Plato’nun İktİsadİ DÜŞÜncelerİ
PLATO’NUN İKTİSADİ DÜŞÜNCELERİ A.GİRİŞ Yaşadığı çağın diğer düşünürlerinden farklı olarak plato ideal şehir – devletinin nasıl olması gerektiğini araştırmıştır. Bu konu üzerinde iki önemli yapıt oluşturmuştur. Birincisi olan Cumhuriyet (Rebuplic) adaletin ne olduğunu anlatırken, ikinci kitabı Yasalar (Nomoi) ise toplumsal hayatın örgütlenmesinden bahsetmiştir. Plato ticari faaliyetin artması ve tüccarların siyasi gücünün gelişmesinden rahatsızlık duyuyordu. Bu rahatsızlığı ve hocası olan Socrates’in düşüncelerini de söz önünde bulundurarak siyasal yaşama başladı. B.ADALET Plato ilk kitabı olan Cumhuriyet’te adaletin ne olduğunu araştırmıştır. Bu kitap diyalog tarzından yazılmıştı. Karşısındaki insanlardan adaletin ne olduğunun tanımlarını alırken bir yandan bu tanımları birer birer eleştirerek çürütmüştür. Bu tanımları çürüterek adım adım adaleti gerçekleştirecek ideal devletin nasıl kurulacağını açıklar. Cumhuriyet adlı kitaptaki tüm somut tanımları çürüten Plato sonunda “Adaletin dış olgulardan hareketle çözülemeyeceğini ve adaletin insanların ruh dünyasına bakılarak çözüleceği” sonucuna varır. C. İŞ BÖLÜMÜ Plato’nun başarısı insanlar arasında doğuştan varolan ve yetenek farklarından, insan ihtiyaçlarının çeşitliliğinden doğan iş bölümü ve şehir devletinin kaynağını araştırmasıydı. Plato’ya göre insanlar toplum içinde yetenekleri doğrultusunda iş yaparlarsa. Mallar daha kolay ve daha çok üretilecektir. D. İDEAL DEVLET Plato’nun ilk ideal devlet modeli, temel ihtiyaçların karşılanması ile başlar. Bu modelde insanın yaradılışına uygun işi yapması halinde adalet kavramı gerçekleşecektir. Ancak bu tür toplumun çok fazla eleştirilmesi üzerine Plato’nun modelini daha karmaşık hale getirir ve lüks tüketim mallarının harcanması gündeme gelir. Ama maddi olumsuzluklar bunun gerçekleşmesini engeller. Maddi olumsuzlukların varlığı insanları daha değişik düşünceye itecek ve insanlar arası savaşlar başlayacaktır. Bu durumda güvenlik için asker yetiştirilmeye başlanacaktır. Asker oluşumu sınıf meydana getirecektir. Sınıflı her toplumda oluşan, yöneten-yönetilen mantığı ideal devlette oluşacaktı. İdeal devlette üç sınıf meydana gelmiş oluyor. Askerler, filozoflar, üretenler. Askerler ve filozofları yöneten, üretenler ise yönetilenlerdir. E.ZENGİNLİK VE MAL Plato adaleti tanımlamaya çalışırken servet ve mal çeşitleri üzerinde de durmuştur. Plato zenginlik konusunda ikilemde kalmıştır. Yani hem istemiş hem istememiştir. İhtiyaçlarının karşılanması için zenginlik iyidir. Ama zengin olan biri işine saygıyı yitirir. Ayrıca zenginlik ahlaki açıdan da zedeleyici olabilir. Çünkü resmi ya da gayriresmi yoldan zengin olunabilir. F.MÜLKİYET REJİMİ Plato “Herkes kendisine düşen görevi yerine getirir” der. Topsal servet üzerinde kimsenin hakkı yoktur. Alt sınıf ekonomik sınıftan çok söz etmez ama servetin büyük olması taraftarı değildir. Üst sınıfta mülkiyet ayrımı ortadan kaldırılmıştır. Kadın, erkek ve çocuklardaki ortaklaşa mülkiyetten büyük bir aile meydana gelecektir. G.EKONOMİK DEĞİŞİMLER VE SİYASAL REJİMLER Plato’ya göre beş çeşit devlet sistemi vardır. Bunlar aristokrasi, timokrasi, oligarşi, demokrasi ve despotizmdir. Plato’nun düşüncesindeki gerçek sistem yani aristokrasi meydana gelememiş timokrasi denilen ve askerlerin yönettiği diğerlerinin köle olduğu rejime dönüşmüştür. Bir müddet sonra timokrasinin yerini oligarşi almıştır. Oligarşi zenginlerin yönetimidir. Ancak eşitsizlikler yoksulları ayaklandırıp bu rejimin sonu olmuştur. Eşitsizlikler demokrasiyi ortaya çıkarmıştır. Demokrasi en ideal rejim gibi görünse de eşit olmayanlara bile eşitlik ve özgürlük tanındığından zamanla başa geçen birinin baskılarıyla zorbalığa dönüşecektir. H.EKONOMİK EŞİTLİK VE SOSYAL REFORMLAR İnatla ideal devleti kurmaya çalışan Plato bunun için uygun anayasanın oluşturulup vatandaşlara kabul ettirilmesi yolunu uygun bulmuş. Kötümser yapıyı yok etmek için mevcut eşitsizlikleri ortadan kaldırmaya çalışmıştır. Plato herkesin eşit mülkiyet hakkı olduğunu savunmuştur. Kazanç sabit olacak ancak yükselirse vergi yoluyla yine sabitlenecekti. I.PARA POLİTKASI Plato paranın kullanımının dış devletlere karşı olası gerektiğini savunurken malların değiş tokuşunda gerekliliğini göz ardı etmemiştir. Parayı para yapmanın yasalar olduğunu göz alarak altın ve gümüşe yasaklar koymuştur.
|
13-01-07, 13:00
