EFLATUN,
Yun. Platon, Yunan filozofu (Atina M.ö. 428-y.y. 348/347).
Soylu bir ailedendi. Sokrates'in derslerini izlemeden önce, filozof Kratilos'un öğrencisi, Herakleitos'un çömezi idi. Eflatun, Otuz'lardan biri olan Kritias ile akrabalığına rağmen oligar*şi hükümetine katılmadı. Demokratik tep*kilerle bu tepkilerin doğurduğu sonuçlar, ay*rıca Sokrates'in ölüme mahkûm edilişi (399) karşısında Atina'nın siyasî hayatından uzak*laştı. Mısır'ı, Kyrenaia'yı, Güney İtalya'*yı gezdi. Yaşlı Dionysios'un kayınbiraderi Dion tarafından Sicilya'ya çağrıldı; burada Dion'u filozof bir hükümdar olarak yetiştir*meğe çalıştıysa da başarı sağlayamadı. Ati*na'ya döndü (387). Akademia adında bir felsefe okulu kurdu: yazılarıyla kendini bir okul önderi olarak kabul ettirdi. Yaşlı Dionysios'un ölümünden sonra iki defa da*ha (367 ve 361) Sicilya'ya gittiyse de Genç Dionysios'u etkileyemedi. Sicilyalı öğrencisi olan Dion, 354'te, Sicilya'ya yaptığı silahlı bir çıkartmadan sonra öldürüldü. Eflatun 80 yaşlarında öldüğü zaman Akademiyi, ye*ğeni Speusippos'a bıraktı. Eflatun'un eseri, 28 diyalog tutar, bunlar*dan ikisi (Devlet ve Kanunlar) büyük çapta birer inceleme niteliğindedir. Eflatun ayrıca mektuplar bıraktı; mektuplarda yedinci ve sekizinci, Sicilya'daki siyasî serüvenlerini an*latır (öteki on bir mektubun Eflatun tara*fından yazıldığını kesinlikle söylemek müm*kün değildir). Diyalog'ların hemen hepsinde Sokrates tartışmayı başlatan bir kişi olarak görünür; her diyalog adını, Sokrates'e kar*şı tartışmayı sürdüren kişinin adından alır.
Diyalogların tarihlerinin kesinlikle bilinme*mesi yüzünden, bunların üç grupta toplanması genellikle kabul edilmiştir. Bu üç grup, Eflatun'un düşüncesinin üç evresini karşılar.
Gençlik dönemi diyalogları: Bu diyalog*larda Sokrates metodu savunulur ve açıklanır. Sokrates, hâkimler önünde kendini savunur (Sokrates'in Savunması) ve kurtuluşu kaç makta aramaktansa yasaların katı hükümle*riyle yüzleşmeyi seçerek bir yurttaşlık dersi verir (Kriton). Sokrates'in dayandığı metot açıktır: sıkı bir tartışma yoluyla belirli bir tanım veya meseleyi karşısındakine onaylat*mak. Bunun için tartışmacıya önce, bilmedi*ğini bildirmek gerekir. Sokrates böylece, birbirini takip eden birtakım sorularla tar*tışmacıyı sarsıp şaşırtarak, onu kendi ken*disiyle çelişkiye düşürür: Sokrates'ci alaycı*lık (Eironeia) budur. Bundan sonra tartışmacıya, kendi kendine doğru tanımlara ulaşabilme gücüne sahip olduğu gösterilir. Bu yeni aşamada tartışmacı, bu doğru tanımı bildiğini bilmez. Bu sebepten burada maieutike (doğurtma) metodu kullanılır.
Bu metotla zihin doğruyu ortaya çıkarma*ğa, doğrunun «doğurtulmasına» yöneltilir. Eflatun'un ilk diyalog'u bu metodun ör*neklerini verir: dine bağlılık nedir? (Euthyphron), cesaret nedir? (Lakhes), bil*gelik nedir? (Kharmides), dostluk nedir? (Lysis), adalet nedir? (Devlet'in ilk kitabı), Erdem öğretilebilir mi? (Protagoras, Menon), Retorikin özü ve nitelikleri nelerdir? (Gorgias). Eğer çoğu zaman olduğu gibi, doğru bir tanıma Yanlamıyorsa bunun se*bebi, Sokrates'ci metodun yapıcı olmaktan çok tenkitçi bir özellik taşımasıdır. Soruyu ortaya koymak İçin eironeia yetmektedir, fakat maieutike'yi sağlamak için bir teori gereklidir.
Olgunluk dönemi diyalogları: Bu diyalog*lar Sokrates'çi metotla, Eflatun'un ge*tirdiği yenilikleri ve idea'lar nazariyesine dayanan diyalektik metodu birleştirirler, İdea'Iar veya Biçimler mutlak, bir tek, değişmez ve sürekli olan gerçeği; duyularla algılanan dünya ise çoklu, değişken ve ölümlü olanı gösterir. Bu dünya, idea'lar dünyasının kop*yası ve bozulmuşudur, idea'ya ancak bir diyalog sanatı olan diyalektik ile yarılır. Di*yalektik, sayısız görünüşler Ötesindeki tek gerçekliği, duyulur örnekler Ötesindeki dü*şünülür örneği ortaya koyar. Diyalektik, geniş bir deney alanına dayanır. Mesela ölümün bir kurtuluş olduğu düşün*cesinde ruh, kendisini, beden hapishanesin*den kurtarmağa çalışır, İdea'ların hatırlanışında bir önceki hayatın kesinliğini, ru*hun idea ile olan yakınlığında da, gelecek*teki hayatın umudunu (Phaidon) bulur. Bir de, sevginin diyalektiği yardır: arzu, bedenin güzelliğinden ruhun güzelliğine, sonra da bilginin güzelliğine yükselir, sonunda mut*lak güzelliğe erişir (Şölen). Eflatun'culuğun en yüksek noktası, bilimin diyalektiğidir: diyalektik, duyulur dünyada imgelerden eş*yaya, düşünülür dünyada da, matematik kavramlardan idea'lara doğru ilerler. Bil*ginin bir üst derecesi her zaman birlik'in bir üst derecesidir.

Paylaşım için teşekkürler...