26 ilde 8 bin 500 hanede yapılan araştırmayla, Türkiye'nin değişen
sosyoekonomik tüketici profili güncellendi. Ortaya çıkan sonuçlar reklam
dünyasına açıklandı

Ali Eyüboğlu

Türkiye'nin gelişen ekonomisiyle birlikte değişen yeni sosyo-ekonomik statü
(SES) ölçeği de belirlendi. Eylül- Kasım 2005 tarihleri arasında Türkiye
nüfusunu temsil eden 26 ilin kent ve kırsalında 8 bin 500 hanede yüz yüze
görüşme yöntemiyle yapılan araştırmanın sonuçları önceki gün İstanbul'daki
İş Kuleleri'nde düzenlenen toplantıyla reklam dünyasına açıklandı.
Toplantının açılış konuşmasını yapan Uluslararası Reklamcılık Derneği
Başkanı Mehmet Ali Yalçındağ, yeni SES ölçeğinin sektör için önemini
vurguladı. Yalçındağ, "Değişen ekonomiye bağlı olarak tüketicinin de
sosyoekonomik konumları değişti. Buna bağlı olarak ölçeğin yenilenmesi
gerektiği ortaya çıktı. Yenilenen SES ölçeği tüketici profilini daha iyi
tanımladı" dedi.
Araştırmacılar Derneği Başkanı Betül Khan ise yaptığı konuşmada Türkiye'de
şimdiye kadar yapılan araştırmalarda farklı ölçeklerin kullanılması
nedeniyle araştırmaların birbirleriyle karşılaştırılamama sorunu
yaşandığını, buna son vermek için 2005 yılında araştırmacı ve araştırma
verenlerin bir araya gelip bu projenin temelini attıklarını anlattı. Khan,
BİAK, TİAK ve Reklamverenler Derneği'nin finanse ettiği yeni SES
araştırmasının ODTÜ öğretim üyelerinden Doç. Dr. Uğur Çağlı denetiminde
yapıldığını söyledi.
Aynı zamanda Türkiye'de TV'lerin reyting ölçümünü yapan AGB'nin de denetçisi
olan Doç. Dr. Uğur Çağlı, 1 Ocak 2007 tarihinden itibaren AGB'nin
panellerini yeni SES'e göre değiştirdiğini açıkladı.

SOSYOEKONOMİK STATÜ ÖLÇEĞİ
A GRUBUGenel nüfusun içinde çok azlar, büyük ölçüde ya tek başına yaşıyorlar ya da
2 kişiler. Bu grup, en az iki kuşak mutlak bir biçimde eğitimli, hem de çok
iyi eğitimli. Yarıya yakını çocuksuz. Oturduğu eve sahip olma oranının en
düşük olduğu grup. Evlerinde konfor standartları var. Salonda zemin parke ve
ev avizeyle aydınlanıyor. İleri teknoloji ürünlerini tercih ediyorlar. Araç
sahipliği çok yüksek. Evin alışverişini kadın yapıyor. Hazır yiyecekler,
dondurulmuş gıda maddeleri, dilimlenmiş ekmek gibi farklılaşan talepleri
var. Cep telefonu kullanma oranı yüzde 96, ev telefonu ise yüzde 78. Üçte
ikisinde bilgisayar var, ücretli TV yayınlarını tercih ediyorlar.
Borçlanmaktan korkmuyorlar, kredi kullanıyorlar. Ayakkabılarını büyük ölçüde
(yüzde 74) kapının önünde bırakmıyorlar. Bu grubun tamamı gazete okuyor.

B GRUBUİdeal aile 4 kişiden oluşuyorsa B grubu büyük ölçüde bunu yakalıyor. Eğitim
profili, A grubunun bir kuşak öncesini andırıyor. Çocuksuz aile sayısı çok
az. Oturdukları eve sahip olma oranı A'dan biraz yüksek. Salonun zemininde
parkenin yanı sıra marley de var. Salonda avize çoğunlukta, ama çıplak ampul
de var. Dayanıklı tüketim ürünlerine olan talep A grubuna neredeyse özdeş.
Yarısının özel binek aracı var. Tüketim mallarında eve ne alınırsa alınsın,
alışveriş sorumluğu annede. Açık gıda maddelerini az da olsa kullanıyorlar,
ancak açık temizlik maddelerine talepleri düşük. Herkesin cep telefonu
(yüzde 96) var, hatlı telefon daha az. Yüzde 50'sinin bilgisayarı var, üçte
biri ücretli TV abonesi. Bu grup da bankaya borçlanmaktan fazla korkmuyor.
Yüzde 50'sinin evinin önünde ayakkabılar çıkarılıyor. Büyük çoğunluk gazete
okuyor.

C1 GRUBUB grubuna çok benziyor. Yarıdan fazlası 3-4 kişilik aile. Bu grupta
üniversite eğitimi, ebeveynler için gündemden kalkıyor. Bu grupta üçte iki
oranında 1-2 çocuk var, kalan kesimde çocuk sayısı artıyor. Konut sahipliği
oranı artmaya devam ediyor. Salonda parke azalıyor, şap bile var. Avize
oranı üçte bir, geri kalanı çıplak ampul kullanıyor. Dayanıklı tüketim
ürünleri kullanımında üst iki gruptan (A-B) büyük farklılık göstermiyor.
Yarıya yakını araç sahibi. Önemli ölçüde araçlarını ikinci el alıyorlar. A
ve B'ye oranla alışverişte babanın sorumluluğu anneye yaklaşıyor. Yüzde
50'si açık gıda kullanıyor. Temizlik ürünlerinde bu oran üçte ikiye iniyor.
Çok büyük ölçüde (yüzde 89) cep telefonu kullanıyorlar. Hatlı telefon oranı
da (yüzde 82) yüksek. Beş aileden birinde bilgisayar var. Banka kredisi
kullanımında tedbirliler. Üçte ikisinin evinde ayakkabılar kapı önünde
çıkarılıyor. Dörtte üçü gazete okuyor.

C2 GRUBUHanede yaşayan insan sayısı genelde 4 ve üstü. Aile reisi ve eşinin eğitimle
bağlantısı ilkokulla noktalanıyor. Çocuk sayısı C1'e benzer, ancak 3-4 çocuk
oranı daha yüksek. Konut sahipliği C2, D ve E gruplarında aynı: yüzde 65.
Salon zemininde şap ve rabıta ağırlıkta. Avize kullanımı beşte birin
altında. Yarısı, tek kapılı buzdolabı kullanıyor. Bulaşık makinesi çok düşük
oranda var. Üçte birinin aracı var ve çoğu ikinci el. Alışverişte anne ve
baba eşitlenmiş durumda. Gıdada daha çok açık ürünler kullanılıyor. Açık
temizlik ürünleri kullanımında da dikkat çekecek bir oranda artış var. Cep
telefonu sahipliği çok yüksek. Normal ev telefonu ise biraz daha fazla
(yüzde 82). 10 aileden birinde bilgisayar var, neredeyse tamamı çatı anteni
kullanıyor. Az sayıda ailenin tasarruf hesabı var, kredi kullanımı oranı
dörtte bir. Ayakkabılarını kapı önünde çıkarıyorlar. Yarıdan fazlası gazete
okuyor.

D GRUBUYüzde 50'si ya 5 kişilik ya 6 ya da daha fazla nüfusa sahip aileler. Üçte
ikisinde çocuk sayısı 3-5 ya da 6 ve üstünde. Üçte ikisi ev sahibi, 10'da
birinin ikinci evi var ve ev bu kentte. Dörtte birlik kesimin salonlarında
şap ve rabıta var. Avize çok az, çıplak ampulle aydınlatma çok fazla.
Dayanıklı tüketim ürünlerinde bulunabilirlik oranı hâlâ yüksek ancak yeni
teknoloji ürünleri çok az. Araç sahipliği oldukça (yüzde 17) az ve bir
bölümü ticari. Alışverişte kadın hâlâ var, ama erkek ağırlığı belirgin
olarak hissediliyor. Gıda ve temizlik ürünlerinde açık olanlar tercih
ediliyor. Cep telefonu sahipliği oranı üçte iki, hatlı telefon oranı yüksek.
Yüzde 13'ü bankadan kredi kullanıyor, bunun da çoğu ev kredisi. Menkul
kıymetlere talep az. Ayakkabılar kapı önünde çıkarılıyor. Üçte biri gazete
okuyor.

E GRUBUBu grup kalabalık ailelerden oluşuyor. Üçte birinin çocuk sayısı 6'dan
fazla. En yüksek konut sahipliği oranı D ile birlikte bu grupta. Şap, en
yaygın zemin malzemesi, çıplak ampul de vazgeçilmeyen aydınlatma aracı.
Yüzde 90'ında buzdolabı var ve çoğunlukla tek kapılı. Dayanıklı tüketim
ürünlerinin çoğu ikinci el. 10'da 1'inin aracı var ve bunların çoğu ikinci
el. Alışverişi öncelikle baba sonra anne yapıyor. Alışverişe çocuklar da
katılıyor. Gıda ve temizlik ürünlerinde her zaman açık malzemeler alıyorlar.
Temizlik ürünlerinin en az kullanıldığı grup. Üçte biri dişlerini
fırçalamıyor. Bakkal ve semt pazarı, en çok alışveriş yaptıkları yerler.
Marketlere nadiren gidiyorlar. Satın almaların yarısı veresiye. Yarıdan
fazlasının cep ve ev telefonu var, ama bilgisayar ve videoları yok. Çok
düşük oranda, o da kredi ihtiyacı dışında bankayla hiç işleri yok. 5'te biri
gazete okuyor. Dergi alacak ne paraları var ne de moralleri.

SOSYOEKONOMİK STATÜ ÖLÇEĞİ