĞİ ve TIBBİ ETİK
GİRİŞ
Etik, insan tutum ve davranışlarının iyi (doğru) ya da kötü (yanlış) yönden değerlendirilmesidir.
Etik, insanların töresel ya da ahlaksal ilişkilerini, davranış biçimlerini ve görüşlerini araştıran bir felsefe dalıdır.
Felsefenin temel ve en eski disiplinlerinden biri olan etiğin tanımından hareketle etik ve bazen etikle eş anlamlı olarak kullanılan ahlak arasındaki ilişkinin belirlenmesi gerekmektedir.
Ahlak, Bir toplumsal bilinç, davranış ve ideolojik ilişki biçimi; bir toplumsal oluşuma, sınıfa, kesime özgü, tarihsel ve somut olarak belirlenmiş, bunların belli bir topluluğa, sınıfa, devlete ya da tümüyle topluma olan tutumunu kurallandıran törel görüşler, değerler, normlar, ilkeler, ilişkiler ve davranış biçimlerinin bütünüdür.
Ahlak, toplumdan topluma değişebileceği gibi, aynı toplum içinde farklı grupların benimsediği ahlak kuralları arasında da farklılıklar olabilmektedir. Bir toplum içinde farklı ulusal, dinsel, etnik, cinsel kimlikler olması farklı ahlak anlayışını gündeme getirmektedir.
Ahlak insanlar arası ilişkilerde uyulması gereken manevi ilke ve kuralları içerir. Ahlakın etkisi, yaptırımı, zorlayıcı gücü insanın vicdanıdır. İnsan duygusunu, düşüncesini, davranışını, tutumunu, eylemini, “vicdanının sesine” kulak vererek, doğru-yanlış, iyi-kötü, olumlu-olumsuz, olarak değerlendirir. Bu şekilde kişi kendisi ve başkaları arasındaki ilişkilerde denge, düzen, denetim ve uyum sağlar.
Etiğin ilgi alanı, ahlaki tutumların ardında yatan yargıları ele alarak, insanın bütün davranış ve eylemlerinin temelinin araştırılmasıdır. Ahlak, etiğin araştırma konusudur.
Etik, ahlakın kuramsal yanıyla ilgilenir. Normlar ortaya koymak ya da konulan normları değerlendirmek ve analiz etmek ahlak felsefesinin işidir
Etik, insanın bireysel ve toplumsal ilişkilerini nasıl yönlendirmesi gerektiğini, iyi ve kötü söz veya davranışı belirleyecek ölçütlerin neler olabileceğini inceleyen bilim dalıdır
MESLEKİ ETİK
Günümüzde etiğe olan ilgi artışı daha çok bazı mesleklerde karşılaşılan etik sorunların artmasının ya da artan sorunların farkına varılmasının bir sonucudur. Mesleki etik, belirli bir meslek grubunun, mesleğe ilişkin olarak oluşturup, koruduğu, meslek üyelerine emreden, onları belli bir şekilde davranmaya zorlayan, kişisel eğilimlerini sınırlayan; yetersiz ve ilkesiz üyeleri meslekten dışlayan, meslek içi rekabeti düzenleyen ve hizmet ideallerini korumayı amaçlayan mesleki ilkeler bütünüdür.
20.yüzyılın son çeyreğinde “etik” sözcüğü daha çok duyulmaya başlanmıştır. Başta “tıp etiği” olmak üzere, çevre sorunlarının insana ya da insanlığın geleceğine olası etkilerini konu edinen “çevre etiği”, en geniş anlamıyla iş ya da ticaret yaşamında ortaya çıkan etik sorunları ele alan “işletme etiği” ve “iş etiği”, siyaset ve kamu yönetimi alanında karşılaşılan etik sorunları ele alan” siyaset etiği” ya da “yönetim etiği” günümüzde kendilerinden en fazla söz edilen meslek etikleri olmaktadır.
İş Etiği
Ahlak en genelde toplumlar ve insanlar için "Doğru Nedir?"e yanıt arar. "İş Ahlakı", “İş Etiği” de, ahlak normu ve kurallarının iş hayatında işletmelerde, kuruluşlarda uygulanması ile ilgilidir.
İş etiğini, çevreyle (müşteriler, rakipler, doğa, ortaklar, devlet, işgörenler gibi) olan ilişkileri yapılandırmada ve sürdürmede karar verme süreçlerine etki eden değerler bütünü olarak tanımlayabiliriz.
Organizasyonlar İçin “Etik” Davranış İlkeleri
Çalışanlar ile ilgili;
• İş güvenliği (örneğin iş yerinde sağlığı ve emniyeti tehdit edici ortam olmaması)
• Liyakat ilkesi (örneğin kayırma ve torpile fırsat verilmemesi)
• Aile hayatına, sosyal hayata saygı (örneğin hamilelere daha uzun izin imkanı, çalışanların çocukları için anaokulu imkanı)
• Özel hayata saygı (örneğin farklı siyasi görüşte olan çalışanın mağdur edilmemesi)
• İş tatmini (örneğin kişinin mesleki becerilerinin kuvvetlendirilmesi, iletişim becerisinin zenginleştirilmesi, stresle baş etme yollarının öğretilmesi)
Tüketiciler ya da kullanıcılar ile ilgili;
• Ürün / hizmet güvenliği ve kalitesi sağlama
• Uygun garanti süresi ve şartları
• Doğru - ilkeli pazarlama teknikleri kullanma
Çevre ile ilgili:
• Canlılara ve doğaya gerçek saygı
• Çevre kirliliğine yol açmama
• Doğal kaynaklara zarar vermeme
Toplum ile ilgili:
• Devletin yasa ve yönetmeliklerine uyma
• Vergi verme
• Toplumsal yaşamı zenginleştirecek projeler düzenleme

Dinamik bir çevrede faaliyetlerini sürdüren organizasyonlar çok çeşitli değerler sistemiyle karşı karşıya kalabilmektedir. Bu da organizasyonların karar verme sürecinde etik değerlerin etkisini gündeme getirmiştir.

Etik Karar Verme Süreci



Etik Karar Verme Sürecini Etkileyen Güçler
Kişisel güç:
Etik bir karar verme, büyük ölçüde karar vericilerin güçlü kişilik sahibi olmalarına bağlıdır. İnsanın kişiliği, değer yargıları erken dönemde oluşur ve bunun üzerinde ebeveynler kadar sosyal çevre de etkilidir. Üst ve orta kademe yöneticilerin değerlendirilmelerinde ve etik karar vermelerinde büyük etkiye sahiptir.
Görev gücü:
Bazı görevler, verimli olmamalarına rağmen, sosyal sorumluluk açısından sürdürülür. Bu yüzden bulunduğumuz iş kolunda etik anlayışımızın sosyal sorumluluğumuza etkisinden dolayı faaliyetimizi sürdürürüz.
Çevresel güç:
İş yaşamı karmaşık bir sosyal, ekonomik, teknolojik ve yasal bir çevrede gelişir. Yazılı ve yazılı olmayan kurallar kararlarımızı etkiler. Bazen yalnızca yazılı kurallara değil onların yazılı olmayan toplumda algılanış biçimlerine de uymak zorunda kalabiliriz.
Diğerlerinin gücü:
İş yaşamında iç içe olduğumuz çalışanlarımızın özel durumlarını ve yasal haklarını göz önünde bulundurmak zorundayız. Bu durum etik olarak organizasyonun çıkarları ile kişi çıkarları arasında denge kurmamızı gerektirir.
Diğerlerinin beklentileri:
Organizasyon müşterileri, çalışanları, hissedarları ile birlikte vardır. Bu grupların organizasyondan beklentileri ve bu beklentiler yerine getirilirken uyulmasını istedikleri değerleri vardır. Bu değerler doğal olarak farklılık gösterir. Bu değerleri koruyup, beklentileri karşılayabilmek endişesi karar vermedeki zorluğu doğurur.
Etik Olmayan Davranışların Sebepleri
Etik olmayan davranışların sebeplerini bilmek, onların oluşmadan önlenmesini sağlamak ve tanımlamak açısından önemlidir.
Kazanma hırsı
Maddi bir çıkar olmasına rağmen etik olmayan davranışlarda, hırsın rolünü tanımlamak önemlidir. Çünkü hırsın varlığı etik davranışın meydana gelmesine engel teşkil eder. Eğer bunun sonucunda cezalandırma yoksa, etik olmayan davranışın artması beklenir.
Rekabet:
Az bulunur kaynaklara karşı oluşan sert rekabet etik olmayan davranışı teşvik eder.
Rol çatışması:
Organizasyonda meydana gelen bir çok etik ikilem etik olmayan yollarla çözülmüş rol çatışması biçimindedir.
Kişilik:
Etik konular hakkında davranışta bulunma kişisel farklılıklar gösterir. Ahlaki konularda daha hassas insanların etik olmayan kararlardan uzak durması daha olasıdır. Kişinin doğumundan bu yana kendisinde gelişen değer yargılarının etkisi daima hissedilir. Güçlü ekonomik değerlere sahip insanların , zayıf ekonomik değere sahip insanlara nazaran etik olmayan davranışlara yönelmeleri daha muhtemeldir.
Organizasyonun ve endüstrinin kültürü:
Organizasyonların karşı karşıya kaldığı etik değerler arasında önemli farklılıklar vardır. Bu farklar arasında çalışanları gözetme, yasalara saygılı olma, müşterilere saygılı olma sayılabilir. Örgüt kültürünü oluşturan rol biçimleri etik davranışın oluşumunu etkiler. Eğer etik olamayan davranışa neden olan rol biçimleri ödüllendirilirse örgütte etik olmayan bir kültür gelişmesine neden olur.
İş Etiği Kavramının Ortaya Çıkışı
İngilizce kullanımında "Ethics in the Work Place" (İş Yerinde Ahlak) ya da "Business Ethics" (İş Ahlakı) olarak bilinen bu konu, önceleri "şirketlerin sosyal sorumluluğu" başlığı altında özellikle ABD'de 1960'lar ve 1970'lerde gündeme gelmiş, 1980'lerde de gerek ABD gerekse de diğer pek çok ülkede "iş ahlakı-iş etiği" olarak yoğunluk kazanmıştır.
İş Ahlakı ya da etiğinin, etik alanının bir alt konusu olarak ağırlıklı biçimde gündeme gelmesi ABD'de 1960'larda başlamış, 1980'lerde ise ABD'deki tüm büyük işletme ve şirketlerde "Etik İlkeleri" (Code of Ethics), "Etik Komiteleri", "Etik Hizmetiçi Eğitim ve Danışmanlık Birimleri" oluşmuştur. Bununla eş zamanlı olarak ABD'de neredeyse tüm işletme yüksek lisans programlarında "İş Ahlakı" başlı başına bir ders olarak yer almıştır. Ayrıca "Etik Araştırma Merkezleri" kurulmuştur (Georgetown Üniversitesi Kennedy Institute of Ethics; Arizona Devlet Üniversitesi, Lincoln Center of Ethics).
Ülkemizde İş Ahlakı başlıklı bir ders ise ilk defa Bilkent Üniversitesi İşletme Yüksek Lisans programında 1992'de yer almış, 2001 yılında TEDMER -Türkiye Etik Değerler Merkezi- Derneği kurulmuştur.
Yönetim Etiği
Örgütlerin amaç ve süreçlerini tanımlayan kurallar, düzenlemeler, yönetmelikler, yasalar vb. yöneticilerin ve diğer iş görenlerin nasıl davranması ve neyi yapıp neyi yapmamaları gerektiğini belirlemektedir. Ancak, hukuk kurallarının var olması her zaman onlara uyulması anlamına gelmediği gibi iş görenler ve yöneticiler de etik değerler açısından yeterince gelişmemişlerse, mevcut kurallar onların etik davranışlar göstermelerini sağlamamaktadır.
Örgüt içindeki ve dışındaki formal ve informal ilişkiler ağı günümüzde öyle karmaşık bir hale gelmiştir ki, iş görenlerin adil, doğru, tarafsız, çıkarsız davranmalarını sağlayacak başka ilkelere gereksinim duyulmuştur. Aslında örgütlerin kültürlerinin ürünü olan ve iş görenlerin belirli davranış kalıplarını benimsemelerini sağlayan yazılı olmayan kuralları vardır. Ancak, örgüt kültürünün etik davranışlar açısından tanımlanarak yazılı hale getirilmesinde yarar vardır.
Yönetimde uyulması beklenen etik ilkeler şu başlıklar altında sırayla belirtilmiştir. (Pehlivan, İ. Yönetsel ve Örgütsel Etik.1998 s.57-71)
Yönetimde Etik İlkeler:

1.Adalet,
2.Eşitlik,
3.Dürüstlük ve Doğruluk,
4.Tarafsızlık,
5.Sorumluluk,
6.İnsan Hakları,
7.Hümanizm,
8.Bağlılık,
9.Hukukun Üstünlüğü,
10.Sevgi,
11.Hoşgörü,
12.Laiklik,
13.Saygı,
14.Tutumluluk,
15.Demokrasi,
16.Olumlu İnsan İlişkileri,
17.Açıklık,
18.Hak ve Özgürlükler,
19.Emeğin Hakkını Verme,
20.Yasa Dışı Emirlere Karşı Direnme.

Aşağıda, yöneticilerin görevlerini yerine getirirken verdikleri kararlarda, uygulamalarda ve insanlarla ilişkilerinde kaçınmaları gereken etik dışı davranışlar sıralanmıştır. (Pehlivan, İ. Yönetsel ve Örgütsel Etik.1998 s.57-71)
Yönetimde Etik Dışı Davranışlar:

1-Ayrımcılık,
2.Kayırma,
3.Rüşvet,
4.Yıldırma-Korkutma,
5.İhmal,
6.Sömürü,
7.Bencillik,
8.Yolsuzluk,
9.İşkence,
10.Yaranma-Dalkavukluk,
11.Şiddet-Baskı-Saldırganlık,
12.İş İlişkilerine Politika Karıştırma,
13.Hakaret ve Küfür,
14.Bedensel ve Cinsel Taciz,
15.Kötü Alışkanlıklar,
16.Yetkinin Kötüye Kullanılması,
17.Dedikodu,
18.Zimmet,
19.Dogmatik Davranış,
20.Yobazlık-Bağnazlık.

Tıp Etiği
Tıp etiği, tıbbın hümaniter bilimler yönünü temsil eden ve tıbbi ikilemlere vicdani, felsefi, sosyolojik yaklaşımlar getirmeye çalışan, genel etik ve ahlak prensiplerinden ayrı tutulması mümkün olmayan, multidisipliner bir çalışma alanıdır.
Tıp etiği, tıp uygulaması sırasında hekim-hasta, hekim-hekim, hekim-kurum, hasta-sağlık politikası, denek-araştırmacı hekim-....... ilişkilerinde belirlenen değer sorunlarıyla ilgilenmektedir. (hekim kelimesi tüm tıp meslekleri çalışanlarını sembolize etmek üzere kullanılmıştır.)
Tıp etiği konusu içerisine giren bazı konular geçmişte dünyada ve Türkiye’de “tıbbi deontoloji” yada “tıp meslekleri deontolojisi” başlıkları altında incelendiğinden ve günümüzde de bazen tıp etiği ile eş anlamlı olarak kullanıldığından tıbbi deontoloji konusuna kısaca değinmekte yarar vardır.
Deontoloji (ödevbilgisi); herhangi bir uğraş dalında bulunan kimselerin birbirleriyle ve başkalarıyla olan işlerinde tutmaları gereken yolları ve yerine getirmek zorunda bulundukları ödevleri konu alan bilim dalı olarak tanımlanmaktadır.
1960 yılında Sağlık Bakanlığı’nca “tıbbi deontoloji nizamnamesi” adı altında yürürlüğe konulan mevzuatın içeriğini de büyük ölçüde tıp etiği ile ilgili hususlar oluşturmaktadır. Zaten bu nedenle Türk Tabipleri Birliği bu belgenin yerine 1998’de “Hekimlik Meslek Etiği Kuralları”nı yürürlüğe koymuştur.
Tıp Alanında Benimsenen Temel Etik İlkeler
• Yararlılık ilkesi
• Zarar vermeme ilkesi
• Adalet ilkesi
• Özerklik ilkesi
Evrensel özellik taşıyan bu 4 temel ilke yanında değişik ifadeler ve tanımlamalar ile ortaya konulan bir takım ilkeler de şunlardır,
• Dürüstlük ilkesi
• Yaşama saygı ilkesi
• Yasallık ilkesi
• Yansızlık ilkesi
• Sır saklama ilkesi
• Mesleğini ticari amaçlara alet etmeme ilkesi
• Meslektaşlara saygı ilkesi
• Mesleki dayanışma ilkesi
• Yayın etiği ilkelerine saygı ilkesi
• Aydınlatılmış onam ilkesi vb.
Başlıca Tıbbi Etik Sorunları
• Ötenazi
• Malpraktis
• Küretaj
• Sakat olduğu anlaşılan fetusun yaşamına son vermek
• Yapay döllenme
• Genetik çalışmalar
• Doğmamış çocukta cinsiyet seçimleri
• Tıpta hukuk-etik çekişmesi
• Beyin ölümü ve organ transplantasyonları
• Doğum kontrol yöntemleri
• Tıbbi araştırmalar
• Hasta hakları
• Sağlık personeli-hasta iletişimi
• Estetik müdahaleler gibi sorunlardır.
Umarım İşine Yarar..

alıntıdır..