ssoytarii20

bölümler sıralıdır kopyalayıp wordde birlestirin içindekiler en son bölümdedir tam bir turizm coğrafyası için bir ödevdir toplam 60 sayfalık ödevdir bütün hakları kendime aittir...

BÖLÜM I
DENİZLİ İLİNİN COĞRAFYASINA GENEL BAKIŞ

1.1 İLİN KONUMU
Denizli ili, Anadolu’nun güney batısında, Ege bölgesinin doğusunda, Ege, İç Anadolu ve Akdeniz bölgeleri arasında bir geçit yeri konumundadır. İlin Çameli ve Kale ilçeleri Akdeniz, Sarayköy, bir bölümüyle Buldan ve Merkez ilçenin Çürüksu Vadisi Ege, diğer ilçeleri ise iç Anadolu Bölgesi sınırları içerisine girer.
İl toprakları 2830’ ve 2930’ doğu boylamları ile 3712’ ve 3812’ kuzey enlemleri arasında kalmaktadır.
11.894 km²'lik alanıyla Türkiye topraklarının yaklaşık % 1.5’ini kaplayan Denizli, il merkezi olarak denizden yaklaşık 400 metre yüksektedir.
İl alanı doğudan Burdur İli’nin Gölhisar, Tefenni ve Yeşilova; Afyon İli’nin Dazkırı, Dinar ve Sandıkla; batından Aydın İli’nin Karacasu, Kuyucak ve Bozdoğan; Manisa İli’nin Sarıgöl; kuzeyden Uşak İli’nin Karahallı Eşme ve Ulubay güney batısından Muğla İli’nin Merkez, Yatağan ve Köyceğiz ilçeleri ile çevrilidir (Anonim, 1983:2116).

1.2 İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ

1.2.1 İKLİM
Denizli ili Türkiye coğrafi haritasında Ege bölgesinde olmasına rağmen, iklim olarak Ege bölgesinin iklimi tamamen görülmez. Kıyı kesimlerinden iç bölgelere geçit yerinde olduğundan az da olsa iç bölgelerin iklimi hissedilir. Ege bölgesi ikliminden sıcaklık olarak biraz düşük farklılıklar görülebilir. Denizli ilinde dağlar ekseriyetle denize dik olarak uzanmakta olduğundan denizden gelen rüzgarlara açık bulunmaktadır. Kışlar ılık ve yağışlı geçmektedir
Denizli ilinde genel olarak Ege bölgesinin ılıman iklimi egemendir. Yine de rakım yükseldikçe iklim sertleşir. Yaz aylarında ısı 40C’ye kadar yükselirken kış aylarında ise -10C’ye kadar düşer. Yağışlı gün sayısı ortalama 80 gündür ve genellikle kış aylarında görülür ( Önen, 1988:10 ).
Denizli, Anadolu yarımadasının güneybatısında, Ege Bölgesi’nin doğusunda, Ege, İç Anadolu, Akdeniz bölgeleri arasında bir geçit teşkil eder. Merkez ilçe arazisi genellikle düzlük olup, şehir, Honaz dağlarının kuzey eteklerindeki hafif meyilli arazide kurulmuştur. Şehrin kuzeyindeki bol sulu mümbit Çürüksu ovası, kuzeydeki Çökelek dağları ile sınırlanır (Anonim, 1972: 2).
Denizli vilayetinde dağlar ekseriyetle denize dik olarak uzanmakta olduğundan batıdan gelen rüzgarlara açık bulunmaktadır. Kışlar ılık ve yazlar ise biraz soğuk geçmektedir. Yağmur daha ziyade kış başlarına tesadüf eden zamanlarda yağmaktadır ( Anonim, 1980: 2).
Denizlide ortalama sıcaklık 12 yıllık rasatlara göre 15,8ºC olmaktadır. En yüksek sıcaklık 41,2ºC olarak kaydedilmiştir. Denizliden başka Güney, Sarayköy ve Acıpayam’da sıcaklık rasatları yapılmaktadır. Denizlide en düşük sıcaklığın -11,4ºC olarak kaydedildiği görülmektedir (Anonim, 1980: 3).

1.2.2. BİTKİ ÖRTÜSÜ
Denizli ilinde yüksek alanlar ormanlarla kaplıdır Bu ormanlar Orman Bakanlığı'na bağlı Denizli Orman Başmüdürlüğü'ne bağlı İşletme Müdürlükleri ve Bölge Şeflikleri tarafından işletilirler. Ormanlar kereste yapmaya elverişlidirler.
İlimizde, genelde her çeşit bitki yetişir. Denizli, Ege bölgesinde önemli bir tarım merkezidir.
Bazı tarım ürünlerinin yetiştirilmesi ve pazarlanması konularında genel değerlendirme yapılırsa; tütün, pamuk, üzüm tahıl ve pancar ön sıralarda yer alır (Özkan, 1993:18).
İlimiz toplam arazisinin % 44'ünü orman alanları teşkil etmektedir. Denizli Orman bölge Müdürlüğü'nün 1995 Yılı verilerine göre ormanların genel durumu aşağıda belirtildiği şekildedir.
Bu ormanların asli ağaç türlerine yoğunluk sırasına göre kızılcam, karaçam, meşe, ardıç, sedir, kestane ve çınar oluşturur.
İlimizde çoğunlukla Çal ilçesinde olmak üzere Acıpayam ve Tavas ilçelerinde yak¬ışık 2428 hektar özel orman bulunmaktadır.
Çayır ve mera arazisi ilimizin toplam arazisinin % 6.4:ünü teşkil etmektedir. İlimiz 976.466 hektar çayır ve mera arazisi bulunmaktadır.
İlimiz dahilinde sulak alan niteliğinde üç yer bulunmaktadır. Uluslararası kriterlere Amsar Sözleşmesine göre bunlardan Işıklı gölü "A Sınıfı, Acıgöl ise B Sınıfı sulak alan kapsamına girer. Buldan Yayla (Süleymaniye Gölü), Mahalli Çevre Kurulunca Su Kirliliğini Kontrolü Yönetmeliği'ne göre koruma altına alınmıştır.
Yapılan floristik çalışmalar sonucu Denizli, Akdeniz başta olmak üzere, Avrupa Sibirya ve İran-Turan fitocoğrafik bölgelerinin etkisi altında olduğu ortaya çıkmıştır. Bunun sonucu olarak endenizm oranı yüksektir. Yapılan çalışmalar sonucu 171 tane endemik bitkiye rastlanmıştır Buna göre en fazla endemik bitki içeren familyalar Caryophyliacease Compositae, Labiatae, Papiiionaceae, Scrophulariaceae; cinsler ise Astragalus, Myssum, Centaurea, Salvia, Verbascum'dur (Özkan, 1993:19).

1.3 NÜFUS
Ülkemizde ilk nüfus sayımı 1927 yılında gerçekleştirilmiştir. Daha sonraki nüfus sayımları 1935 ile 1990 yılları arasında düzenli olarak sonu O ve 5 ile biten yıllarda uygulanmıştır. 1990 yılından sonra ise nüfuz sayımlarının sonu sıfır ile biten yıllarda uygulanması kanunla belirlenmiş ve bu kapsamda 22 Ekim 2000 tarihinde on dördüncü Genel Nüfus Sayımı gerçekleştirilmiştir.
2000 Genel Nüfus Sayımı, sayım günü ülkemiz sınırları içinde bulunan tüm nüfusun büyüklüğünü, idari bölünüşe göre dağılımını ve başlıca demografik, sosyal ve ekonomik niteliklerini tam ve doğru olarak tespit etmek amacıyla uygulanmıştır.
Tablo 1’'de 2000 Genel Nüfus Sayımının 41 il için kesin, 40 il için geçici sonuçlar, yer almaktadır.
Tablo–1-Genel Nüfus Sayımlarına Göre Nüfus, Yıllık Nüfus Artış Hızı, Yüzölçümü ve Nüfus Yoğunluğu
Sayım tarihi Nüfus Yıllık nüfus artışı
%0 İl sayısı İlçe sayısı Bucak ve köy sayısı Yüzölçüm km2 Nüfus yoğunluğu
28/10/1927 13.648.270 - 63 328 40.600 762.736 18
20/10/1935 16.158.018 21.10 57 356 34.876 762.736 21
20/10/1940 17.820.950 19.59 63 370 34.024 767.119 23
21/10/1945 18.790.174 10.59 63 396 34.063 767.119 24
22/10/1950 20.947.188 21.73 63 422 34.252, 767.119 27
23/10/1955 24.064.763 27.75 66 493 34.787 767.119 31
23/10/1960 27.754.820 28.53 67 570 35.441 772.091 36
24/10/1965 3139l421 24.62 67 571 35.638 774.810 41
25/10/1970 35.605.176 25.19 67 572 35.995 774.815 46
26/10/1975 40347.719 25.00 67 572 36.115 774.815 52
12/10/1980 44.736.957 20.65 67 572 36.155 774.815 58
20/10/1985 50.664.458 24.88 67 580 36.031 774.815 65
21/10/1990 56.473.035 21.71 73 829 36.233 774.815 73
22/10/2000 67.844.903(1) 18.34(1) 81 850 37.371 769.604 88(1)
Kaynak : DİE


Denizli nüfusu. "1927 Genel Nüfus Sayımı" dan günümüze kadar gecen 63 yıllık bir zaman periyodu içinde üçe katlanarak 816.572'ye ulaşmıştır. 1927–90 yıllan arasında ortalama nüfus artış hızı %1.9 olarak ele alındığında bu oran. Dünya ortalaması %1.7 ve özellikle Avrupa ortalaması % 0.3 rakamının çok üzerindedir. 1990 yılı Gene! Nüfus Sayımı kesin sonuçlarına göre yıllık %2.4 oran 1997 yılı sonuçlarına göre % 2.8'e yükselmiştir (Anonim, 2000:21)
İdari birimler ölçütüne göre Denizli ili kentsel ve kırsal nüfusu bir bütün olarak değerlendirildiğinde 1927–90 yılları arasında bazı değişmeler olmakla, kentsel nüfusun sürekli arttığı, kırsal nüfus oranının azaldığı gözlenmiştir. Kentsel nüfusun toplam nüfus içindeki payı 1927 yılında %16.9 iken 1950 yılına kadar değişmeler göstererek %18'e yükselmiştir.1950 yılında ise kentsel nüfus oranı hızlı bir yükseliş göstermiştir. Kentsel nüfus oranı 1960'ta %25.1'e, 1970'te %27.6 ya, 1980'de %34. l , 1990 yılında %45.0 1997 nüfus sayımına göre kentsel nüfusun toplam nüfus içindeki oranı ise % 65.03 olmuştur.
Sanayi faaliyetleri ile nüfus arasındaki ilişkiyi ortaya koyan en önemli olgulardan biriside nüfus hareketleri, göçlerdir. Denizli'nin 1970'li yıllara kadar en önemli özelliği başka illere göç veren bir il olması idi. 1970'li yıllardan itibaren dış göç oranı artış hızı yavaşlamış fakat 1985 yılından itibaren tekrar hızlanmaya başlamıştır. Denizli'nin başka illere verdiği göçlerden çok aldığı göç öneme sahiptir. İlimizin dış göç oranı %52.2. iç göç oranı %55.7'dir. Bu rakamlara göre de ilimizin hızla gelişen sanayi faaliyetlerine koşut olarak göç alan bir il durumunda olduğu söylenebilir (Anonim, 2000:21)
1928 yılındaki harf inkılabından buyana okuryazarlık oranı %82.81'e yükselmiş; Bu oran erkek nüfusta % 90.77. kadın nüfusta % 74.74 olarak belirlenmiştir.
Sayım yıllarına göre iktisaden faal olan nüfusun toplam nüfus içindeki oranı. 1955 yılından 1970 yılına kadar düşme eğilimi göstermiş olup 1970 yılından itibaren yaklaşık %66 düzeyine kadar yükselmiştir. İktisaden faal olan nüfusun azalmasında eğitime devam eden genç nüfusun artışının ve bunun yanında kitlenin tarım sektöründen sanayi sektörüne geçmesinin önemli olduğu tahmin edilmektedir. Sayım yılları itibariyle tarım sektöründeki iktisaden faal nüfusun. Toplam iktisaden faal nüfus içindeki payı düşerken sanayi hizmetler. İnşaat ve ticaret sektöründeki iktisaden faal nüfusun toplam içindeki payı artmaktadır (Anonim, 2000:21)

1.4. TOPOGRAFİK DURUM
Denizli ili Büyük Menderes’in kollarının suladığı geniş bir arazi üzerinde kurul¬muş olup, Babadağ ve Honaz dağlarının etrafına yayılmıştır. Arazi gayet alçaktır,
İlde dağlar genellikle denize dik olarak uzanırlar. Ege bölgesinde diğer bölgelerdeki gibi yalnız yüksek dağlar ve yaylalar yoktur. Burası münferit dağ ve tepeler¬le, aralarında alçak ovalar yer alan ve denize doğru yavaş yavaş alçalan bir bölgedir.
Denizli ili Aydın sınırında yer alan ve yüksekliği 2308 m. olan Babadağı'nın batı¬ya uzanan, kolları 1367 m. yükseklikteki Beşparmak dağlarını meydana getirerek Manalya körfezine kadar uzanır.
Acıpayam ilçesinin güneyinde yüksekliği 2421 m.’ye varan Bozdağı ve Honaz kazasının güneyinde yükselen 2571 m.'lik Honaz dağı Denizli ilinin başlıca yüksekliklerini teşkil eder (Anonim, 1980:1).
Bulkaz dağı (1990m), Elmadağ (1805m), Maymun dağı (1733m.), Büyük Çökelez dağı (1340m.), Beşparmak dağı (1307m.) yükseklikleriyle ilin diğer dağlarını teşkil eder.
Honaz dağı ile Karcı dağı arasında, Ege Bölgesini, Akdeniz Bölgesine bağla¬yan Kazıkbeli geçidi (1250m.) yer alır.
Büyük Menderes ve Çürüksu Vadisi boyunca kademeler halinde alçalan Çar¬dak, Çivril, Baklan, Kaklık, Böceli, Denizli (Çürüksu) ve Sarayköy (Büyük Menderes) ovaları ile yayla görünümlü Acıpayam, Tavas, Eskere ovaları, Karayayla, Çameli, Uzunpınar, Yoran, Sanman, Süleymaniye ve Kuyucak Yaylası ilin düzlüklerini teşkil eder.
Vadi olarak ise verimli ovaların sıralandığı Büyük Menderes ve Çürüksu Vadileri, Akçay Vadisi, Gireniz ve Kelekçi Vadileri gösterilebilir (Önen, 1988:16).
Ege Bölgesinin üç büyük nehrinden biri olan Büyük Menderes, Denizli'nin en büyük akarsuyudur. Afyon ilinde Dinar'dan doğan ırmak, Akdağ ve Işıklı kaynaklarını alarak gittikçe çoğalan suyu ile Çivril, Çal, Baklan ovalarını geçerek Güney ilçesi arazisine girer. Yolu üzerindeki daralan vadiler içinde Uşak'tan gelen Banaz çayı birleştiği yerde Adıgüzel Barajı yer almaktadır, Çürüksu, Dalaman (Gireniz) ve Akçay ırmakları da ilin diğer önemli akarsularıdır.
Bölge Büyük Menderes’in kolları ve Dalaman Çayı ile sulanmaktadır. Bu akarsıların geçtiği yerlerde Acıpayam, Baklan ve Tavas gibi ziraat bakımından önemli ovalar yer alır. E. Lahn tarafından yapılan Türkiye jeolojik haritasının İzmir paftasına göre Denizli Pamukkale, Sarayköy, Acıpayam’ın üzerinde bulunduğu arazi genç çöküntüler sahasıdır ve yaşı Neojan Kuartener’dir. Tavas ilçesi Mezezoik (Tersiyer) arazisinden müteşekkildir (Anonim, 1996: 39).
Denizli ilinin en büyük gölü, bir kısmı Denizli hudutları içinde kalan Canlı yaşamayan göl suyundan sanayi tuzları (sodyum sülfat tedir). Işıklı baraj gölü, Çaltı (Beyler) gölü, Honaz dağının doğu yüzeyinden de Süleymaniye gölü ile Derbent gölü adı anılabilecek diğer göllerdir.
Doğudan batıya uzanan bir fay hattı üzerinde bulunuşu Denizli'yi birinci dere¬cede bir deprem bölgesi yaparken bu fay hattı boyunca fışkıran sıcak şifalı aynı zamanda kaplıcalar diyarı yapar (Anonim, 2000:17).
Pamukkale’den Doğu- Batı, Tavas’tan Güney batı- Kuzey doğu, Acıpayam yakınından Kuzey - Güney fay hatları geçmektedir (Anonim, 1980: 2).

ssoytarii20

1.5. DENİZLİNİN YÜZEY ŞEKİLLERİ
Denizli İli, yüzey şekilleri bakımından dalgalıdır. Değişik yükseltide ovalar, yaylalar ve dağlar birbirini izler. İlçelerden Sarayköy 170, Denizli 400 Buldan 609, Güney 800, çal ve Çardak 850, Acıpayam ve Tavas 950, Çivril 975, Kale 1.000, Çameli 1.350 metre yükseltide bulunmaktadır. Alçak kesimler Böceli, Goncalı, Sarayköy ve Denizli ovaları ile Buldan ilçesinin Büyük Menderes Vadisidir.
Karcı Dağının kuzey eteklerine Denizli İl Merkezi eğimli bir alanda yer alır. Bu alan, alçak tepeler dizisi ile Çürüksu Vadisindeki alçak ovalardır ( Anonim, 1996:22 ).

1.5.1. DAĞLAR

1.5.1.1. HONAZ DAĞI
Denizli’nin 17 km. güney doğusunda yer alan HONAZ DAĞI 2571 metre yüksekliğindedir. Yamaçları dik meyillidir, kuzey yamaçları ormanlarla kaplı, güney yamaçları daha eğimlidir.
Denizli – Muğla ve Antalya karayolu, dağın güney batı yamaçlarından geçmektedir.
Honaz Dağı koruma altına alınarak milli park yapılmıştır. Yaz ve kış aylarında dağın tepesinde kar bulunduğundan denizli ilinin su deposu gibidir (Anonim, 1998a:155).

1.5.1.2 BABADAĞ
Sazak Dağı’nın güneyindeki Menteşe Dağ Sırası üzerinde bulunur. Denizden 2.308 metre yüksekliktedir. Üzerinde sürekli kar bulunur ( Anonim, 1983:2116 ).

1.5.1.3 KIZILHİSAR DAĞI
2.241 metre yükseklikte, Serinhisar ve Tavas arasındadır (Anonim, 1998a:155).

1.5.1.4 KARCI DAĞI
Denizli’nin güneyinde Babadağ’ın devamı şeklinde uzanır. En yüksek yeri Gökbel Tepesi 2.308 metredir. Karcı dağı ile Honaz dağı arasında, Akdeniz ve Ege bölgelerini birbirine bağlayan Kazıklıbeli ( 1.250 m ) geçidi bulunur. Ayrıca Karcı dağının Çamlık üzerinden eski Tavas yolu olarak bilinen bir geçit bölgesi vardır. Dağ üzerinde sürekli kar bulunur (Anonim, 1983 : 2116).

1.5.1.5 ELMA DAĞI
1.805 m yüksekliğindedir. Gireniz çayının güneyini kuşatır. Denizli Burdur sınırını çizer ve Söğüt dağlarını içine alır (Anonim, 1983:2216).


1.5.1.6 SAZAK DAĞI
Ege Denizine dik inen ve bu denize dökülen ırmaklar boyunca uzanan Büyükmenderes'in Aydın iline geçiş bölümünde Büyükmenderes ırmağının kuzey yanında yer alır. Yüksekliği 1.143 met-redir. Güneyinde Menteşe sıradağlarından Babadağı bulunur (2.308 m.) (Özkan, 1993:14).

1.5.1.7EŞELER DAĞI
Acıpayam ovasının doğusunu kuşatır. Denizli-Burdur sınırı boyunca uzanır. Yüksekliği 2.254 m.dir (Özkan, 1993:14).

1.5.1.8 BÜYÜK ÇÖKELEZ DAĞI
Pamukkale’nin kuzeyini kuşatarak Çal’a kadar uzanır. 1.841 metre yüksekliğinde olan bu dağ, Çal ilçesinin güneyinde yer alır (Özkan, 1993:14).

1.5.1.9 MAYMUN DAĞI
1.745 metre yükseklikte olan Maymun dağı, Çardak ilçesinin güneyindedir. (Özkan, 1993:15).

1.5.1.10 BEŞPARMAK DAĞI
Çardak, Çal, Çivril ilçeleri ile Afyon- Denizli illeri sınırlarını ayırır. Yüksekliği 1.307 metredir. Çardak’ın kuzeyine, Çal’ın doğusuna, Çivril’in güneyine düşer (Özkan, 1993:15).

1.5.1.11 BURGAZ (BURKAZ) DAĞI
1990 m yükselliğindedir. Çivril’in kuzeyinde Uşak’a doğru uzanır (Anonim, 1998a:155).

1.5.1.12 SANDIRAS DAĞI
2.294 m yüksekliğindedir. Beyağaç ile Muğla-Köyceğiz ilçesi arasında uzanır. Bozdağ ile birlikte Menteşe sıradağlarının devamı olarak Gölgeli dağlar adı ile de anılmaktadır (Anonim, 1998a:155).
1.5.1.13 AKDAĞ
2449 m yüksekliğindedir. Denizli ilinin ikini yüksek dağıdır (Anonim, 1998a:156).
1.5.1.14 BOZDAĞ
Bozdağ 2421 m yüksekliğindedir. Acıpayam-Gireniz vadisi ile Tavas-Barza ovası arasındadır. Pek fazla geçit vermediğinden bu iki yerleşim sahasının bağlantısı zayıftır (Anonim, 1998a:157)

1.5.2 VADİLER

1.5.2.1 AKÇAY VADİSİ
Beyağaç ilçesinde Eksere ovasını oluşturan Akçay, kendi adı ile anılan bir vadi boyunca güneye, sonra batıya daha sonra kuzeye yönelir. Tavas ovası üzerinden Yenidere’yi de alan Akçay’ın derin vadisi üzerinde Aydın ili arazisi içinde kemer barajı yapılmıştır (Anonim, 1998a:157).

1.5.2.2 BÜYÜK MENDERES VE ÇÜRÜKSU VADİLERİ
Adıgüzel Barajının güneyinden batıya, Güney ilçesi topraklarında akan B. Menderes akarsuyu, Buldan ve giderek Sarayköy ilçelerinde genişleyen bir vadi tabanı oluşturur. Güneydoğudan Honaz ilçesi toprakları ve Denizli merkez arazileri üzerinde giderek genişleyen Çürüksu vadisi ile birleşir. Vadi tabanında Denizli ve Sarayköy ovaları uzanır (Anonim, 1998a:157).

1.5.2.3 GİRENİZ VADİSİ
Gölhisar ve Acıpayam ovalarının yüzeyinde akan Dalaman çayı, Acıpayam ovasının güneyinde, Kelekçi kasabası sonrası giderek derinleşen dar bir boğaz şeklindeki Gireniz adisi boyunca akarak Muğla ili arazisine geçer. Çameli ilçesi dağları doğusunda, Bozdağ batısında yer alır (Anonim, 1998a:159).

1.5.3. OVALAR
Denizli ilinin ovaları, alçak ve yüksek diye iki kısma ayrılır. Alçak ovalar doğudan batıya doğru merdiven basamakları şeklinde Büyük Menderes nehrine doğru iner. Afyon İline bağlı Dinar ilçesinden itibaren, batıya doğru ilk kademeyi Dazkırı ve Çardak, kuzeyde Çivril, Baklan yüksek ovaları teşkil eder. Buradan Kaklık ovasına inilir, Kaklık'tan Pınarkent'e geçiş ikinci kademeyi meydana getirir, Pınarkent Kasabasından sonra kuzeye, sonra batıya dönerek Sarayköy Ovasına, nihayet menderes akıntısı yönünde Aydın sınırına ulaşır (Anonim, 1996b:4).


1.5.3.1. ALÇAK OVALAR
1.5.3.1.1 BÜYÜK MENDERES VEYA SARAYKÖY OVASI
Doğudan Honaz Dağı, kuzeyde ve kuzeydoğuda Çökelez dağı, kuzeybatıda Sazak Dağı, Güney ve Güneybatıda Babadağ ve il merkezini doğu Kuzey ve batıdan yarım daire gibi kuşatarak Buldan ilçesine kadar devam eden kısımdadır (Anonim, 1996b:4).

1.5.3.1.2 ÇÜRÜKSU VE DENİZLİ OVASI
Pınarkent kasabasından başlayarak Pamukkale altından Sarayköy Ovasına karışır. Bu ovada pamuk tarımı yapılır (Anonim, 1996b:4).

ssoytarii20

1.5.3.2. YÜKSEK OVALAR
1.5.3.2.1 TAVAS OVASI
Deniz seviyesinden yüksekliği 950 metredir. Yüzölçümü 300km²’dir. Genel anlamda kıraçtır. Kısmen yeraltı sularından yararlanılır. Buğday, tütün ve nohut yaygın olarak üretilen ürünlerdir.
Bu ovanın doğusunda 1.000 metre yükseklikte başka bir karstik yüksek ova bulunmaktadır. Ovanın oluşumunda karstik olaylar etkili olmuştur (Anonim, 1983 :2217).

1.5.3.2.2 ACIPAYAM OVASI
Tavas ovasının doğusunda, Serinhisar ve Kızılhisar dağlarının doğu kısmında, kuzeyden güneye doğru uzanır. 950 metre yüksekte bulunan Acıpayam yüksek ovası, 44 bin 300 hektar genişliğindedir. Bu ovada Tavas'ta olduğu gibi kuru tarım yapılır ( Eroğlu, 1996 : 18 ).

1.5.3.2.3 KAKLIK VE HAN-ABAT OVALARI
Abat ovaları: Honaz dağının kuzeyinden doğuya doğru uzanır. Denizden 850 metre yükseklikte olup, 50 bin hektar genişliğindedir. Acı gölün batısında bu¬lunan Çardak (Han-Abat) Ovasının başlıca ürünü tahıldır ( Eroğlu, 1996 : 18 ).




1.5.3.2.4 ÇİVRİL VE BAKLAN OVALARI
İlin en geniş düzlüğüdür. İçlerinden Büyük Menderese geçer Baklan ovası Çal a doğru uzanır. 850 metre yüksekliğindedir İki ovanın genişliği 92 bin hektardır (Eroğlu, 1996:18).

1.5.4. YAYLALAR
Denizli il merkezine yakın ve ilçelerinin sınırları içerisinde birçok plato (yayla) bulunur. Buralara ulaşım stabilize yollardan veya toprak yollardan sağlanmaktadır. Yayla – Turizmine yönelik konaklama ve yeme – içme tesisleri kurulmamıştır. Denizli ve çevresindeki bazı önemli yaylaları şöyle sıralayabiliriz; Kara yayla, Çameli yaylası, Bağbaşı, Uzun yayla, Yorgan, Sahman, Eşeler, Süleymaniye yaylası, Akdağ, Homa, Kuyucak yaylası, Gündoğmuş yaylası ve daha adını sayamadığımız onlarca yayla mevcuttur ( Eroğlu, 1996 : 18 ).

1.5.5. GÖLLER
1.5.5.1. DOĞAL GÖLLER
Denizli il sınırları içinde Çardak Gölü, Çatlı Gölü, Karagöl, Işıklı Gölü, Süleymaniye Gölü bulunmaktadır (Özbekler, 1999:46).

1.5.5.1.1 ACI GÖL (ÇARDAK GÖLÜ)
157 Km2. yüzölçümünde, 1.5–2 m. derinlikte sığ bir göldür. Yaz aylarında su seviyesi düştüğünden göl alanı % 50 civarında azal¬maktadır. Denizli İlinin Çardak İlçesi ile Afyon İlinin Dazkırı İlçesi arasındaki graben arazide dünyanın en temiz sodyum sülfat tuzunun elde edildiği ( toksik madde içermeyen ) bir göldür.
Doğal yapısı ile flamingo ördek gibi yaklaşık otuz tür kuşun yaşadığı bir kuş cennetidir. B Sınıfı Sulak Alan olarak koruma altındadır. Acıgöl' ün doğal su dengesi, doğal beslenme dışında su ilavesi veya buharlaşma dışındaki su deşarjı ile bozulmaktadır. Acıgöl tamamen kapalı bir havza olması nedeniyle su sirkülas¬yonu yok denecek kadar azdır. Bu durum göle verilen kirleticilerin birikme yap¬masına neden olacağından göl, kısa bir sürede özelliğini kaybetme tehlikesi altındadır (Pilevne, 2001:39).

1.5.5.1.2 BEYLERLİ GÖLÜ (ÇATLI GÖLÜ)
Acıgölün 20 km güneybatısındadır. Derinliği azdır. En derin yeri 4 m’dir. Yüzölçümü 4.12 km2'dir. Denizden yüksekliği 850 m'dir. Gölü, Değirmendere ve Başpınar suları besler. Gençali köyü göldeki kamış ve sazlıklar-r. Gölde balık yetişmemekte ancak sülük bulunabilmektedir (Anonim, 1998a:162).

1.5.5.1.3 KARAGÖL
Yüzölçümü 0.20 km2, denizden yüksekliği 1250 m.’dir. Akarsularla beslenen bir krater gölüdür. Çambaşı-Bozkurt ilçesin üstünde, çamlar arasında yer alan 3-4 gölden oluşur. Suları tatlıdır (Anonim, 1998a:162).

1.5.5.1.4 SÜLEYMANİYE GÖLÜ
Buldan İlçesi Süleymaniye Köyü yakınında ve Sazak Dağı'nın 1150 m. yüksekliğinde düzlükte bulunmaktadır. Göl yatağı ve sulak alan toplam sahası 500 dekardır.
Yayla Gölü, yaban ördeği ve leylek gibi kuş türlerine barınak teşkil etmesi, u» nilüfer gibi bazı sucul bitki türleri zenginliğine sahip olması ve kaynak sularının besleyici özellik taşıması ve ayrıca yayla ortamında mesirelik bir yer olması yönünden ona elverişli bir göldür. Bu özelliklerinin korunması için Mahalli Çevre Kurulu'nca Su Kirliliği 1* rolü Yönetmeliği'ne göre, 1995 yılında koruma altına alınmıştır (Anonim, 1997a:20).

1.5.5.1.5 IŞIKLI GÖLÜ
Yüzölçümü 65.87 km2, denizden yüksekliği 814 m, en derin yeri 8 m.'dir. Çivril ilçesindedir. Işıklı suyu, Kufi çayı gibi sularla beslenir. Suların kontrol altına alınması için Işıklı Barajı yapılmıştır. Suları tatlıdır. İçinde tatlısu balığı yaşar. Sularıyla Büyük Menderes'i besler(Anonim, 1998a:162).

1.5.5.1.6 KARTAL GÖLÜ
Denizli ili, Beyağaç ilçesinin güneyindeki Çiçekbaba dağının zirvesinin kuzeye bakan yamacında yer alır. Denizden yüksekliği 1903 m.’dir. Kar¬tal gölü ve çevresi Orman Bakanlığı Milli Parklar ve Yaban Hayvanı Koruma Genel Müdürlüğü tarafından koruma alanı olarak ilan edilmiştir. Türkiye'nin en yaşlı Karaçam ormanı buradadır. Ağaçların yaşları 850 ile 1300 yıl arasında değişmek¬tedir. Kartal gölü ve "Anıt Orman" civarı, bitki florası bakımından çok zengindir. Doğa bilimcilerin ilgi odağıdır (Anonim, 1998a:162).

1.5.5.2. BARAJ GÖLLERİ

1.5.5.2.1 ADIGÜZEL BARAJ GÖLÜ

B. Menderes Nehri ile Banaz çayının birleştiği yer¬dedir. Güney ilçesinin doğusunda yer alır. Uşak İlinin kanalizasyon atıkları ile de¬ri fabrikalarının atıklarını taşıyan Dokuzsele Çayı, Banaz Çayına ulaşmakta ve oradan Adıgüzel Baraj Gölüne akmaktadır. Baraj Gölü enerji üretimi, tarımsal su¬lama ve taşkın önleme amacıyla kullanılmaktadır (Pilevne, 2001:40).

1.5.5.2.2 IŞIKLI GÖLÜ BARAJI

Çivril ilçesi sınırları içerisindedir. 1953 yılında önü şenlenerek bir su rezervuarı haline gelmiştir. Baraj gölü sayesinde gölün çevresindeki ilçe ve köyler, taşkınlardan korunmakta, yaz mevsiminde Na¬zilli, Aydın, Söke ovalarının sulanmasında göl suları kullanılmaktadır (Anonim, 1998a:162).

1.5.5.3. GÖLETLER
Aydoğdu, Gökçeler, Yahşiler. Kayapınar Göletleri. Beyağaç: Eşen Göleti, Çal: Bahadırlar, Kabalar Göleti, Çivril: Bozdağ Göleti, Denizli Merkez: Gözler Göleti. Çardak: Söğüt, Hayriye Göleti. Buldan: Boğazçiftlik, Sanırı Ahmutlu Göleti, Güney: Güney Köyleri Göleti. Kale: Karagöl Göleti (Anonim, 1998a:162).

1.5.6. AKARSULAR
Büyük Menderes Nehri, Çürüksu çayı, Akçay, Gireniz çayı, Işıklı Çayı, Küfü çayı, Banaz çayı Gökpınar Çayı, Halkapınar Çayı, Kaklık Çayı Denizli'nin ovalarını sulayan akarsularıdır (Özbekler, 1999:46).

1.5.6.1 BÜYÜK MENDERES IRMAĞI
Afyon Dinardan çıkar, Akdağ'dan kaynayan sayısız pınarların sularını aldıktan sonra, Çivril'de Işıklı gölüne girer. Işıklı'da kayalar alımdan çıkan kaynağı da alır, Akdağ'dan gelen sularla, buradan çıkan su birleşerek Işıklı çayı adı altında Işıklı gölüne karışır. Işıklı ölünden bir regülatörle çıkan su akışına devam eder, suyun yolu üzerinde Işıklı barajından sonraki kısmında 12 km. yatağı temizlenmiştir. Bu suretle suyun yer değiştirmesi ve taşması önlenmiştir (Anonim, 1996b:7).

1.5.6.2 ÇÜRÜKSU
Honaz Dağı, Kaklık ve Kocabaş yörelerinin sularım toplar, Çürüksü Çayı adı ile Böceli köyünden ovaya iner. Gökpınar Çayını da alarak De¬nizli ovasına geçer. Tarımsal sulama amacıyla kullanılmaktadır. Evsel sıvı atıklar, sanayi atıkları, tarımsal ilaç ve gübre kullanımı ile kirletilmektedir (Pilevne, 2001:37).

ssoytarii20

1.5.6.3 DALAMAN ÇAYI
Denizli'nin Büyükmenderes'den sonra ikinci büyük akarsuyudur. Bu çay Acıpayam'daki Eşeler dağlarından çıkan Giremsi ve Çameli dağlarından çıkan kolları alır. Acıpayam ovasında batıya yönelir ve Gireniz-Kelekçi vadisine iner. Çeşitli kollarla beslenerek büyüyen Dalaman çayı, Muğla'nın Köyceğiz sınırını geçerek Akdeniz'e dökülür. Bu çay aynı zamanda Ege ve Akdeniz bölgeleri arasındaki sınırı oluşturur (Özkan, 1993:14).

1.5.6.4 AKÇAY
Asıl kaynağını Bozdağ ve Sandıras dağlarından alır. Eksere ovasından geçer. Kale ilçesinin Köprübaşı yöresinde Muğla merkez ilçe sınırlarına girer. Çevreden gelen kollarla (Yenidere vb.) beslenen Akçay daha sonra Aydın Bozdağan ilçesi topraklarına girer. Burada Kemer barajını besler. Daha sonra Büyükmenderes’e karışır (Özkan, 1993:14).

1.5.7. TRAVERTENLER
Karstik arazilerde yani kalkerli bir yapının bulunduğu' yerlerde yağmur, yağarken havanın karbondioksitini de bünyesine alarak karbonikasiti meydana getirir. Bu asitli- su arazide akarken veya kaynak olarak yeryüzüne çıkarken, havayla temas edince bir kısmı buharlaşır, geriye kalanı olduğu yerde, çeşitli şekillerde sütun ve basamak şeklinde sarkıt ve dikit (stalaktit ve stalakmit) meydana getirir veya araziye uyarak çökelir, çeşitli renklerde tortulanarak travertenleri meydana getirir. Ülkemizde bunun en belirgin örneği Büyük Menderes Nehri'nin kollarından biri olan Çürüksü Deresi'nin açtığı vadinin kuzeyinde meydana gelmiştir. Rengi beyaz olduğundan yöre insanı bu oluşuma ''Pamuktaş"," veya "Pamukkale" adını vermiştir. Alüvyal nitelikte olan vadi kuzey-güney doğrultusunda basamaklar halinde ' yükselir. Çökelez Dağı'nın üst kısmındaki birkaç kaynaktan çıkan sıcak maden sulan, aşağı döküldükleri dağın yamaçları bz; traverten teraslarına dönüştürmüşlerdir. Su, kalsiyum karbonat; ihtiva eder. Bu suların meydana getirdiği ana traverten terası yanında doğal havuzlar mevcuttur. Terasın kenarından aşağı dökülen suların oluşturduğu Ayarım daire şekilli son derece güzel birçok havuz görülmeye-değer güzelliktedir. Travertenler doğal şekilde oluşmakta ye kendilerini yenilemektedirler. Pamukkale Hierapolis kenti ile birlikte, tarihi ve doğayı bir arada yansıtmaktadır Anadolu’nun en büyük Nekropol’ü, (antik mezarlık) burada bulunur. Yakınındaki otel ve moteller sıcak su kaynağının çıkışını engelledikleri için, bu tesislerin yıkılmaları, Pamukkale'nin doğal görünümü içerisinde korunması ve milli park olması için çalışmalar yapılmaktadır (Değirmencioğlu-Ahipaşaoğlu, 1999:40).

1.6. DENİZLİ İLİNİN İLÇELERİ
Denizli ilinin ilçeleri şunlardır:
ACIPAYAM
AKKÖY
BABADAĞ
BAKLAN
BEKİLLİ
BEYAĞAÇ
BOZKURT
BULDAN
ÇAL
ÇAMELİ
ÇARDAK
ÇİVRİL
GÜNEY
HONAZ
KALE
SARAYKÖY
SERİNHİSAR
TAVAS

ssoytarii20

BÖLÜM II

DENİZLİ İLİNİN TARİHİ

2.1. DENİZLİ ADININ ETİMİNOLOJİSİ
Denizli, Türkiye'nin tarih içerisinde farklı isimlerle zikredilmiş olan şehirlerinden birisidir. Bunun en önemli sebebi, Bizanslılar'dan devralınan isimler yanında Türkçe isimlerinde yaygın olarak kullanılmış olmasıdır.
Bugünkü Denizli'nin bulunduğu yerde Türkler tarafından tesis edilmiş olan şehre ilk ismini veren iskan yeri, bugünkü Eski Hisarköyü civarındaki harabelerin bulunduğu yerde M.Ö.3. asır ortalarında Selefkiler'den Antiochos II. tarafından zevcesi Loadike'ye adanan Loadieia ismi ile kurulmuş olup, aynı adlı diğer yerleşmelerden ayırt etmek için Lykos Loadikeia'sı anlamına gelen Loadikeia adı Lykum şeklinde söylenilmiş olan şehirdir (Gökçe;2000:15).
Türkler Denizli havalisini egemenliklerine aldıktan sonra, şehri suyunun bol bulunduğu bugünkü Kalbici mevkiine taşımışlardır. Denizli adına, tarihi kaynaklarda başka başka isimler olarak rastlamaktayız. Selçuklu kayıtları ve Denizli Mahkemesi serciye sicilleri (Ladik) ismini vermektedir. İbni Batuta'nın seyahatnamesi (Tunguzlu) denilmektedir. Mesalikullebesar'da da (Tunguzlu) olarak kaydedilmiştir(Internet 1).
Ebul Fida İbni Said, Antalya'nın kuzeyindeki Türkmen dağlarında yaşayan 200bin çadır Türkmen'den ve bu arada "Toguzlu" diye bir yerden bahseder. Baybars Mansuri'de 1255 ve 1262 yılları arasında "Tonguzlu ve Tonuzlu" adlarını vermektedir. Buna Selçuklu kayıtlarında Ladik diye geçen bu şehrin diğer bir adı da Tonuzlu'dur. İbni Batuta 1332 yılında ziyaret ettiği şehir için yöre Hristiyanlar'ın elindeyken ahalisi çok domuz beslediğinden Türklerin Tonuzlu diye ad verdiklerini ve Domuzlar Şehri anlamına geldiğini söyler. 1350 yıllarına ait bir İlhanlı vergi kaydında ise "Tonuzlu" olarak geçmektedir. Germiyan kitabelerinde Müneccim başı ve Aşık Paşa tarihlerinde "Donguzlu" olarak geçmiştir. Katip Çelebi, Cihannümasında şehir için Kesretül Enbaryani suların çokluğu ve gürlüğü ile Denizli ismini aldığını söylemektedir. 1510 yıllarından sonraki kayıtlarında Denüzlü, Denyzely, denizley, Denisli ve son olarak DENİZLİ şeklinde günümüze kadar gelmiştir (Anonim,2001:15).
Denizli adı Türklerin Anadolu’ya gelişlerinden sonra, Tonguzlu, Tonuzlu, Donguzluğ, Tenguzluğ, Tunuzlu olarak çeşitli şekillerde kullanılmıştır.
Denizli adı, Selçuklu kayıtlarında “Ladik” olarak geçmektedir.
Çeşitli kaynaklarda ilin adının suların bolluğu sebebiyle eski Türkçe’de “Tengiz” kelimesinden gelen “Tengüzlü” olduğu ve zamanla “Denizli” olarak değiştiği belirtilmiştir (İncekara; 1989: 17).
Katip Çelebi’de, sularının çokluğundan ve gürlüğünden Denizli adını aldığını söylemektedir (Toker, 1984:7).

2.2. DENİZLİ TARİHİNE GENEL BİR BAKIŞ
Kalkolitik Çağdan başlayıp günümüze kadar süregelen bir yerleşime sahiptir. Çivril İlçesi yakınlarındaki Beycesultan höyüğü (M.Ö. 4000) Kalkolitik Çağa aittir. Bunu Tunç Çağı (M.Ö. 3000-2000) izlemiştir. Acıpayam (Karahöyük'te), Baklan ve Tavas ovalarında da bu dönemlerin kültürünü yansıtan birçok höyük vardır. M.Ö. 2000-1200 yıllarında Hititler, M.Ö. 750-700 yıllarında Frigler, M.Ö. 700-500 yıllarında Lidyalılar, M.Ö. 500-300 yıllarında Persler, M.Ö. 330-30 yıllarında Hellenistik dönem, M.Ö. 27- M.S 1200 yılları arasında Romalılar, M.S. 1200-1400 yıllarında Selçuklular, M.S. 1299-1923 yılına kadar Osmanlılar egemen olmuşlardır.
Atatürk'ün Anadolu hareketinin aleyhinde verilen fetvaya ilk karşı fetva Denizli (Müftü Ahmet Hulusi Efendi) ve Asi Karaağaç (Gölhisar-ı Karaağaç, Garbi Karaağaç, şimdiki adı ile Acıpayam) müftüleri ve bölgenin ileri gelenleri tarafından gelmiştir. denizli bu konuda da ilklerden birini gerçekleştirmiştir. Kurtuluş Savaşı'nda Yunan kuvvetleri Sarayköy'de durdurulmuş ve kuzeye yönelmişlerdir. Sonuçta Denizli'ye girememişlerdir (internet 1).

KRONOLOJİ


M.O. 4000'ler
Kalkolitik donem
M.O. 3000 - 2000 ilk Tunç Cağı
M.O. 2000 - 1200/1100 Orta Tunç cağı ve Son Tunç cağları
M.O. 1800 Denizli'nin Arz ava Sayasal Birliği içinde yer olması
M.O. 1200 Deniz kavimleri göçü
M.O. 1100'ler Deniz kavimleri göçüyle Hitit Devleti'nin yıkılması
M.O. 546 Ahamenis Kralı II.Kiros'un Lidya Krallığı'nı ortadan kaldırması
M.O. 360 Hellespontos, Misya, Lidya ve Karya satraplarinin Pers merkezi yetkesine bas kaldırışı
M.O. 334 Büyük İskender'in Anadolu seferi ile Denizli yöresindeki Pers etkinliğine son verilmesi
M.O. 246 ll.Antiokus'un karisi Laodikeia'yi ziyareti sırasında Laodikeia kentinin kurulması
M.O. 188 Roma, Bergama, Selevkoslar arasında barış antlaşmasının yapılması
649 Muaviye'nin Kıbrıs seferi
1070 Türklerin Denizli'de ilk kez görülmeleri
1077 Denizli'nin Türklerce fethi
1097 Kentin Bizansin eline geçmesi
1102 l.Kılıç Arslan'in Denizli'ye fethi
1119 Denizli'nin yeniden Bizans'ın eline geçmesi
1148 Haçlilar'in Denizli'den geçmeleri
1190 Frederik Barbaros komutasındaki bir Haçlı Ordusu'nun Denizli'den geçmesi
1207 Denizli'nin yeniden Türkler'in eline geçmesi
1259 Türkmenlerin Denizli'nin yönetimini ele geçirmeleri
1288 Denizli'nin Germiyanogullari egemenliğine girmesi
1300 - 1368 Denizli'de Inancogullari egemenliği
1368 Denizli'ni yeniden Germiyanogullari egemenliğine girmesi
1391 Denizli'nin Osmanlilar'in eline geçmesi
1403 Timur'un Denizli'yi Germiyanogullari'na geri vermesi
1429 Denizli'nin kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmesi
1874 Denizli'de ilk Rüştiye Mektebi'nin açılması
1876 Denizli'de ilk Belediyenin kurulması
1879 İzmir-Aydın demiryolunun Sarayköy'e dek uzatılmasına ilişkin bir antlaşmanın yapılması
1883 Yapılan yönetim değişikliği ile Denizli'nin Sarayköy, Buldan ve Tavas kazalarının bağlandığı bir sancak haline getirilmesi
1884 Çal Kazası'nın Denizli sancağına bağlanması
1888 Acipayam Kazası'nın, Denizli sancağına bağlanması, Sarayköy demiryolu hattının Dinar'a dek uzatilmasinin kararlastirilmasi
1910 Denizli'nin "Bağımsız Mutassarriflik" haline getirilmesi
22 Mart 1919 İzmir'de toplanan Reddi İlhak Kongresi'ne Denizli'den bir kurulun katılması
25 Nisan 1919 Istanbul Hükümeti'nin Şehzade Abdurrahim Efendi başkanlığındaki bir öğüt kurulunun Denizli'ye göndermesi
15 Mayıs 1919 İzmir'in Yunanlilar'ca işgali üzerine, Denizli'de bir protesto mitingi düzenlenmesi
16 Mayıs 1919 Yunan işgalinin protesto edilmesi amacıyla Tavas'ta da bir miting düzenlenmesi
17 Mayıs 1919 İşgale karsı Çal'da bir miting düzenlenmesi
29 Mayıs 1919 Denizli'de Redde-i ilhak Cemiyeti'nin kurulması
8 Haziran 1919 Sadraykoy'de bir Kuka-yi Milliye Cephesi'nin olusturulmasi
10 Haziran 1919 Denizli Heyet-i Milliye kurulması ve Sarayköy cephesinin oluşturulması
3 Ağustos 1919 Istanbul Hükümeti'nin Denizli'de incelemelerde bulunmak üzere Jandarma Genel Komutanı Ali Kemal Pasa'yi göndermesi
7 Ağustos 1919 Denizli Mutassarrifi Faik Bey'in Dahiliye Nezareti'ne bir telgraf çekerek, Kuka-yi Milliye'nin dağıtılması buyruğunu geri çevirmesi
18 Ağustos 1919 Denizli delegelerinin Sivas Kongresi'ne katılmak üzere kentten ayrılması
12 Ocak 1920 Emin Efendi ve Faik Bey'in İstanbul'da toplanan Meçli-i Mebusan'a Denizli milletvekili olarak katılması
21 Haziran 1920 Çopur Musa çetesinin Çivril'i basması
5 Temmuz 1920 Yunanlilar'in Buldan'a ve Çal'ın bazı köylerine girmesi
8 Temmuz 1920 Demirci Mehmet EFT'nin adamlarından Soketli Ali EFT'nin Denizli'de öldürülmesi
9 Temmuz 1920 Denizli'ye giren Demirci Mehmet EFT'nin, Soketli Ali EFT'nin ölümünden sorumlu tuttuğu 60 kişiyi öldürtmesi
29 Temmuz 1920 Yarbay Nazmı Bey'in 57.Tümen Komutan ive Mutasarrıf vekili olarak Denizli'ye gelmesi
18 Ocak 1921 Çivril'in Yunan işgaline uğraması
1 Nisan 1921 Çivril'in ikinci bir kezisgale uğraması
30 Ağustos 1922 Çivril'in Büyük Taarruzla birlikte Yunan işgalinden kurtarılması
4 Eylül 1922 Buldan'ın işgalden kurtarılması


2.3. YAZILI TARİH ÖNCESİ VE SONRA

2.3.1. DENİZLİ YAZILI TARİH ÖNCESİ DENİZLİ YÖRESİ
Denizli yöresindeki ilk yerleşim ile ilgili yazılı tarih öncesini aydınlatan araştırma ve kazı çalışmaları İngiliz arkeologları Prof. Seton Lloyd ve Prof, James Mellaart tarafından 1954-1959 yılları arasında ilin kuzeyindeki Çivril ilçesine bağlı Beycesultan höyüğünde yapılmıştır. bu höyükteki buluntular, bölgedeki ilk yerleşimin (M.Ö. 5000 yılında) Kalkolitik dönemle başladığını ilk, orta ve son Tunç Çağları’yla sürdüğünü göstermiştir. bunun yanında, il sınırları içinde kazı yapılmamış pek çok höyük bulunmaktadır. bölgeye yerleşen en eski kavim Luviler olarak bilinmektedir.
M.Ö. 3000 yıllarında Anadolu'dan Yunanistan'a bir takım göçler olduğunu filolojik delillerle ispatlayabilecek durumdayız. Yunanistan'da bulunan (ss, tt, ya da nt) li yer adlarının Yunan diliyle açıklanamadığı, bunların Anadolu'nun batı ve güneybatı bölgelerindeki (s, ss ve nd) li yer adlarına karşılık olduğu araştırmacıların gözlerinden kaçmamıştır. böylece bu gibi adların Anadolu'lu insanlar tarafından Yunanistan'a getirildi anlaşılmıştır. filolojik deliller yanında Yunanistan'da bulunan üçüncü bin yıla ait parlak boyalı keramikler ve Neolitik keramiklerin de bulunması, Anadolu kavimlerinin bir defalık büyük bir akın halinde değil, fakat belki yüzyıllarca güren küçük güçler sonunda adalar ve Yunanistan'a yavaş yavaş girmiş olduklarını gösterir (Anonim: 2001:9).
Denizli tarihi oldukça eskidir. çok değişik uygarlıkların kurulduğu bir yerdir. tarihte Ege'de önemli uygarlık yapıtları bırakmış İoan Helenlerin bir bölümü (M.Ö. 2000-1900) yıllarında Balkanlar'dan Anadolu'ya gelerek İzmir, Efes, Millet, Laodikya ve Hierapolis gibi bir çok şehirler kurmuşlardır. Böylece ilimiz topraklarında ilk yerleşim İyonlar zamanında olmuştur. daha sonra bu şehirler Romalılar devrinde birer uygarlık merkezi haline gelmişlerdir (Özkan, 1993:23-24).

2.3.2. DÖNEMLERDE DENİZLİ
Denizli yöresindeki ilk yerleşim ile ilgili yazılı tarih öncesini aydınlatan araştırma ve kazı çalışmaları ingiliz arkeologları Prof. Se-ton Lloyd ve Prof. James Mellaart tarafından 1954-1959 yılları arasında ilin kuzeyindeki Çivril ilçesine bağlı Beycesultan höyüğünde yapılmıştır. Bu höyükteki buluntular, bölge¬deki ilk yerleşimin (M.Ö. 5000 yılında) Kalko¬litik dönemle başladığım ilk orta ve son Tunç çağlarıyla sürdüğünü göstermiştir. Bunun yanında, il sınırları içinde kazı yapılmamış pekçok höyük bulunmaktadır. Bölgeye yerle¬şen en eski kavim Luviler olarak bilinmekte¬dir.
M.Ö. 3000 yıllarında Anadolu'dan Yunanistan'a birtakım göçler olduğunu filolojik delillerle ispatlayabilecek durumdayız. Yu¬nanistan'da bulunan (ss, tt, ya da t) li yer adlarının Yunan diliyle açıklanamadığı, bun¬ların Anadolu’nun batı ve güneybatı bölgele¬rindeki (s, ss ve nd) li yer adlarına karşılık ol¬duğu araştırmacıların gözlerinden kaçma¬mıştır. Böylece bu gibi coğrafi adların Anadolu'lu insanlar tarafından Yunanistan'a geti¬rildiği anlaşılmıştır. Filolojik deliller yanında Yunanistan'da bulunan üçüncü bin yıla ait parlak boyalı keramikler ve Neolitik keramiklerin de bulunması, Anadolu kavimlerinin bir defalık büyük bir akın halinde değil, fakat belki yüzyıllarca süren küçük göçler sonun¬da adalar ve Yunanistan'a yavaş yavaş gir¬miş olduklarını gösterir (Anonim, 2001:8).

2.3.2.1. ARZAWA KRALLIĞI DÖNEMİNDE DENİZLİ YÖRESİ
Luvilerden sonra Hititler bölgede uzun bir süre kalmışlar, yine Hitit imparatorluğu'na bağlı Arzavva Krallığı bölgedeki yerle¬şim sürecini devam ettirmiştir. M.Ö. 1324-1294 Arzavva-Krallığının karışık döneminde Hitit kralı 4.Tuthalya zamanında, Batı Ana¬dolu'daki Ahhiyavalılar, Hitit Krallığının za¬yıfladığı bu sıralarda boğazlardan gelen Frig ve onların yanında gelen topluluklar ile Ana¬dolu'nun Ege kıyılarında küçük yerel beylik¬ler durumundaki Dorlar'la birleşerek, M.Ö. 1190'larda Hitit devletini ortadan kaldırmış¬lardır (Anonim, 2001:8).

3.2.2.2. FRİGYA KRALLIĞI DÖNEMİNE DENİZLİ YÖRESİ
Anadolu’yu istila edip Hitit devletinin yıkılmasıyla sonuçlanan ve tarihte Ege göçleri olarak gösterilen bu kavimler, Anadolu'da birkaç yüzyıl siyasal bir birlik oluşturama¬mışlar ve küçük şehir devletleri olarak kal¬mışlardır. M.Ö. 8. yüzyıla girildiğinde kayna¬şan bu kavimler Batı Anadolu'da İyonya, Lidya ve Karya Krallıkları ile Orta Anadolu'da Büyük Frigya Krallığını kurmuşlardır.
Denizli bu dönemde, Frigya krallığı sınır¬ları içinde kaldı, daha sonra Frigya krallığının Kimmerler tarafından (Kuzey Anadolu Kara¬deniz Sahilleri) yıkılmasıyla, Lidya devletinin hakimiyetine girdi (Anonim, 2001:8).