Megapiksel değeri, dijital fotoğraf makinesi seçiminde tek başına yeterli bir kriter olamaz.

Nasıl olduysa, son yıllarda hızla çoğalan dijital fotoğraf makineleri sayesinde, fotoğrafçılığın keyfini yeniden keşfettik. Şimdilerde çoğumuz birer dijital fotoğraf makinesi sahibiyiz ya da en kısa sürede bir tane edinmeyi planlıyoruz. Konumuz daha çok ikinci grupta yer alanları hedefliyor. Profesyonel amaçlarla fotoğraf makinesi almak isteyenler bizim konumuzun dışında kalıyor. Özel bir amaçtan çok, anı fotoğrafları çekmek isteyenlere yönelik bilgiler ağırlıkta olacak yazımızda.

İşe önce şu “megapiksel” savaşlarıyla başlayalım. Megapiksel denilen şey nedir? Kaliteli bir fotoğraf için herşey midir? Hayır!.. İnsan gözü belli bir küçüklükten (1 dakika/ark) sonrasını “sürekli/kesintisiz” olarak algılar. Bu değer yaklaşık 60 mikrondur (~1/16 mm). Ancak fotoğraf dünyası, bu değerin çok yüksek olduğu düşüncesiyle, 6 lp/mm (~1/12 mm ya da 304 DPI) çözünürlüğü fotoğrafçılığın standardı olarak belirlemiş ve bunun yarısını minimum kabul edilebilir çözünürlük sınırı olarak saptamıştır. Gerçek hayatta görüntüler kesintisizdir ama bir fotoğraftaki görüntü gözün göremeyeyeceği küçüklükte noktalardan oluşur. Bu noktaların her birine “piksel” adı verilir.

Noktaların büyüklüğü ve aralığı bize belirli bir alanda (örneğin 1 cm² ya da 1 inch²’de) baktığımız şeyin görsel çözünürlüğünü verir. PPI (Pixel Per Inch) ya da DPI (Dots Per Inch) ile ölçülen çözünürlük mefhumu, 1 cm ya da 1 inch’de ardarda dizili toplam piksel sayısıdır. Dergicilik, ofset matbaacılığı, fotoğrafçılık vb. gibi pek çok alanda 300 DPI civarında çözünürlük tercih edilir. Dolayısıyla basmak istediğiniz resim ebatları (alanı) x 120² PPI karşılığına denk gelen bir “imaj” çözünürlüğü yeterlidir. Amatör fotoğrafçılıkta yaygın olarak 10x15 cm, 13x 18 cm, 15 x 22 cm ve 20 x 30 cm ebatları kullanılır. Çektiğiniz fotoğrafları en çok 20 x 30 cm ebatlarında basacağınızı varsayarsak, ihtiyaç duyacağınız minimum imaj çözünürlüğü kabaca 2.1 milyon piksel, yani 2,1 mega piksel olacaktır (1 megapiksel = 1 milyon piksel).
Öyleyse çözünürlük dediğimiz şey dijital dünyada megapiksel terimiyle ifade edilir ve basacağımız resim ebatlarıyla doğrudan, resmin kalitesiyle ise dolaylı olarak ilgilidir. Bu durumda, fotoğrafçılıkta “albüm” adıyla bilinen en küçük ebat olan 10 x 15 cm fotoğraf kartından daha büyük kartlara baskı almayı düşünmüyorsak, 2 megapiksel; ofset kalitesinde bir 20 x 30 cm baskı almayı hedefliyorsak 8 megapiksellik bir makineye gereksinim duyarız.

8 megapikselin üzerindeki çözünürlükler profesyonel ve sanat çekimleri için elverişliyken, 2 megapikselin altındaki çözünürlükler fotoğraf basımı için yeterli olmaktan uzaktır. Sonuç olarak, 2 – 8 megapiksel aralığı hemen tüm amatör ihtiyaçları karşılarken, ortalama bir kullanıcının 5 megapikselden daha fazlasına gereksinim duyması çok nadir gerçekleşecek bir durumdur.

Peki, daha çok megapiksel daha fazla resim kalitesi anlamına gelir mi? Daha çok megapiksel yalnızca resmin mutlak çözünürlüğü ile ilintilidir. Resim kalitesini etkileyen daha pek çok unsur bulunur. Belli bir eşik değerinden sonra daha çok megapiksel asla daha kaliteli resim anlamına gelmez. Bunu bir analojiyle açıklayalım: Motorda beygirgücü ne ise, dijital fotoğraf makinesinde megapiksel odur. Daha açık bir deyişle, megapiksel değerleri doğrudan karşılaştırılamazlar. 225 beygir gücünde bir kamyonla 225 beygir gücünde bir coupé’yi karşılaştırır mısınız? Ya da 140 HP gücünde bir sedanın konforunu 400 HP gücünde bir yarış otomobilininkiyle? Nedenlerini daha ayrıntılı açıklayalım isterseniz. Ucuz “bak ve çek” tabir edilen dijital fotoğraf makineleri çok küçük CCD (ya da daha kötüsü CMOS) foto-sensörler kullanırken, en iyi dijital SLR fotoğraf makineleri (örneğin Canon EOS 1D Mark II) neredeyse tam çerçeve (44 mm Ø) 35 mm film ebatlarında foto-sensörler kullanırlar. Neden?

Küçük bir fotoğraf makinesinde ya da ortalama bir video kamerada kullanılan çipler çok küçüktürler (<=11 mm Ø). Kimi durumlarda serçe parmağınızın tırnağı büyüklüğünde bile değildirler. Bu kadar küçük alana 5 milyon piksele (5 MP) karşılık gelen ışığa duyarlı fotodiod yerleştirildiğinde, her bir fotoselin çapı 4 mikrondan küçük olur. Daha küçük fotosel (fotodiod) kullanan çipler daha düşük ışık duyarlılığına sahiptirler çünkü daha az ışık alır ve bunun sonucunda daha zayıf elektrik akımı (yük) üretiler. Bunun şöyle bir sakıncası vardır: Tüm elektronik cihazlar, üzerlerinde elektrik yükü varken, durağan durumlarında dahi serbest elektronların yarattığı düşük seviyeli, düzensiz bir sinyal üretirler. Bu sinyale elektronik gürültü, ya da kısaca, “gürültü” (Noise) adı verilir. Bir elektronik cihazın komponent kalitesini ölçmenin yollarından biri, ürettiği operasyon sinyali ile gürültüsü arasındaki seviye farkıdır. Bu fark ne kadar yüksekse, bir cihaz o kadar sağlıklı çalışır. Bu seviye SNR (S/N Ratio) olarak bilinir. Sonuç olarak 5 mikron ve altında fotodiod büyüklüğüne sahip sensörler, daha zayıf bir operasyon sinyali ürettiklerinden gürültü sinyali seviyesi aynı kalsa bile daha düşük bir SNR üreteceklerdir. Pahalı dijital SLR (DSLR) makinelerdeyse 6-10 mikron aralığında fotosel (photosite) büyüklüğüne sahip CCD sensörler kullanılır. Bu sensörler, çok daha yüksek S/N oranlarına sahiptirler ve dolayısıyla aynı megapiksel değerine sahip olsalar dahi, ürettikleri resimde çok daha az gürültü (kendisini fotoğrafta rastgele dağılmış luminatik/monokromatik veya parlak, istenmeyen pikseller olarak gösterir) olacağı gibi, daha yüksek ISO (>400 ASA) hızlarında fotoğraf çekebilirler. Oysa pek çok amatör dijital fotoğraf makinesi, tam da bu yüzden, 400 ASA’dan daha yüksek hızlarda fotoğraf çekemez.

Fotosel büyüklüğünden sonra foto-sensör tasarımına ilişkin ikinci önemli unsur komşu fotoseller arasındaki mesafedir.. Daha yakın mesafe elektronikte “crosstalk” etkisi denen istenmeyen sinyal distorsiyonunu artırırken, daha uzak mesafe imajın “sadık” bir reprodüksiyonunun üretilmesinde olumsuz bir etkendir. Bu nedenle “asgari müştereklerde” buluşan bir mesafe seçilir. Ne var ki ucuz bak ve çek dijital fotoğraf makineleri bu lükse sahip değildirler. Küçük hacimleri, daha büyük objektif kullanımına izin vermediğinden, çip büyüklükleri de sınırlıdır ve komşu fotoseller birbirine çok yakın konuşlandırılmak zorundadır. Bu da istenmeyen crosstalk etkisini artırarak resim gürültüsüne katkıda bulunur.

Megapiksel konusunu sürdürelim: Gerçekte hiç bir zaman bir fotosensör üzerindeki piksellerin (“fotosite” ile eşanlamlı kullanılmıştır) tamamı imajın “yakalanmasında” kullanılmaz. Toplam piksel sayısı anlamsız bir sayıdır. Asıl kullanılan “efektif piksel” alanıdır (örneğin Sony DSC-F505V toplam 3.34 MP kapasiteli bir sensöre sahipken bunun yalnızca 2.6 megapikselini imaj yakalamakta kullanır) Ama, en gerçekçi sonucu makinenin çekebildiği resmin piksel boyutlarını çarparak elde ederiz. Neden böyle?

Çip üzerindeki piksellerin bir kısmı “karanlık sinyal” kaydı için kullanılırken (her makinede değil) diğer bir kısmı “siyah” ayarı için rezerve edilmiştir. Kenarlarda kalan bir başka piksel grubu da demozaikleştirme işlemi için kullanılır. Tüm bu pikseller toplam pikselden düşülür ve sayıları makineden makineye değişir. Diğer bir unsur ise objektifin fokal noktada oluşturduğu imaj daire şeklindeyken, çipler dikdörgen şeklindedir. Daire ve dikdörtgen üstüste bindirildiklerinde tam olarak örtüşemezler. Açıkta kalan dikdörtgen alanları kullanılmayan kayıp piksellerdir. Bu alan büyüklüğü de makineden makineye ve tasarımdan tasarıma değişmektedir. Son olarak, çekilen resimler belli bir orana (format veya cephe oranı), örneğin 4/3 ekran veya 3/2 fotoğraf kartı oranına dönüştürülürken sensörde yakalanan imaj bu orana “crop” edilir.

Megapiksel yaklaşımının ikinci darboğazı ise “moiré paternleri” dediğimiz aliasing sorunudur. Çok yüksek çözünürlükler şimdilik ancak low-pass filtrelerin devre dışı bırakılmasıyla elde edilebildiğinden, üreticiler genellikle ya çözünürlükten ya da minimum aliasing’den yana tercih kullanırlar. Çoğunlukla bir orta yol seçilir. Aliasing Nyquist Eşiği’nin aşılmasıyla ortaya çıkar ve anti-aliasing filtrelerinin kullanımıyla engellenir. Ne var ki bunun bedeli daha düşük çözünürlük (fotoğraf keskinliği) ile ödenir. Eğer bir fotoğraf makinesi çok yüksek çözünürlüklere sahipse tasarımında low-pass filtre kullanmamış olabilir. Bu durumda moiré etkisi kendini keskin düz çizgi kenarlarında dalgalanmalar ve yineleyen diziler olarak gösterir. Manzara ve portre fotoğrafçılığı üzerinde önemli bir etkisi yoksa da, tekstil fotoğrafçılığı ve mimari fotoğrafçılıkta ciddi sıkıntılara yol açabilir.

Gördüğümüz gibi megapiksel terimi tek başına yeterince yol gösterici değil. Tipik bir örnek: Yapılan testlerde 3 megapiksel kapasiteli bir DSLR olan Canon EOS 3D, 5 megapiksel kapasiteli bak-ve-çek tipi Sony F707’den çok daha kaliteli fotoğraflar üretebilmektedir.

Özetle, megapiksel değeri, dijital fotoğraf makinesi seçiminde tek başına yeterli bir kriter olamaz. Seçimimizin sağlıklı olabilmesi için daha başka kriterleri de göz önüne almamız gerekiyor. İzleyen makalemizde bu kriterleri değerlendireceğiz. O güne kadar esenlikle kalmanız dileğiyle...

(Alıntıdır)