Reklamsız Forum İçin Tıklayınız. * FrmTR Sohbet Kontrol Panelinizde. * FrmTR'nin resim sitesi Resimci.Org yayında
Forum TR
Go Back   Forum TR > > >
FrmTR'ye Reklam Vermek İçin: [email protected]
Cevapla
 
Konu Araçları
Eski 27-01-07, 15:10   #1
YaraBandı

Varsayılan BORSA NEDİR -Forumtr Odev Tımı





BORSA NEDİR :

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), hisse senetleri, hazine bonoları ve devlet tahvilleri, gelir ortaklığı sertifikaları, özel sektör tahvilleri, yabancı menkul kıymetler, gayrimenkul sertifikaları ve uluslararası menkul kıymetlerin alım ve satımının yapılmasını sağlamak amacıyla 26 Aralık 1985 günü kurulmuş olup, 3 Ocak 1986 yılında faaliyete başlamıştır. Türkiye’deki tek menkul kıymetler borsasıdır.
İMKB, genel kurulca seçilen beş üyeden oluşan bir yönetim kurulu tarafından yönetilir. Osman BİRSEN 25 Ekim 1997 tarihinde üçlü kararname ile İMKB’ye Başkan olarak atanmıştır. Yönetim Kurulu'nun diğer dört üyesi, yatırım bankaları, ticari bankalar ve aracı kurumlar olmak üzere Borsa üyelerini oluşturan üç ayrı kategorideki aracı kuruluşları temsilen seçilmektedir.
Özerk ve mesleki bir kamu kurumu olarak İMKB yetkili olduğu konu ve alanlarda kendi yasal düzenlemelerini yapabilme avantajına sahiptir. Yapılan alım satım işlemlerinden oransal olarak alınan borsa payı, kotasyon ücretleri ve mevzuatta gösterilen diğer kalemler gelirlerini oluşturmaktadır.
İMKB BAŞKANI
Osman BİRSEN, üçlü kararname ile Borsa’nın genel yönetimi ve temsili görevlerinin yanı sıra sermaye piyasalarını düzenlemek ve denetlemekle görevli Sermaye Piyasası Kurulu ile Borsa Üyeleri arasındaki ilişkilerde aracılık rolü üstlenen İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ve Borsa’nın Yönetim Kurulu Başkanı olarak beş yıl süreyle görev yapmak üzere atanmıştır.
GENEL KURUL
Genel Kurul, İMKB üyelerinden oluşan bir üst karar organıdır. Kararları, SPK’nın onayına tabidir. Genel Kurul ayrıca, İMKB’nin sevk ve idaresi ile ilgili önemli konuları karara bağlar. Olağan ve olağanüstü olmak üzere toplanabilen genel kurulda her üyenin bir oyu bulunmaktadır.
İMKB Üyeleri ve Faaliyetleri
İMKB üyeleri anonim şirket statüsünde kurulmuş bankalar ve aracı kurumlardan oluşmaktadır. Borsa piyasa ve pazarlarında işlem yapan bu şirketleri üç grup altında toplayabiliriz.
• Kalkınma /Yatırım Bankaları
• Ticari Bankalar (A-O)
• Ticari Bankalar (P-Z)
• Aracı Kurumlar (A-D)
• Aracı Kurumlar (E-N)
• Aracı Kurumlar (O-Z)
Bankalar, Sermaye Piyasası Kurulu’nun 15.08.1996 tarihinde almış olduğu ilke kararı doğrultusunda Hisse Senetleri Piyasası faaliyetlerini kurmuş oldukları veya satın aldıkları bir aracı kuruma devretmişlerdir.
Aracı Kuruluşların Sermaye Piyasası Kurulu Tarafından Yetkilendirilmesi
Sermaye piyasasında faaliyet göstermek isteyen bütün aracı kuruluşlar öncelikle, Türk Sermaye Piyasasının düzenleyici ve denetleyici organı olan Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilir.
Borsa ya da piyasalara, sadece Sermaye Piyasası Kurulu tarafından aracılık faaliyetinde bulunmak üzere yetki belgesi verilmiş olan aracı kuruluşlar üye olabilir. Yönetim Kurulu tarafından üyeliğe kabul edilen aracı kuruluşlara hangi piyasalarda işlem yapmaya yetkili olduğunu gösteren Borsa Üyelik Belgesi verilir.
Borsa üyelerinin gösterebileceği sermaye piyasası faaliyetleri aşağıda yer almaktadır:
• Birincil Piyasa İşlemleri
• İkincil Piyasa İşlemleri
• Portföy Yönetimi
• Yatırım Danışmanlığı Hizmetleri
• Repo / Ters Repo İşlemleri
• Kredili Alım Satım, Açığa-Satış, Menkul Kıymet Ödünç Verme İşlemleri
• Türev Araçların Alım Satımına Aracılık
Bankalar da dahil olmak üzere, sermaye piyasasında faaliyet göstermek isteyen bütün aracı kuruluşlar, Sermaye Piyasası Kanunu ve SPK tebliğlerinde belirtilen nitelikleri sağlamak zorundadır. Asgari sermaye kriterine ilaveten, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından istenen diğer şartların da sağlanması gerekir.
Aracı kurumların şube ve acentaları Sermaye Piyasası Kurulu’nun onayına tabii iken, bankaların şube açmaları Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun onayına tabii tutulmuştur.
Aracı Kuruluşların İMKB Tarafından Yetkilendirilmesi
Aracı kurum ve bankalar, İMKB Yönetim Kurulu kararı ile Borsa üyesi olurlar. Üyelerin, İMKB’deki bütün pazar ve piyasalarda işlem yapma zorunluluğu bulunmamaktadır. Borsa üyeleri birden fazla pazar ve piyasada faaliyet göstermek üzere yetkilendirilebilir. Aracı kuruluşlar, faaliyet gösterebilecekleri her bir piyasa için belirlenen teminatı yatırmak zorundadır. Üyelerin faaliyet gösterebilecekleri pazar ve piyasalar aşağıda yer almaktadır:
• Hisse Senetleri Piyasası
• Tahvil ve Bono Piyasası
• Repo-Ters Repo Pazarı
• Lot Altı (Borsa Dışı Alım-Satım)
• Uluslararası Pazar Depo Sertifikası Piyasası
• Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası
• Uluslararası Pazar Repo-Ters Repo Piyasası
• Vadeli İşlemler Piyasası
Borsa üyeleri, İMKB pazar ve piyasalarında temsilcileri aracılığı ile işlem yapabilmektedir. Borsa, Üye temsilcilerinin işlem yapacağı pazar ve piyasalara göre eğitim programları düzenlemektedir. Yalnızca, eğitim programlarını başarı ile tamamlamış ve ilgili mevzuatta yer alan şartları taşıyan üye temsilcilerine İMKB pazar ve piyasalarında işlem yapma yetkisi verilmektedir.
İMKB'DE FAALİYET GÖSTEREN ARACI KURULUŞLAR
Yıl Piyasa Adı Aracı Kurum Yatırım ve Kalkınma Bankası Ticari Banka Toplam
Hisse Senetleri Piyasası 126 0 0 126
Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı 104 12 48 164
Tahvil ve Bono Piyasası Repo-Ters Repo Pazarı 73 12 47 132
2001 Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası 26 3 34 63
Uluslararası Pazar Repo-Ters Repo Piyasası 0 1 2 3
Uluslararası Pazar Depo Sertifikaları Piyasası 21 0 10 31
Vadeli İşlemler Piyasası 0 0 17 17
Hisse Senetleri Piyasası 125 0 0 125
Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı 103 12 44 159
Tahvil ve Bono Piyasası Repo-Ters Repo Pazarı 72 12 43 127
2002/1 Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası 26 3 31 60
Uluslararası Pazar Repo-Ters Repo Piyasası 0 1 2 3
Uluslararası Pazar Depo Sertifikaları Piyasası 21 0 8 29
Vadeli İşlemler Piyasası 0 0 17 17

Üyelerin Borsada Temsili (Temsilci / Temsilci Yrd. Başvurusu)
Borsada kurulu pazar ve piyasalarda işlemler, üyeler tarafından yetkilendirilen ve mevzuatta belirtilen niteliklere sahip olduğu tespit edilerek Borsa Başkanlığı tarafından onaylanan temsilciler aracılığıyla gerçekleştirilir. İlgili mevzuatta yer alan üye temsilci ve temsilci yardımcılığı için aranan koşullara ilave olarak temsilci adaylarının başvuru formunu (Hisse Senetleri Piyasası / Tahvil ve Bono Piyasası / Vadeli İşlemler Piyasası Başvuru Formu, Uluslararası Pazar Depo Sertifikaları / Uluslararası Pazar Tahvil ve Bono Piyasası) ve formda belirtilen belgeleri tamamlayarak Borsamıza başvuruda bulunması ve başvuruların Borsamız Başkanlığı tarafından onaylanması gerekmektedir.

Üyelerin Gözetimi
Üyelerin gözetim ve denetimi Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve İMKB tarafından yürütülmektedir. İMKB üyeleri, talep edildiği takdirde faaliyetlerine ilişkin her türlü bilgiyi SPK ve İMKB’ye iletmek zorundadırlar. İMKB’nin ayrıca gerekli gördüğü takdirde üyelerin hesap ve kayıtlarını inceleme yetkisi bulunmaktadır. Diğer taraftan bankalar T.C. Merkez Bankası ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun gözetimi altındadırlar.
Borsa İşlemlerinin Geçici ve Sürekli Durdurulması
Düzenleyici ve denetleyici otorite olan Sermaye Piyasası Kurulu’nun aracı kuruluşların işlemlerini geçici veya sürekli olarak durdurma yetkisi bulunmaktadır.
İMKB’nin, SPK’dan Alım-Satıma Aracılık Yetki Belgesi almış olan bir aracı kurumu üyeliğe kabul etme veya etmeme hakkı saklıdır. Ayrıca İMKB, belirli durumlarda bir üye aracı kurumun işlemlerini geçici olarak durdurma veya üyeliğini sürekli olarak iptal etme yetkisini haizdir. Sözkonusu durumlar detaylı olarak İMKB yönetmeliklerinde tanımlanmıştır.
Borsa'da yapılan işlemler ve tescil işlemlerinin üyelere göre dağılımı:
(Dosyalar sıkıştırılmış "zipped" Excel dosyaları şeklindedir)
(Hisse Senetleri ve Tahvil ve Bono Piyasası üye işlem hacimleri dosyalarda iki ayrı Excel sheet'i şeklinde yer almaktadır)
• 2002 yılı Ocak ayı
• Geriye Dönük Üye İşlem Hacimleri
• Ocak-Aralık 2001 Dönemi
• Ocak-Aralık 2000 Dönemi
• Ocak-Aralık 1999 Dönemi
• Ocak-Aralık 1998 Dönemi
1997 Yılındaki Dağılım
YÖNETİM KURULU
Yönetim Kurulu, İMKB’nin günlük işlerinin sevk ve idaresi ile kotasyon, uyuşmazlık, disiplin işlemleriyle ilgili olarak kararlar almak üzere düzenli olarak toplanır. Aynı zamanda Yönetim Kurulu Başkanı olan İMKB Başkanı dahil olmak üzere beş üyeden oluşur. Başkan dışındaki üyeler üç ayrı kategorideki aracı kuruluşları temsilen genel kurul tarafından dört yıl için seçilirler.
Beş Üyeden oluşur
İlgili Kuruluşlar
• İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
• Sermaye Piyasası Kurulu
• İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.
• İMKB Üyeleri (Aracı Kuruluşlar)
• İMKB'de İşlem Gören Şirketler
• Borsa Aracı Kurumları Yöneticileri Derneği
• Kurumsal Yatırımcı Yöneticileri Derneği
• Borsa Uzmanları Derneği
• Finans Kulüp
• KOSGEB - KOBİ-NET (Küçük ve Orta Boy İşletmeler Bilgi Ağı)
• Avrasya Borsaları Federasyonu (FEAS)
• T.C. Maliye Bakanlığı
• Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı
• T.C. Merkez Bankası
• Özelleştirme İdaresi
• Devlet İstatistik Enstitüsü
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
• Bankalar Birliği
• Rekabet Kurumu
• İstanbul Altın Borsası
• İstanbul Sanayi Odası (İSO)
• İstanbul Ticaret Odası (İTO)
• Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu
• Yabancı Sermaye Derneği
• Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı
İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI
Adres: İMKB
İstinye 80860 İstanbul, Türkiye
Telefon: (90 212) 298 21 00
Fax: (90 212) 298 25 00
İMKB ve Yönetim Kurulu Başkanı
Osman BİRSEN - İlgili Birimler: Ref 1
Yönetim Kurulu
Osman BİRSEN
Yavuz CANEVİ
Müslüm DEMİRBİLEK
Adnan CEZAİRLİ
Caner ÇİMENBİÇER
Denetim Kurulu
Atilla KÖKSAL
Asil ONAY
Birinci Başkan Yardımcısı
Arıl SEREN - İlgili Birimler:Ref:2
Başkan Yardımcıları
Emin Ali GÜNDEZ - İlgili Birimler: Ref 3
Esin AKBULUT - İlgili Birimler: Ref 4
Hüseyin ERKAN - İlgili Birimler: Ref 5
Cavit SAVCI - İlgili Birimler: Ref 6
Sezai BEKGÖZ - İlgili Birim: Ref 7
Hukuk Başmüşaviri
Tangül DURAKBAŞA - İlgili Birim: Ref 8
Teftiş Kurulu Başkanı
İbrahim KURBAN-İlgili Birim: Ref 9
Dış İlişkiler
Eren S. KILIÇLIOGLU, Müdür
Av.Arzu GİRGİN, Müdür Yardımcısı - Yatırımcı Danışma Merkezi
Telefon : (90 212) 298 23 71, 73, 74
Fax : (90 212) 298 25 00
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Birimleri
Ref 1: Özel Kalem Müdürlüğü, Güvenlik Müdürlüğü
Ref 2: Araştırma Müdürlüğü, Bilgi Sistemleri Merkezi, Eğitim ve Yayın Müdürlüğü
Ref 3: Gözetim Müdürlüğü, İdari İşler Müdürlüğü, Personel Müdürlüğü
Ref 4: Değerleme ve İstatistik Müdürlüğü, Kotasyon Müdürlüğü, Mali İşler Müdürlüğü
Ref 5: Dış İlişkiler Müdürlüğü, Uluslararası Pazar Müdürlüğü
Ref 6: Yapı ve İşletme Müdürlüğü
Ref 7: Hisse Senetleri Piyasası Müdürlüğü,Tahvil ve Bono Piyasası Müdürlüğü, Vadeli İşlemler Piyasası Müdürlüğü, Üye İşleri Müdürlüğü
Ref 8: Hukuk İşleri Müdürlüğü
Ref 9: Teftiş Kurulu Başkanlığı
________________________________________
DENETİM KURULU
İMKB’nin mali hesap ve kayıtlarını denetlemek üzere genel kurul üyeleri arasından Genel Kurul tarafindan iki denetçi seçilir.
İMKB’nin hesapları ayrıca bağımsız denetim kuruluşları tarafindan da denetlenmektedir.
Başkan Yardımcıları
İMKB’nin, Başkan ve Yönetim Kurulu ile müdürlükler ve diğer birimler arasındaki iletişimi sağlama ve kendilerine bağlı bulunan Borsa hizmet birimlerinin genel yönetimi ve temsili rolünü üstlenen bir Birinci Başkan Yardımcısı ve beş Başkan Yardımcısı bulunmaktadır.
Hukuk Başmüşaviri
Borsa’yı adli, idari ve diğer ilgili kurumlar nezdinde temsil etmek, mevzuat düzenleme çalışmalarına yardımcı olmak, hukuki konularda Borsa Başkanı ve Borsa’nın birimlerine müşavirlik hizmeti sunmak, Hukuk İşleri Müdürlüğü’nün koordinasyonunu yapmak ve bu Müdürlükçe yapılan çalışmaları takip etmek ve yönlendirmekle görevlidir. Hukuk Başmüşaviri, yönetim ve özlük işleri bakımından Başkan Yardımcısı statüsünde olup, doğrudan doğruya Borsa Başkanı’na karşı sorumludur.
Teftiş Kurulu
Teftiş Kurulu Başkanlığı, Borsa Başkanlığı’nca tespit olunacak esaslar çerçevesinde Borsa üyelerinin işlemlerinin teftiş ve denetimi ile Borsa içi işlemlerin kontrol edilmesi ile yükümlüdür. Teftiş Kurulu Başkanı , yönetim ve özlük işleri bakımından Başkan Yardımcısı statüsünde olup, doğrudan doğruya Borsa Başkanı’na karşı sorumludur.
Danışmanlar
Hukuk, sanat, basın ve halkla ilişkiler, hisse senetleri piyasası gibi çeşitli konularda İMKB Başkanı’na danışmanlık yapmak üzere atanmışlardır.
Müdürlükler
İMKB’ nin günlük iş ve işlemleri çeşitli müdürlükler aracılığıyla yürütülür.
Komiteler
İMKB Yönetim Kurulu’na yardımcı olmak üzere Kotasyon, Disiplin ve Uyuşmazlık Komiteleri bulunmaktadır. Kotasyon Komitesi, menkul kıymetlerin Borsa kotuna alınması, çıkarılması,yeniden alınması, başvurularını değerlendirerek Yönetim Kurulu’na rapor sunmak; Disiplin Komitesi, Borsa’da düzeni ve dürüstlüğü bozan ve Borsa işlerine hile karıştıran, Borsa işlerinin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesi için yapılan düzenlemelere uymayanlarla ilgili kararlar alarak Yönetim Kurulu’nun onayına sunmak; Uyuşmazlık Komitesi, Borsa işlemlerine ilişkin olarak, üyeler ve üyelerle müşteriler arasında çıkan uyuşmazlıkların idari yoldan çözümü ile ilgili olarak Yönetim Kurulu’na yardımcı olmak görevlerini yapar.
Ayrıca, İMKB’de , alım-satım teknolojilerinin geliştirilmesi, vadeli işlemler de dahil olmak üzere yatırım araçlarının tanıtımı, İMKB’nin geliştirilmesi gibi çeşitli komiteler kurulmuştur.
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nın Denetlenmesi
Sermaye Piyasası Kurulu Türk sermaye piyasalarında düzenleme ve denetleme yetkileri ile donatılmış bir kurum olarak, yatırımcıların, kamunun ve bunların yatırımlarının korunmasını sağlamak amacıyla İMKB ve İMKB üyelerini denetlemekle görevlidir.
Yasal Dayanak
Menkul Kıymetler Borsaları Hakkında 91 sayılı KHK 06 Ekim 1983 tarih ve 18183 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanmıştır. Kararname, Türkiye’ nin sermaye piyasalarını daha etkin hale getirmek perspektifi ile Türkiye’de menkul kıymet alım satım işlemlerinin gerçekleştirilmesine elverişli ortam yaratmak amacıyla Türkiye’de menkul kıymetler borsalarının kuruluş esas ve şartlarını düzenlemektedir.
Türkiye’de menkul kıymetler borsalarının kuruluş, çalışma, denetlenme ve borsada alım satım esasları ile borsa üyelerinin kuruluş, çalışma ve yükümlülüklerini düzenleyen “Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik” 06.10.1984 tarih ve 18637 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Menkul Kıymet Borsaları Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname
Karar No-L/91
5 Nisan 1983 tarih ve 2810 sayılı kanunun vermiş olduğu güç ve yetkiye dayanarak, Bakanlar Kurulu’nca, menkul kıymetlerin güven ve istikrar içinde işlem görmesi için menkul kıymetler borsalarının açık, düzenli ve dürüst çalışmasını sağlamak üzere, kuruluş, yönetim, çalışma esasları ve denetlenmesini düzenlemek suretiyle sermaye piyasasının ekonomik gelişmede etkin bir rol oynamasını sağlamak amacıyla, 3 Kasım 1983 tarihinde kararlaştırılarak, 06.10.1983 tarih ve 18183 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, yürürlükteki Kanun Hükmünde Kararname’de ortaya konan şartlar ve belirlenen esaslar dahilinde menkul kıymetlerin alım satımı, fiyatlarının tesbiti ve ilanı işleriyle yetkili olarak kurulan tüzel kişiliğe haiz bir kamu kurumudur. Menkul Kıymet Borsalarının gerekli görülen yerlerde kurulması, Sermaye Piyasası Kurulu’nun önerisi üzerine, Maliye Bakanlığı’nın iznine tabidir.Menkul Kıymetler Borsaları, Sermaye Piyasası Kurulu’nun gözetim ve denetimi altındadır.
BORSA İŞLEMLERİNE AİT HÜKÜMLER
Menkul kıymet borsalarında işlem görecek menkul kıymetlerin borsa kotuna alınması ile ilgili esaslara ait yönetmelik Sermaye Piyasası Kurulu’ nca hazırlanarak Maliye Bakanlığı’nın önerisi üzerine Bakanlar Kurulu’nca yürürlüğe konulur.
Genel veya katma bütçeli idareler ile mahalli idareler ve Kamu İktisadi Teşebbüsleri tarafından çıkarılacak menkul kıymetlerin Maliye Bakanlığı'nın talebi üzerine borsa kotuna alınması zorunludur.
Yabancı menkul kıymetlerin borsa kotuna alınması Maliye Bakanlığı’nın iznine tabidir.
Menkul kıymetler borsalarındaki alım-satım işlemlerine ilişkin kurallar, Borsa Yönetim Kurulu’nca bir yönetmelikle tesbit olunur. Bu yönetmelik Sermaye Piyasası Kurulu’nun onayı ile yürürlüğe girer. Sermaye Piyasası Kurulu, bu yönetmeliği onaylamadan önce gerekli gördüklerinin değiştirilmesini talep edebilir.
Türkiye’deki Menkul Kıymet Piyasalarının Tarihçesi
Türkiye’deki organize menkul kıymet piyasalarının kökleri 19.yüzyılın ikinci yarısına kadar uzanmaktadır. İlk menkul kıymetler piyasası Kırım Savaşı’nı takiben 1866 yılında Osmanlı İmparatorluğu zamanında kurulmuş olan “Dersaadet Tahvilat Borsası” idi. Dersaadet Borsası çökmüş Osmanlı ekonomisinden yüksek getiri almayı amaçlayan Avrupa’lı yatırımcılar içinde bir vesile olmuştu. Türkiye Cumhuriyeti’nin Osmanlı İmparatorluğu çöküntülerinin üzerine kuruluşunu takiben 1929 yılında çıkartılan 1447 sayılı “Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları Kanunu" ile tecrübesiz sermaye piyasalarının, yeni ismiyle “İstanbul Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsası” adı altında organize olması sağlanmıştır.
Borsa, kısa sürede, gelişerek yurtçapında girişimcilerin fon ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli katkıda bulunmuştur. Ancak, 1929 Krizi, 2.Dünya Savaşı’nın patlak vermesi, henüz emekleyen Türk iş dünyasını olumsuz etkilemiş ve Borsa’nın başarısını gölgede bırakmıştır. Takip eden yıllardaki endüstri devrimi süresince, hisse senetlerini halka arz eden anonim şirketlerin sayısı da sürekli olarak artmıştır. Bu hisseler çoğu bireysel, bir kısmı da kurumsal olan yatırımcılardan yoğun talep görmüştür.
1980’li yılların ilk dönemlerinde sağlıklı sermaye hareketlerine uygun gerek mevzuat gerekse kurumların oluşması yönünden Türk sermaye piyasalarında önemli gelişmeler oldu. 1981 yılında Sermaye Piyasası Kanunu çıkartıldı. Bir sene sonra 1982 yılında menkul kıymetler piyasasının idaresinden, kontrolünden ve mevzuatının düzenlenmesinden sorumlu resmi kurum olan Sermaye Piyasası Kurulu Ankara’da kuruldu.
Ekim 1983 Türkiye’de menkul kıymet borsalarının kuruluşunu öngören bir kararname çıktı. Ekim 1984’de ise "Menkul Kıymet Borsalarının Kuruluşu ve Çalışma Esasları" Resmi Gazete’de yayınlandı. Çalışma esaslarına ilişkin mevzuat Olağanüstü Genel Kurul toplantılarında kabul edildi ve 1985 sonunda İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) resmen kuruldu.
__________________________________________________ ______________________________
Borsa nedir?
Borsa nelerden etkilenir?
Aracı kurum nedir?
Aracı kurumların işlevi nedir?
Birincil piyasa ne demektir?
Borsada emir nasıl verilir?
Borsada emir verme şekilleri nelerdir?
Borsaya kote olmak ne demektir?
Endeks ne demektir?
Endekslere giren şirketler nasıl belirlenmektedir?
Günlük emir nedir?
Holding ne demektir, ne işe yarar?
Holding ve şirketler grubu ne demektir, ne işe yarar?
İkincil piyasa ne demektir?
İMKB endeksleri nasıl hesaplanıyor?
İMKB endekslerinin hesaplanmasında gözönüne alınan kriterler nelerdir?
İştirak çeşitleri nelerdir?
İştirak etme amacı ne olabilir?
İştirak nedir?
Kaç tür aracı kurum vardır?
Kaç tür endeks vardır?
Kalanı iptal et (KİE) emir nedir?
Kalanı iptal et emir nedir?
Küsürat emir nedir?
Lider aracı kurum nedir?
Limit değerli emir nedir?
Limit fiyatlı emir nedir?
MACD (Moving Average Convergence/Divergence) nedir?
Momentum nedir?
Müşteri emirlerinde geçerlilik süresi ne kadardır?
Normal emir nedir?
Ortak ne demektir?
Özel emir nedir?
Özel limit fiyatlı (OLFE) emir nedir?
Saklama hizmeti ne demektir?
Takas hizmeti ne demektir?
Takasbank nedir?
Tarihli emir nedir?
Yatırımcı kimdir?
Borsa Nedir?
Sermaye Borsaları (Security Exchanges), değerli evrakların (menkul kıymetlerin) ticaretinin yapıldığı kurumsal piyasalardır. Bir piyasadır, çünkü menkul kıymetlerin ticaretinin yapıldığı yerdir. Kurumsaldır, çünkü kendine özgü kuralları ve standartları vardır.
Borsalar, sadece hisse senetlerinin değil, başka tür emtiaların (ticari malların) ve enstrümanların da ticaretinin yapıldığı yerlerdir. Örneğin bono ve tahvillerin genellikle menkul kıymetler borsalarının içersinde ticareti yapılageldiği halde, döviz ticareti için döviz borsaları (forex, foreign exchange) veya mal ticareti için emtia borsaları (commodity exchange) vardır. Örneğin, pamuk fiyatlarının belirlendiği ve ticaretinin yapıldığı pamuk borsaları vardır (Türkiye’de de, İzmir’de pamuğun vadeli ticaretinin yapılacağı bir vadeli işlemler borsası kurulma aşamasındadır).
Türkiye’de borsanın tarihi Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerine kadar uzanmakla (özellikle bono piyasası) birlikte, 1970 ve 1980’lerin ilk yarısında, mekan olarak Sirkeci Vakıf Han’da bir tür tezgah üstü piyasa (OTC; over the counter) şeklinde faaliyette bulunuyordu. (Tezgah üstü piyasalarda, sermaye piyasasına aracılık eden kurumlar, kendi aralarında, bir borsanın belirleyici kural ve tüzüklerine uyma zorunluluğu duymadan işlem (alım/satım) yaparlar. Bugün en gelişmiş piyasalardan biri olan Amerika Birleşik Devletleri’nde küçük işlem hacmine sahip bazı firmalar, borsa haricinde OTC olarak işlem görürler.)
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), konjektürel gelişmeler sonucu, hisse senetlerinin ticaretinin düzenlenmesi ve standartlaştırılması amacıyla 1986 yılında Karaköy-Tophane’de faaliyete geçmiş bulunmaktaydı. Günümüzde, kendi modern binasıyla İstinye’de faaliyetini sürdürmektedir. İlk zamanlarda az sayıda şirket, düşük işlem hacmi ve türk ekonomisine endeksli hareket eden İMKB, günümüzde 270'den fazla şirketin hisse senedi, ortalama 200-300 milyon dolarlık işlem hacmi ve dünya ekonomileriyle entegre bir şekilde faaliyetini sürdürmektedir.
Borsa Nelerden Etkilenir?
İMKB endeksleri ve işlem gören hisse senetlerinin fiyatları, diğer dünya borsalarında olduğu gibi başlıca üç etmenden etkilenirler; dünya ekonomisinin durumu ve gidişatı, yerel (Türkiye'nin) ekonominin durumu ve gidişatı ve sektör/firmanın durumu ve performansı.
Global Ekonomi'deki herhangi bir gelişme tüm ülke ekonomilerini az veya çok etkileyeceği gibi, o ülkedeki ilgili veya tüm firmaları da dolaylı veya dolaysız olarak etkiliyecektir.
Örnek 1: Şirketimizin Petkim'den hammadde olarak herhangi bir petrokimya ürününü aldığını (girdimiz) ve bunun az veya çok nihai ürünümüzde (çıktımız) bir ağırlığının olduğunu düşünelim. Dünya petrokimya piyasalarında oluşabilecek herhangi bir nedenden dolayı bir dalgalanma, Petkimin maliyetini değiştirecektir. Bu değişikliği de Petkim bizim alış fiyatımıza yansıtacaktır. Sonuçta, biz de bunu kendi ürünümüz fiyatına yansıtmak zorunda kalacağız. Dalgalanma fiyatlarda bir artış şeklinde olursa, bizim rekabet gücümüzü azaltıcı ve/veya kar marjımızın daralması şeklinde etkisi olabilir. Bu da bizim ciromuzu ve net karımızı etkiliyebilir.
Örnek 2: Global etkinin yansıması bir çok şekilde olabilir. Örneğin, şirketimizin Almanya'ya Deutsche Mark (DEM) üzerinden ihracat yaptığını ve ürünümüzün önemli bir hammaddesini Amerika'dan dolar (USD) olarak ithal ettiğini düşünelim. Bu halde, bizim kar marjımız büyük ölçüde dolar/mark paritesine bağlı olacaktır. Uluslararası döviz borsalarında oluşacak pariteler bizi etkiliyecektir ve faaliyetlerimiz esnasında eğer bu paritenin gidişatını doğru tahmin edemezsek veya paritenin dalgalanmalarına karşı önlemimizi alamazsak (ör. hegde ederek, bir finans tekniği), şirketimiz bu durumdan olumsuz olarak etkilenebilecektir.
Örnek 3: Şirketimizin tekstil alanında faaliyet gösterdiğini düşünelim. Ülke olarak tekstil sektöründe güçlü ve birçok avatajımız olduğunu, gümrük birliği (GB)'nden öncede, GB'den sonrası için çok umutlu olduğumuz için yeni yatırımlara (kapasite arttırımı ve modernizasyon) girişmiş olalım. Fakat, dünya'da bazı sebeplerden dolayı bir kriz (ör. Uzakdoğu veya Rusya krizi) çıktığında, uluslararası pazarımız daralırsa, bu bizim tam kapasitede çalışamayacağımızı ve yeterli ihracat yapamazsak, kullanılmış olan kredilerin geri ödemelerinde zorlanabiliriz; belki de bu, bizim iflas etmemize bile sebep olabilir.
Ulusal Ekonomi'deki, yani Türkiye ekonomisindeki herhangi bir gelişme, Türkiye'deki şirketleri bulundukları sektöre ve gelişmenin yapısına göre az veya çok etkiliyecektir. Ekonomideki büyüme hızı, işsiz sayısı, enflasyon, faiz oranları, vergi oranlarında olabilecek değişiklikler, olağan üstü halin ilan edilmesi, teşvik politikasındaki değişimler vb. akla ilk gelen örneklerdir. Ulusal ekonominin etkilerini de örnekleme yoluyla açıklamaya çalışalım.
Örnek 1: Almanya'ya ağırlıklı olarak ihracat yapan ve girdilerimizin çoğunu iç piyasadan yani TRL olarak sağladığımızı düşünelim. Eğer hükümetimiz kurları hızlandırıcı (reel olarak TRL nin değerini düşürücü) yani dolar, mark gibi yabancı para birimlerinin para birimimiz karşısında hızlı artması gibi bir politikayı benimserse, bundan şirketimizin olumlu olarak etkilenmesi büyük bir ihtimaldir. Çünkü girdilerimiz değer kaybeden TRL, buna karşılık çıktılarımız değer kazanan DEM üzerinden olacağından, kar marjımız ve dolayısıyla karımız artacaktır.
Şirket veya Sektör olarak etkiler de, sektörün veya özel olarak o şirketin ürünlerine talebin azalması şeklinde bir eğilimin olması, sektöre karşı devletin desteğinin olması veya eski desteğinin kalkması, sektörel olarak girdilerin pahalanması, dış pazarlarda rekabetin zorlaşması, sektöre aşırı yatırımın (atıl kapasitenin) yapılmış olması vb. akla ilk gelen örnekler olmakla birlikte, özel de şirket yönetimlerinin yanlış yönetimleri de sayılabilir.
Örnek 1: Şirketimiz GB öncesi ülkenin önde gelen bir otomotiv üreticisi olabilir. Yabancı bir otomotiv üreticisinden aldığımız know-how'la birlikte fazla rakibimiz olmadığı ve gümrük duvarlarıyla birlikte dış rekabete karşı korunduğumuz için fazla bir yatırıma gereksinim duymadan, pazarın isteği kadar üretim yapıp bunu pazarlıyor olabiliriz. Fakat, yeni hükümetimizin GB'ne girmeye karar verdiğini ve anlaşmanın bir maddesi icabı otomotiv sektöründe ithalatçıların aleyhinde olan fazla vergilerin kaldırıldığını düşünürsek, bu bizim satışlarımızı olumsuz olarak etkiliyecektir ve faaliyetlerimizin sonucu zarar etmemiz ve bir daha karlı duruma geçmemiz zor olabilecektir.

Aracı kurum nedir?
Menkul kıymetlerin ticaretinde yatırımcılar adına hizmet veren anonim şirket hüviyetindeki kuruluşlara "Aracı Kurum" denmektedir.
Aracı kurumların işlevi nedir?
Aracı kurumlar kuruluş amaçları itibariyle, hisse senedi ticaretinde yatırımcı ile piyasa (karşı taraf) arasında aracılık işlemlerini ve yatırımcıyı bilgilendirme fonksiyonlarını yerine getirirler. Bu aracılık işlemleri için, en büyük gelir kaynaklarını oluşturan, işlem başına komisyon alırlar.
Aracı kurumların başka görevleri ve gelir kaynakları ise halka arz konsorsiyumlarında yer almak ve yeni hisse senetlerin ihraclarında aracılık görevi görmektir.
Birincil piyasa ne demektir?
Birincil Piyasa, hisse senedi ve tahvil gibi menkul değerleri ihraç eden kuruluşlarla yatırımcıların karşı karşıya geldikleri ve ilgili menkul kıymetlerin ilk işlemlerin olunageldiği piyasalardır. Birincil Piyasalar, menkul kıymetlerin ilk kez yatırımcılara satıldıkları piyasadır.
Borsada emir nasıl verilir?
Borsada menkul kıymetlerin ticaretinin gerçekleşebilmesi için yatırımcıların vermiş oldukları kararların bir emir olarak borsada seans salonuna ulaşması gerekmektedir. Bunun için iki aşamalı bir prosedür bulunmaktadır. İlk olarak bir müşterinin emrini müşteri emri olarak bir aracı kuruluş yetkilisine iletmesi gerekmektedir. İkinci olarak da, üye temsilcilerinin (aracı kurum yetkilisi) bu emri seans içinde borsa bilgisayar sistemine aktarması gerekmektedir. Bu durumda emir, borsa emri haline gelmektedir.
Borsada emir verme şekilleri nelerdir?
Borsa’da üç çeşit emir söz konusu olabilmektedir. Bunlar:
• Normal emir
• Özel emir
• Küsürat emir
Normal Emir: 1 lot ve katları şeklinde verilmiş olan emir çeşitine denmektedir. Normal emirler de dört farklı şekilde verilebilmektedir:
• Limit Fiyatlı Emir: Fiyat ve miktar bilgisinin bulunduğu emir türüdür. Emrin bir satış emri olması durumunda fiyat bilgisi yatırımcının satmaya razı olacağı en düşük fiyat seviyesini, alış emri olması durumunda ise yatırımcının almaya razı olacağı en yüksek fiyat seviyesini göstermektedir.
• Kalanı İptal Et (KİE) Emir: Yatırımcının belirlemiş olduğu fiyat ve miktar gözönünde bulundurularak, o fiyat seviyesindeki alış veya satış tekliflerin (miktar bilgisi bir üst sınır olmak üzere) karşılandığı, kalan kısmın iptal edildiği emir türüdür.
• Özel Limit Fiyatlı (OLFE) Emir: Bu emir türünde sadece fiyat bilgisi bulunur ve belli bir fiyat seviyesine kadar olan alış ve satış tekliflerin tamamı karşılanır.
• Limit Değerli Emir: Özel fiyatlı emirlerin (OLFE’nin) TRL olarak sınırlandırılmış şeklidir. Bu emir türünde miktar bilgisi bulunmaz, OLFE’deki gibi belli bir fiyat seviyesine kadar olan teklifler TRL olarak konulan bir sınır tutara kadar karşılanır.
Özel Emir: Borsa tarafından konmuş olan sınırların üzerinde işlem yapılabilmesine olanak tanıyan emir türüdür. Özel emirler bölünmeden işlem görürler. Bu emirlerde bir alt miktar sınırı bulunmaktadır:

Küsürat Emir: Miktar olarak 1 lotun altındaki hisse senetlerinin alış ve satışı için verilen emir türüdür. Küsürat emirler borsada gerçekleştirilebileceği gibi yetkili aracı kurumlar tarafından da gerçekleştirilebilinir.
Borsaya kote olmak ne demektir?
Borsanın, hisse senetlerinin ticaretinin yapıldığı bir piyasadır. Her piyasada olduğu gibi, bu piyasanın da kendine özgü kuralları vardır.
İMKB, diğer borsalarda olduğu gibi hangi şirketlerin senetlerinin ne miktarda (kaç adet) işlem görebileceğinin kayıtlarını tutmaktadır. İlk halka arzlarda, şirket yönetimleri, ne kadar hissenin borsaya kote (kayıt altına) edilmesinin düşünüldüğünü bildirir ve İMKB’den izin ister. İlerde oluşabilecek değişimler için İMKB’den izin almadan, yani kote ettirilmemiş senetlerin ticareti olanaklı değildir.
Kısacası, bir senet için kote olmak demek, o senedin İMKB tarafından tanındığını ve alım/satımının yapılmasına izin verildiği anlamına gelmektedir
Endeks ne demektir?
Gösterge olarak da adlandırılan Endeksler, kapsadıkları birden fazla hisse senedinin fiyatlarının tek bir oransal gösterge vasıtasıyla izlenmesini ve karşılaştırılabilmesini sağlayan araçlardır.
Endekslere giren şirketler nasıl belirlenmektedir?
İMKB endekslerine dahil edilecek veya endeks kapsamından çıkarılacak olan hisse senetleri normal şartlarda Borsa Yönetim Kurulu’nun altı ayda bir şirketlerin durumunu gözden geçirmesiyle belirlenir. Endeks kapsamına alınacak hisse senetlerinin seçiminde, şirketlerin piyasa değerleri, halka açıklık oranları (Takasbank saklama oranları), işlem hacminin piyasa değerlerine oranları, günlük ortalama sözleşme sayıları ve günlük ortalama işlem miktarları kriter olarak alınıp ağırlık verilmek suretiyle sıralamaya tabi tutulurlar.
Günlük emir nedir?
Verilen emir sadece verildiği seans sürecince geçerliliği olan emir türüdür.
Holding ne demektir, ne işe yarar?
Bir kişinin, bir grup girişimcinin veya bir ailenin birçok alanda faaliyet gösteren şirketleri olabilir. Fazla büyük olmanın bir sonucu ise bu şirketlerin yönetimlerinin zorlaşması ve ortak bir misyon etrafında idare edilme güçlüğüdür. Böyle bir durumda şirket sahipleri, bu şirketleri belli bir çatı altında toplamak isteyebilirler. Bunu da ya bir holding kurarak ya da bir şirketler grubu oluşturarak gerçekleştirirler.
Holding şirketleri, üretim ve satış türü faaliyetlerde bulunmayan, belli bir faaliyet alanı olan şirketlere iştirak eden, ve genellikle böyle şirketlerin büyük ortağı durumunda olan anonim şirketlerdir. Holding şirketlerinin kuruluş ve varoluş nedenleri birden çok şirkete iştirak etmek ve bu şirketleri yönlendirmek/kontrol etmek olduğundan sermaye şirketleri sınıfında bulunmaktadırlar. Holding şirketlerinin sahipleri genellikle birçok şirketin sahibi oldukları için, bu paylarını holdinglere devrederler ve bu yolla o şirketlerin yönetimlerini tek elde toplarlar.
Holdinglerde şirket sayısı en az yedi (kanuni gereklilik) iken; şirketler grubunda genellikle şirket sayısı fazla değildir.
Holding ve şirketler grubu ne demektir, ne işe yarar?
Bir kişinin, bir grup girişimcinin veya bir ailenin birçok alanda faaliyet gösteren şirketleri olabilir. Fazla büyük olmanın bir sonucu ise bu şirketlerin yönetimlerinin zorlaşması ve ortak bir misyon etrafında idare edilme güçlüğüdür. Böyle bir durumda şirket sahipleri, bu şirketleri belli bir çatı altında toplamak isteyebilirler. Bunu da ya bir holding kurarak ya da bir şirketler grubu oluşturarak gerçekleştirirler.
Şirketler grubunda şirket sahibi veya sahipleri, yönetimi bir başka şirket aracılığıyla değil, direkt kendileri, bu şirketleri biraraya getirerek yapmak isterler. Basit anlamda, şirketler grubu, aynı kişi veya kişilerin sahip olduğu şirketlerin bir araya getirilmesidir. Şirketler grubunda genellikle şirket sayısı fazla değildir, buna karşın holdinglerde en az yedidir (kanuni gereklilik).

İkincil piyasa ne demektir?
İkincil Piyasa, hisse senedi ve tahvil gibi menkul değerleri ellerinde bulunduran yatırımcı kitlesi ile bu tür menkul kıymetlere talep gösteren yatırımcı kitlesinin karşı karşıya geldikleri piyasadır. İkincil piyasalara örnek olarak İstanbul Menkul Kıymetler Borsası verilebilir


İMKB endeksleri nasıl hesaplanıyor?
Piyasa değeri ağırlıklandırma yöntemi ile hesaplanmakta olan İMKB endekslerinin hesaplanmasında kullanılan formül aşağıdaki gibidir:

Et= Endeksin t zamanındaki değeri,
n= Endekse dahil olan hisse senedi sayısı,
Fit= i’nci hisse senedinin t zamanındaki fiyatı,
Nit= i’nci hisse senedinin t zamanındaki toplam sayısı,
Hit= i’nci hisse senedinin t zamanındaki Takasbank saklamasında bulunan hisse senetlerinin toplam hisse senedine oranı,
Bt= Bölenin (Düzeltilmiş baz piyasa değeri) t zamanındaki değeri.
İMKB endekslerinin hesaplanmasında gözönüne alınan kriterler nelerdir?
İMKB endekslerinin hesaplanmasında gözönüne alınan başlıca kriterler şunlardır;
• İMKB endekslerinin hesaplanmasında en son tecil edilmiş fiyatlar kullanılır.
• Şirketlerin piyasa değerleri, eski ve (varsa) yeni hisse senetlerinin fiyatları ayrı ayrı dikkate alınarak hesaplanır.
• İMKB endeksleri, aynen saklamada bulunanlar hariç, Takasbank saklamasında bulunan hisse senetlerin piyasa değerleri ile ağırlıklı olarak hesaplanır
İştirak çeşitleri nelerdir?
İştirak çeşitleri ikiye ayrılabilir:
• Ana şirket, ortak olduğu şirkette %50’den fazla oy hakkına sahipse ortak olunan şirket bir bağlı ortaklıktır.
• Çoğunluk ana şirkette değilse basit anlamda iştirak (bağımsız ortaklık) sözkonusudur.

İştirak etme amacı ne olabilir?
Bir şirket, gereksiniminin üzerindeki fonları, iki nedenden dolayı başka bir şirketin sermayesine ortak olma yoluyla ekler. Birincisi, iyi bir getiri beklentisiyle, klasik bir yatırımcı mantığı ile bu yatırımını yapabilir. İkinci olarak, bunu ana faaliyetleri ile ilişkili olarak yapabilir. Örneğin bu, ürünlerinin pazarlamasını yapan şirketlere, hammadde üreten bir şirkete, başka bir şirketle ortak olarak benzer bir alanda üretim yapmak üzere vb. şeklinde olabilir.
İştirak nedir?
İştirak, bir şirketin başka bir şirketin sermayesinde ortaklığı söz konusu olması durumunda, sermayelerinde payları olan şirketlere verilen isimdir
Kaç tür aracı kurum vardır?
Menkul kıymetlerin ticaretinde aracılık hizmeti vermekte olan aracı kuruluşlar iki çeşittir:
• A Grubu Aracılar: A Grubu Aracılar olarak adlandırılan aracı kurumlar, normal olarak İMKB’de menkul kıymet ticaretinde aracılık yetkileri yanında taahhütlü aracılık (underwriting) işlemleri dahil birincil piyasada halka arzlara aracılık yapma yetkisine sahiptirler.
• B Grubu Aracılar: B Grubu Aracılar olarak adlandırılan aracı kurumlar sadece ikincil piyasada işlem yapabilme yetkisine sahiptirler.
Kaç tür endeks vardır?
İMKB endekslerinde farklı açılaradan değişik sınıflandırmalar yapmak mümkündür. Genel olarak İMKB endeksleri Fiyat Endeksleri ve Getiri Endeksleri olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Fiyat endeksleri, endeksin hesaplanmasında temettüyü dikkate almayan, sadece hisse senetlerin değer kazanmasından doğan Semaye Kazançlarını dikkate alan endekslerdir. Getiri endeksleri, endeksin hesaplanmasında temettüyü de dikkate alan endekslerdir.
Sektörüstü veya Genel Endeksler olarak adlandırılabilinecek olan endeksler ise sektör sınıflandırması dışında farklı niteliklerle yapılan sınıflandırmalara göre belirlenen hisse senetleri için hesaplanmakta olan endekslerdir. Bunlar:
• İMKB Ulusal-Tüm Endeksi: Yatırım ortaklıkları hariç Ulusal Pazar’da işlem gören tüm hisse senetlerinin dahil edildiği endekstir.
• İMKB Ulusal-100 Endeksi: İMKB Ulusal-Tüm Endeksine dahil en çok işlem hacmine sahip 100 hisse senetlerinin dahil edildiği endekstir.
• İMKB Ulusal-30 Endeksi: İMKB Ulusal-100 Endeksine dahil en çok işlem hacmine sahip 30 hisse senetlerinin dahil edildiği ve İMKB tarafından açılacak olan Vadeli İşlemler Piyasası için geliştirilmiş olan endekstir.
• İMKB Bölgesel, YŞP Endeksi, Bölgesel ve Yeni Şirketler Pazarları’nda işlem gören hisse senetlerinin dahil edildiği endekstir.
• İMKB Yatırım Ortaklıkları Endeksi: Ulusal Pazar’da işlem gören yatırım ortaklıkların dahil edildiği endekstir.
Yukarıdaki sektörüstü endeksler haricinde, yatırım ortaklıkların dışında kalan Ulusal Pazar’da işlem gören hisse senetlerin dahil edildiği Sektör Endeksleri ve Alt Sektör Endeksleri bulunmaktadır. Bunlar, İMKB Ulusal-Sınai Endeksi (alt sektörler ve endeksler; Gıda ve İçecek, Tekstil ve Deri, Orman-Kağıt ve Basım, Kimya-Petrol ve Plastik, Taş ve Toprak, Metal Ana, Metal Eşya ve Makina), İMKB Ulusal-Hizmetler Endeksi (alt sektörler ve endeksler; Elektrik, Ulaşım, Turizm, Ticaret) ve İMKB Ulusal-Mali Endeksi (Banka, Sigorta, Finansal Kiralama ve Faktoring, Holding ve Yatırım)’dir.

Kalanı iptal et (KİE) emir nedir?
Yatırımcının belirlemiş olduğu fiyat ve miktar gözönünde bulundurularak, o fiyat seviyesindeki alış veya satış tekliflerin (miktar bilgisi bir üst sınır olmak üzere) karşılandığı, kalan kısmın iptal edildiği emir türüdür.
Kalanı iptal et emir nedir?
Mümkün olan miktar karşılandıktan sonra geçerliliğini yitiren emirlerdir.
Küsürat emir nedir?
Miktar olarak 1 lotun altındaki hisse senetlerinin alış ve satışı için verilen emir türüdür. Küsürat emirler borsada gerçekleştirilebileceği gibi yetkili aracı kurumlar tarafından da gerçekleştirilebilinir.
Lider aracı kurum nedir?
Bir şirketin halka arzı için, çeşitli aracı kurumlar bir araya gelip konsorsiyum kurarlar. İsteyen aracı kurum bu konsorsiyuma katılır ve belli bir miktarının halka arzını üstlenir. Bu konsorsiyumda, halka açılacak şirkete danışmanlık yapan, konsorsiyumu düzenleyen yani bir halka arzda lider rolünü oynayan aracı kuruluşa "Lider Aracı Kuruluş" denir. Burada kısaca bahsedilen lider aracı kuruluşun esasında görevleri ve sorumluluğu daha fazladır.

Limit değerli emir nedir?
Özel fiyatlı emirlerin (OLFE’nin) TRL olarak sınırlandırılmış şeklidir. Bu emir türünde miktar bilgisi bulunmaz, OLFE’deki gibi belli bir fiyat seviyesine kadar olan teklifler TRL olarak konulan bir sınır tutara kadar karşılanır.
Limit fiyatlı emir nedir?
Fiyat ve miktar bilgisinin bulunduğu emir türüdür. Emrin bir satış emri olması durumunda fiyat bilgisi yatırımcının satmaya razı olacağı en düşük fiyat seviyesini, alış emri olması durumunda ise yatırımcının almaya razı olacağı en yüksek fiyat seviyesini göstermektedir.
MACD (Moving Average Convergence/Divergence) nedir?
Kısa adı MACD olan "Moving Average Convergence/Divergence" yönteminde, eksponansiyel hareketli ortalamalar kullanılır.
MACD göstergesi, birçok yerde "12 günlük eksponansiyel hareketli ortalamadan 26 gün için hesaplanan eksponansiyel hareketli ortalamanın çıkarılması sonucu elde edilen değer" şeklinde ifade edilir. Buna karşın, gerçek MACD değeri (aşağıda anlatılacak olan sebeplerden dolayı) tanım sonucu elde edilecek değere tam olarak eşit değildir.
MACD hesaplanırken kullanılan eksponansiyel hareketli ortalamalarda, X olarak ifade edilen dönemin "2/(X+1)" formülüne konması ile özel bir katsayısının belirlendiğinden daha önce bahsedilmişti. Buna göre, X=12 iken katsayı 2/(13) = 0,153846, 26 iken ise 2/(27) = 0,074074 olarak hesaplanmaktadır. MACD göstergesinde ise, eksponansiyel ortalamalar (EHO) hesaplanırken katsayı olarak, bu iki değer yerine 0,15 ile 0,075 kullanılır. MACD'nin, değiştirilmemiş katsayılar kullanılarak hesaplanan (EHO12 – EHO26 ) değerine tam olarak eşit olmama sebebi de budur.
MACD yöntemini kullananlar, değiştirilmiş katsayılardan hesaplanan eksponansiyel hareketli ortalamalar arasındaki farkı, "trigger line" veya "signal line" olarak adlandırılan değer ile karşılaştırırlar ve alım/satım kararı verirler. Burada bahsedilen "trigger", katsayısı değiştirilmiş (EHO12 – EHO26 ) değerinin 9 günlük eksponansiyel hareketli ortalamasıdır. 9 günlük eksponansiyel ortalama hesaplanırken, katsayı olarak 2/(X+1) = 2/(10) = 0,2 değeri kullanılır.
Örnek:
GÜN FİYAT EHOm12
(K=0,15) EHOm26
(K=0,075) MACD TRIGGER MACD -TRIGGER
1 8.300 8.300,00 8.300,00 0,00 0,00 0,00
2 8.500 8.330,00 8.315,00 15,00 3,00 12,00
3 8.550 8.363,00 8.332,63 30,38 8,48 21,90
4 8.550 8.391,05 8.348,93 42,12 15,20 26,92
5 8.600 8.422,39 8.367,76 54,63 23,09 31,54
6 8.600 8.449,03 8.385,18 63,86 31,24 32,61
7 8.300 8.426,68 8.378,79 47,89 34,57 13,32
8 8.150 8.385,18 8.361,63 23,55 32,37 -8,82
9 8.200 8.357,40 8.349,51 7,89 27,47 -19,58
10 8.500 8.378,79 8.360,79 18,00 25,58 -7,58
11 8.500 8.396,97 8.371,23 25,74 25,61 0,13
12 8.100 8.352,43 8.350,89 1,53 20,79 -19,26
13 8.000 8.299,56 8.324,57 -25,01 11,63 -36,65
14 8.050 8.262,13 8.303,98 -41,85 0,94 -42,79
15 8.000 8.222,81 8.281,18 -58,37 -10,93 -47,45
16 7.800 8.159,39 8.245,09 -85,71 -25,88 -59,82
17 7.550 8.067,98 8.192,96 -124,98 -45,70 -79,28
18 7.550 7.990,28 8.144,74 -154,46 -67,45 -87,00
19 7.300 7.886,74 8.081,38 -194,64 -92,89 -101,75
20 7.250 7.791,23 8.019,03 -227,80 -119,87 -107,93
21 7.050 7.680,04 7.946,35 -266,31 -149,16 -117,15
22 7.050 7.585,54 7.879,13 -293,59 -178,05 -115,54
23 7.200 7.527,71 7.828,19 -300,49 -202,53 -97,95
24 7.200 7.478,55 7.781,08 -302,53 -222,53 -79,99
25 6.800 7.376,77 7.707,50 -330,73 -244,17 -86,56
26 6.700 7.275,25 7.631,93 -356,68 -266,67 -90,01
27 6.750 7.196,47 7.565,79 -369,32 -287,20 -82,12
28 6.800 7.137,00 7.508,36 -371,36 -304,04 -67,32
29 6.750 7.078,95 7.451,48 -372,53 -317,73 -54,80
30 6.600 7.007,10 7.387,62 -380,51 -330,29 -50,22
31 6.500 6.931,04 7.321,05 -390,01 -342,23 -47,77
32 6.800 6.911,38 7.281,97 -370,59 -347,90 -22,68
33 6.750 6.887,18 7.242,07 -354,90 -349,30 -5,59
34 6.900 6.889,10 7.216,42 -327,32 -344,91 17,59
35 6.500 6.830,73 7.162,68 -331,95 -342,31 10,36
36 6.150 6.728,62 7.086,73 -358,11 -345,47 -12,64
37 6.750 6.731,83 7.061,48 -329,65 -342,31 12,66
38 6.200 6.652,06 6.996,87 -344,81 -342,81 -2,00
MACD ve "trigger" değerleri, ele alınan verinin (örneğin hisse senedi fiyatının) gösterildiği grafikten ayrı olarak, çoğunlukla çizgi grafiği (line chart) şeklinde gösterilir. Bu iki değer, sıfır ekseni civarında (+) veya (-) değerlere sahip olacaktır (Bunun sebebi hareketli ortalamalar arasındaki farkın hesaplanmasıdır.). Bu çizim yöntemini kullananlar, hesaplanan MACD değeri "trigger"dan büyük olduğunda alım; küçük veya eşit olduğunda ise satım zamanının geldiğini düşünürler.
MACD yöntemini kullanan bazı analizciler ise, grafikte hem MACD, hem de "trigger" değerini göstermeyi gereksiz bulurlar. Bunun yerine, (MACD - Trigger) formülünün hesaplanması sonucu elde edilen rakamı, çubuk grafikler (histogram) şeklinde ifade ederler. Bu çizimde, çubuk grafikler sıfır ekseni civarında yoğunlaşır. Çubuk grafikler zirve yapıp düşüşe geçtiklerinde satım, herhangi bir dip değere gelip yükselmeye başladıklarında ise alım zamanı olarak yorumlanır.
MACD yöntemi (hareketli ortalamaları esas aldığı için) fiyatlarda trend söz konusu olduğunda "iyi" sonuç verir. Bu yöntemi 26. günden sonraki veriler için uygulamak mantıklıdır.
Momentum nedir?
Momentum kavramı fiyat hareketlerindeki hızı esas alır. Borsadaki fiyat hareketleri incelendiğinde fiyatların önce hızla yükselmeye başladığı ve belirli seviyeye ulaştıktan sonra fiyatlardaki yükselişin yavaşladığı yani momentumunu yitirmeye başladığı ve nihayet bir noktadan dönerek düşüşe geçtiği görülür. Buradaki önemli nokta hisse senedi fiyatlarının da tam tepe noktasına ulaşmadan önce yükseliş hızının önemli ölçüde yavaşlaması yani momentumunun zayıflamasıdır. Momentum fiyatlardaki yükseliş ya da düşüş hızını ölçer. Momentum osilatörleri ise fiyat değişimlerindeki bu hızı göstermek üzere düzenlenirler.
Bir hisse senedinin (veya piyasa endeksinin) o günkü momentumu günün kapanış fiyatının belirlenen gün önceki kapanış fiyatına oranıyla bulunur. Örneğin, 10 günlük momentum için günün kapanış fiyatı 10 gün önceki kapanış fiyatına bölünür. Onbirinci günün momentumunu hesaplamak için, 11. günün kapanış fiyatı 2. (ikinci) günün kapanış fiyatına bölünür ve bu işlem her yeni gün için tekrarlanır. Mometum hesaplanışı basitçe şöyle formüle edilebilir:
Momentum = K(0) / K(x) x 100
K(0): Bugünün kapanış fiyatı
K(x): X gün önceki kapanış fiyatı
Momentumun yorumlanmasına gelince, örneğin 10 günlük bir momentum için aşağıdaki yorumlar yapılabilir:
• Eğer momentum yükseliyorsa bu fiyatların 10 gün öncesine göre daha fazla (hızla) yükseldiğini ya da 10 gün öncesine göre daha yavaş düştüğünü gösterir.
• Eğer momentum, yatay olarak devam ediyorsa bu fiyatların 10 gün öncesine göre aynı oranda (hızda) yükseldiği ya da düştüğünü ifade eder.
• Eğer, momentum düşüyorsa bu fiyatların 10 gün öncesine oranla daha az (yavaş) yükseldiğini ya da 10 gün öncesine göre daha hızla (fazla) düştüğünü ifade eder.
Yükselen momentum piyasanın yükselişine (bullish); alçalan momentum ise düşüşe (bearish) yorumlanır.
Müşteri emirlerinde geçerlilik süresi ne kadardır?
Yatırımcılar tarafından verilmiş olan emirler geçerlilik sürelerine göre üçe ayrılmaktadır.
• Günlük Emir: Verilen emir sadece verildiği seans sürecince geçerliliği olan emir türüdür.
• Kalanı İptal Et Emir: Bu emirler, mümkün olan miktar karşılandıktan sonra geçerliliğini yitirmektedir.
• Tarihli Emir: Emir eğer ilk seansta verilmiş ise ikinci seansın sonuna kadar geçerliliğini devam ettirmekte, eğer ikinci seansta verilmiş ise de geçerliliği ikinci seansın sonunda bitmektedir.
Normal emir nedir?
1 lot ve katları şeklinde verilmiş olan emir çeşitine denmektedir. Normal emirler de dört farklı şekilde verilebilmektedir:
• Limit Fiyatlı Emir: Fiyat ve miktar bilgisinin bulunduğu emir türüdür. Emrin bir satış emri olması durumunda fiyat bilgisi yatırımcının satmaya razı olacağı en düşük fiyat seviyesini, alış emri olması durumunda ise yatırımcının almaya razı olacağı en yüksek fiyat seviyesini göstermektedir.
• Kalanı İptal Et (KİE) Emir: Yatırımcının belirlemiş olduğu fiyat ve miktar gözönünde bulundurularak, o fiyat seviyesindeki alış veya satış tekliflerin (miktar bilgisi bir üst sınır olmak üzere) karşılandığı, kalan kısmın iptal edildiği emir türüdür.
• Özel Limit Fiyatlı (OLFE) Emir: Bu emir türünde sadece fiyat bilgisi bulunur ve belli bir fiyat seviyesine kadar olan alış ve satış tekliflerin tamamı karşılanır.
• Limit Değerli Emir: Özel fiyatlı emirlerin (OLFE’nin) TRL olarak sınırlandırılmış şeklidir. Bu emir türünde miktar bilgisi bulunmaz, OLFE’deki gibi belli bir fiyat seviyesine kadar olan teklifler TRL olarak konulan bir sınır tutara kadar karşılanır.
Ortak ne demektir?
Şirketler belli bir faaliyette bulunmak üzere bazı şahısların bir araya gelip kurdukları, tüzel kişiliği olan ve ülke mevzuatlarına uymakla mükellef kuruluşlardır. Bu şirketleri kurmak için bir araya gelen kişilere "girişimci", tüzel kişilik oluştuktan ve girişimciler bu şirketin sermayelerine iştirak ettikten sonra "ortak" denir.
Ortaklar, sermayedeki paylarına göre küçük ortak veya büyük ortak olarak adlandırılırlar. Büyük ortakların genellikle şirkette %50’den fazla oy oranları vardır. Günümüzde halka açılmalar yaygınlaştıkça, şirketlerin çok fazla miktarda küçük ortakları oluşmaya başlamıştır.
İMKB’de hisse senedi sahipleri aynı zamanda sahip oldukları şirketlerin hisse senetlerinden doğan bir hak olarak, o şirketlerin birer ortağıdırlar.
Ortaklar kurumsal ortak (fonlar, holdingler, emeklilik fonları vb.) olabilecekleri gibi şahıslar da olabilirler.
Özel emir nedir?
Borsa tarafından konmuş olan sınırların üzerinde işlem yapılabilmesine olanak tanıyan emir türüdür. Özel emirler bölünmeden işlem görürler. Bu emirlerde bir alt miktar sınırı bulunmaktadır:

Özel limit fiyatlı (OLFE) emir nedir?
Bu emir türünde sadece fiyat bilgisi bulunur ve belli bir fiyat seviyesine kadar olan alış ve satış tekliflerin tamamı karşılanır.
Saklama hizmeti ne demektir?
Takasbank’ın yatırımcılara sağlamış olduğu ve yatırımcıların ellerindeki hisse senetlerini güvenli bir şekilde muhafaza edebilmelerine olanak sağlayan hizmetidir. Bu şekilde yatırımcılar sahip oldukları menkul kıymetler için güvenli bir saklama olanağına kavuşmuş olmaktadırlar

Takas hizmeti ne demektir?
Yatırımcıların İMKB’de aldıkları hisse senetlerinin karşılığını (bedelini) yatırdıkları veya sattıkları hisse senetlerin bedelini tahsil edebildikleri Takasbank’ın sağlamış olduğu, sistemin aksamadan yürümesi ve güvenlik gerekçeleriyle verilmekte olan hizmettir.
Takasbank nedir?
İMKB’de işlem gören senetlerin muhafazası ile görevli olan İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş., böylece işlemlerin düzgün olarak işlenmesi ve düzenli olarak tutulmasına faydalı olmaktadır. Kote olan senetlerin büyük bir kısmı burada muhafaza edildiği için ayrıca fiziki bir dolaşıma, hatta şirketlerin senet basmalarına gerek yoktur. Şöyle ki, İMKB’deki işlemler elektronik ortamda yapıldığından burada fiziki bir dolaşım olmamaktadır, bu durum da şirketleri gereksiz sayıda senet basılması külfetinden kurtarmaktadır.
Tarihli emir nedir?
Emir eğer ilk seansta verilmiş ise ikinci seansın sonuna kadar geçerliliğini devam ettirmekte, eğer ikinci seansta verilmiş ise de geçerliliği ikinci seansın sonunda bitmektedir.
Yatırımcı kimdir?
Şahıslar gelirlerinin harcamalar kısmından arta kalanlarını, ileriki bir tarihte kullanmak üzere saklamak ve gelir getiren bir enstrümanda değerlendirmek isteyeceklerdir. Yatırım aracı olarak tanımladığımız, ilerde bize artı olarak bir gelir getirme fırsatı sunan enstrümanlara yatırım yapan kişilere yatırımcı denir. İMKB’de hisse senedi sahipleri (stockholder, shareholder) birer yatırımcıdırlar. Çünkü ilerde belli bir gelir elde etme umuduyla yatırım yapan şahıslardır.
__________________________________________________ ______________________________
Mali Tablolar Nelerdir?
Mali tablolar teriminden sözedilen tablolar, türk vergi kanunu, türk ticaret kanunu, sermaye piyasası kanunu vb. kanunlar tarafından bazı şirketler için zorunlu olarak tutulan, bir şirketin dönemsel faaliyetleri sonucu hazırlamak ve yayınlamak (halka açık şirketler, aracı kurumlar vb.) zorunda oldukları ve ilgili şirketin performansını gösteren, standartlaştırılmış muhasebe kayıtlarıdır. Başlıcaları bilanço, gelir-gider tablosu, satılan malın maliyeti, kar dağıtım, fon ve nakit akım, tablolarıdır.
Bilanço
Bilanço, bir şirketin dönemsel faaliyetleri sonucu, dönem sonunda hazırladıkları (31 Mart, 30 Haziran, 30 Eylül ve 31 Aralık) ve yayınladıkları, şirketin bir portresini çizen, muhasebe dilinde "t tablosu" olarak adlandırılan düzendeki tablolardır. Bilançolarda iki kısım vardır; aktifler (sol taraf) ve pasifler (sağ taraf). Aktifler kısmında şirketin sahip olduğu varlıklar, pasiflerde ise yabancı kaynakları ve özkaynakları vardır. Aktif ve pasiflerdeki herhangi bir madde kalem olarak adlandırılır.
Aktifler kısmında örnek olarak nakit, stoklar, binalar, araziler, kullanılan aletlar, telif hakları gibi bir şirketin sahip olabileceği her şey kayıtlıdır.
Pasifler kısmında ise şirketin kaynakları yazılıdır. Örneğin, kısa vadeli (ticari, finansal) borçları, uzun vadeli (vadesi bir yıldan uzun olan) borçları ve özsermaye kalemleridir. Özsermaye kalemleri şunlardır; ödenmiş sermaye, yeniden değerleme fonu (şirketin sahip olduğu varlıkların dönem içindeki yeniden değerlemeden dolayı oluşan artışları), emisyon primi, yedekler (kanunen, şirketin anasözleşmesi gereği veya yönetim kurulu kararı sonucu dağıtılmayan karların tutarıdır) ve dönem karıdır. Bir şirketin bilançosunda aktifler ve pasifler toplamı eşittir. Olaya matematiksel olarak yaklaşırsak, edinilen kaynaklarla alınanlar/yapılan yatırımlar, kayıtlara girdiği sıradaki değerleri eşit olmak zorundadır ve muhasebe açısından bilançoya çift taraflı olarak kaydedilmektedirler.
Örnek bir bilanço aşağıdaki gibidir;
Örnek 1:
AKTİFLER PASİFLER
I.DÖNEN VARLIKLAR I.KISA VADELİ BORÇLAR
A.HAZIR DEĞERLER A.FİNANSAL BORÇLAR
1.KASA 1.BANKA KREDİLERİ
2.BANKALAR 2.ANAPARA VE FAİZLER
B.MENKUL KIYMETLER 3.ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER
1.HİSSE SENETLERİ B.TİCARİ BORÇLAR
2.TAHVİL, SENET, BONOLAR 1.BORÇ SENETLERİ
C.KISA VADELİ TİCARİ ALACAKLAR 2.ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR
1.ALICILAR C.DİĞER KISA VADELİ BORÇLAR
2.ALACAK SENETLERİ 1.ORTAKLARA BORÇLAR
3.VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 2.İŞTİRAKLERE BORÇLAR
D.DİĞER KISA VADELİ ALACAKLAR 3.ÖDENECEK VERGİLER
1.ORTAKLARDAN ALACAKLAR II.UZUN VADELİ BORÇLAR
2.İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR A.FİNANSAL BORÇLAR
E.STOKLAR B.TİCARİ BORÇLAR
1.İLK MADDE VE MALZEME C.DİĞER UZUN VADELİ BORÇLAR
2.YARI MAMÜL III.ÖZSERMAYE
3.ARA MAMÜL A.SERMAYE
II.DURAN VARLIKLAR B.EMİSYON PRİMİ
A.UZUN VADELİ TİCARİ ALACAKLAR C.YENİDEN DEĞERLEME DEĞER ARTIŞI
B.DİĞER UZUN VADELİ ALACAKLAR D.YEDEKLER
C.FİNANSAL DURAN VARLIKLAR E.NET DÖNEM KARI
1.BAĞLI MENKUL KIYMETLER
2.İŞTİRAKLER
3.BAĞLI ORTAKLIKLAR
D.MADDİ DURAN VARLIKLAR
1.ARAZİ VE ARSALAR
2.BİNALAR
3.MAKİNE,TESİS VE CİHAZLAR
E.MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
1.HAKLAR
2.KURULUŞ VE TEŞKİLATLANMA GİDERLERİ
3.ARGE GİDERLERİ
AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI
Gelir-Gider Tablosu
Gelir-gider tablosu, bir şirketin herhangi bir dönemdeki faaliyetlerinde, cirosundan yola çıkarak, gelir ve giderlerini ekleyip veya çıkarmak yoluyla net karının hesaplandığı, standartlaştırılmış ve SPK mevzuatlarına göre hazırlanan bir tablodur. Gelir-gider tablosu bize şirketin ilgili dönemde ki faaliyetlerinin neticesini öğrenmemizi sağlar.
31 Mart itibariyle hazırlanan gelir-gider tabloları yılın ilk üç aylık faaliyet sonuçlarını; 30 Haziran itibariyle hazırlanan gelir-gider tabloları yılın ilk yarısının faaliyet sonuçlarını; 30 Eylül itibariyle hazırlanan gelir-gider tabloları yılın ilk dokuz aylık faaliyetlerinin sonuçlarını ve 31 Aralık itibariyle hazırlanan gelir-gider tabloları yılın tümündeki faaliyetlerin sonuçlarını göstermektedir.
Örnek 1:
GELİR GİDER TABLOSU
A.BRÜT SATIŞLAR
B.SATIŞDAN İNDİRİMLER(-)
C.NET SATIŞLAR
D.SATIŞLARIN MALİYETİ(-)
BRÜT SATIŞ KARI (ZARARI)
E.FAALİYET GİDERLERİ(-)
1.ARAŞTIRMA GİDERLERİ(-)
2.PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ(-)
3.GENEL YÖNETİM GİDERLERİ(-)
ESAS FAALİYET KARI (ZARARI)
F.DİĞER FAALİYETLERDEN GELİRLER VE KARLAR
1.İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ
2.FAİZ GELİRLERİ
DİĞER FAALİYETLERDEN GİDERLER VE ZARARLAR(-)
H.FİNANSMAN GİDERLERİ(-)
1.K.V.BORÇLANMA GİDERLERİ(-)
2.U.V.BORÇLANMA GİDERLERİ(-)
FAALİYET KARI (ZARARI)
I.OLAĞANÜSTÜ GELİRLER VE KARLAR
J.OLAĞNÜSTÜ GİDERLER VE ZARARLAR(-)
DÖNEM KARI (ZARARI)
K.ÖDENECEK VERGİ VE YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER(-)
NET DÖNEM KARI (ZARARI)
Dipnotlar
Dipnotlar, bilanço ve gelir-gider tablolarında gösterilemeyen bilgilerin, denetçiler tarafından, bu tabloların sonunda ek olarak standartlaştırılmış özel notlar şeklinde verilen halidir. Dipnotların önemli olmasının nedeni, bilanço ve gelir-gider tablolarında belirtilemeyen fakat bu tabloları daha anlaşılır kılan bilgiler sunmasından ileri gelmektedir.
Başlıca dipnot kalemleri :
• Alınan/verilen teminatlar,
• Yaptırılmış olan sigorta tutarları,
• Ortaklardan/iştiraklerden alınmış veya verilmiş borçların dökümü,
• İştirak/ortaklık yapısının durumu,
• Yabancı para biriminde duran nakitlerin dökümü,
• Dövize endeksli alacaklar/borçlar,
• Personel durumu, amotizman türü ve tutarı, vb.
Fon Akım ve Nakit Akım Tabloları
Bu tablolar, şirketin fon ve nakit tutarlarının akışını ayrıntılı olarak düzenleyen standart tablolardır. Şirketin iki dönem arasındaki yönetimsel ve finansman politikaların mali tablolara yansımasını daha rahat anlaşılmasını sağlarlar.
Dönemsel Açıklamaların Önemi Nedir?
Şirketler SPK mevzuatı gereği üçer aylık dönemler itibarıyla mali tablolarını oluşturmak ve yayınlamak (halka açık olanlar için) zorundadırlar. Altı aylık ve yıllık (oniki aylık) mali tablolarının denetimden geçme zorunluluğu olduğu için bunları denetim (mali müşavirlik) firmaları denetlerler, üç ve dokuz aylıkların böyle bir zorunlulukları yoktur ve bunlar genellikle şirketler tarafından hazırlanırlar.
Üçer aylık bazda bu mali tabloların açıklanması ile, yatırımcılar, şirketleri daha iyi izleme ve analiz yapma olanağına kavuşuyorlar. Böylece, her üç ayda bir şirketler yatırımcılar tarafından değerlendirilmiş ve denetlenmiş oluyor.
Kaç Çeşit Sermaye Sistemi Vardır
Türkiye'de mevzuat gereği şirketler iki çeşit sermaye sisteminden birini seçebiliyorlar. Bunlar kayıtlı ve esas sermaye sistemleridir. Kullanılacak sisteme şirketlerin genel kurulları karar verir ve bu karar SPK tarafından incelenip onaylandıktan sonra yürürlülüğe girer.
Kayıtlı Sermaye Sistemi Nedir?
Kayıtlı sermaye sistemi, şirket yönetim kurullarına sermaye arttırımlarında belli bir serbesiyet verir. Şöyle ki, genel kurullarından arttırabilecekleri sermaye için bir maksimum limit (sermaye tavanı) isteyen yönetim kurulu, bu tavanı aşmamak kaydıyla, en az beş yıl içerisinde de o tavana ulaşmak kaydı ile, istediği zamanda, ister bir kerede ister bir kaç sermaye artırımı yoluyla, tavan miktarına kadar sermayelerini yükseltebiliyorlar. Böylece daha serbest ve hızlı hareket edebilen şirket ve yönetim kurulu, sermaye gereksinimi duyduğunda en kısa zamanda bu ihtiyacını giderebilme imkanına kavuşuyor.
Şirketler kayıtlı sermaye sistemine genel kurularının karar vermesi ve SPK'nın onaylaması durumunda geçebilmektedir; sisteme giriş ve çıkışlar SPK'nın tasarrufuna bırakılmıştır. Son yıllarda şirketler arasında gözlenen eğim kayıtlı sermaye sistemine geçiş yönündedir, bunun başlıca nedenide şirket yönetim kurulların her sermaye artırımı için genel kurulun onayına ihtiyaç duymayacaklar olmalarıdır.
Kayıtlı sermaye sisteminde, şirketlerin sermayesi için (finans literatüründe) çıkarılmış sermaye ve tavan miktarı için kayıtlı sermaye tavanı terimleri kullanılıyor. Çıkarılmış sermaye terimi türetildiği halde, uygulamada yerine ödenmiş sermaye veya sermaye terimleri kullanılabiliniyor. Esasında aynı şeyi belirten bu terimler, teorik açıdan sistemi doğru betimlemesi için yanlış kullanılmaması uygun olacaktır.
Esas Sermaye Sistemi Nedir?
Esas sermaye sisteminde bir sermaye tavanı yoktur. Şirketin ödenmiş sermayesi ancak ve ancak genel kurulun alacağı zaman ve arttırım miktarı kararına göre zamanında bir kerede yapılır. Eğer yeni sermayeye ihtiyaç duyulursa, o zaman yapılacak tek şey genel kurulu toplamak ve oradan bu kararın çıkmasını sağlamak.
Esas sermaye sisteminde, sermaye terimi yerine ödenmiş sermaye terimi kullanılır.
Sermaye Artırımı ve Temettü

Sermaye Artırım Çeşitleri Nelerdir?
Şirketler genelde yılda bir defa olmak üzere sermayelerini artırma yoluna gitmektedirler. Başlıca sermaye artırım nedenleri yüksek enflasyon şartlarında erimiş olan sermayelerini güçlendirmek ve yeni yatırımlar için veya şirketin faaliyetlerinin reel büyümesi sonucu gereken fon ihtiyacının gidermek içindir.
Şirketler iki şekilde sermaye artırımına gitmektedirler; ilki, içkaynaklardan yapılan Bedelsiz Sermaye artırımı; ikinci ise, şirket ortaklarından ek fon temin ederek yapılan Bedelli Sermaye artırımıdır.
Bedelsiz Sermaye Artırımı Nedir?
Bedelsiz Sermaye artırımı, şirketlerin kendi iç kaynaklarını (emisyon primi, yeniden değerleme değer artışı, yedekler, iştirak ve duran varlık satış karları, temettü) kullanarak yapmış oldukları ve ortaklarından ilave kaynak talep etmeden bedelsiz olarak hisse senedi dağıttıkları sermaye artırım türüdür.
Bedelsiz Sermaye artırımı şirkete ek bir finansman kaynağı sağlamamakla beraber şirketlerin bedelsiz sermaye artırımına gitme nedenleri bulunmaktadır. Başlıca nedenleri emisyon primi ile iştirak ve duran varlık satış karı kalemlerinden yapılan sermaye artırımlarının şirkete sağladığı vergi avantajıdır. Bir başka neden ise şirketlerin enflasyon karşısında erimiş olan sermayeyi güncellemek amacıyla yapılmak istenmesidir.
Bedelsiz Sermaye artırımında kullanılan Temettü dışındaki kaynaklar birer Özsermaye kalemi olup, esasında yapılan işlem Özsermaye kalemleri arasında tutarların yer değiştirmesinden ibarettir.
Temettünün Bedelsiz Sermaye artırımında kullanılması ise şu şekilde olmaktadır; Şirketler'in Genel Kurulları dönem sonunda elde ettikleri kar'dan dağıtılabilinecek olan kısmından temettü tutarlarını belirler. Yine Şirketlerin Genel Kurulları veya Genel Kurulların yetkilendirmesi ile Yönetim Kurulları bu temettü tutarların bir kısmının veya tamamının nakit olarak değilde hisse senedi şeklinde bedelsiz olarak sermaye artırımında kullanabilir.
Bedelsiz Sermaye artırımı şirketlerin Piyasa Değerlerini etkilememektedir. Bunu aşağıdaki örnek ile daha iyi görebilme imkanına sahip olacağız.
Örnek:
Örnek bir Bedelsiz Sermaye Artırımı işlemi aşağıdaki gibi olmaktadır; Şirketin %100 Bedelsiz Sermaye artırımına gittiğini düşünelim,



100 milyar TRL'lik ödenmiş sermayeye sahip şirket, 1 hisse senedinin sermayedeki 1.000 TRL'lik dilimi temsil ettiğini hatırlarsak, şirketin 100 milyon adet hisse senedi sayısı bulunmaktadır. 1 hisse senedinin fiyatı 5.000 TRL ise, piyasa değeri (hisse senedi sayısı*hisse senedi fiyatı) 500 milyar TRL olarak bulunmaktadır.
Şirket %100 Bedelsiz Sermaye artırımına gitmektedir, bu durumuda 100 milyar TRL'lik eski ödenmiş sermayesine (birebir oranında, çünkü %100) 100 milyar TRL'lik yeni sermaye eklenmektedir, böylece şirketin yeni sermayesi 200 milyar TRL olmaktadır. Hisse Senedi sayısıda ödenmiş sermayeye paralel bir şekilde artacaktır ve 200 milyon adet olacaktır.
Sermaye artırımları esnasında hisse senetlerinin yeni fiyatlarını hesaplayan formülü kullanarak, şirketimizin hisse senetlerinin eski 5.000 TRL'ye göre yeni fiyatlarını ve buna bağlı olarakta piyasa değerlerini bulabiliriz;


R: Rüçhan Hakkı Kullanım Fiyatı,
n1: Bedelli Sermaye Artırım Oranı,
n2: Bedelsiz Sermaye Artırım Oranı,
TEM: Hisse Başına Nakit Temettü Tutarı,
Şirketimizin Temettü dağıtmadığını ve Bedelli Sermaye Artırımı yapmadığını bilmekteyiz, hisse senetlerin yeni fiyatı aşağıdaki şekilde olacaktır;



Şirketin hisse senetlerinin yeni fiyatı 2.500 TRL olmakta ve sermaye artırımı sonrası ilk seansta bu fiyattan işlem görmeye başlayacaktır. Bu yeni fiyat üzerinden şirketin Piyasa Değerini hesaplayacak olursak (2.500 TRL*200 milyon adet senet) yine 500 milyar TRL'lik değeri buluruz.


Rüçhan Hakkı ve Bedelli Sermaye Artırımı Nedir?
Bedelli Sermaye artırımı, şirketlerin dış kaynaklardan temin etmiş oldukları yeni kaynaklar karşılığında yani bir bedel karşılığında hisse senedi dağıttıkları sermaye artırım türüdür. Ortakların Bedelli Sermaye artırımına katılma hakları da Rüçhan Hakkı olarak adlandırılmaktadır.
Şirketleri Bedelli Sermaye artırımı yapmaya iten başlıca iki neden bulunmaktadır. Bunlardan ilki, şirketin faaliyet hacminin büyümesine paralel olarak sermaye ihtiyacının olması. İkincisi ise, yeni yatrırımlar neticesinde şirketlerin fon ihtiyacı içinde olması ve ihtiyaç duyulan fonların bir kısmının sermaye artırımı yoluyla temin edilmeye çalışılması.
Bedelli Sermaye artırımı şirkete ek bir finansman kaynağı sağlamaktadır. Bu kaynak genellikle mevcut ortaklardan temin edilmekle beraber bazı durumlarda da mevcut ortakların Rüçhan Hakları kısıtlanarak, yeni ortaklara bu imkan primli olarak kullandırılmaktadır. Böylece yeni ortaklar edinebilen şirketleri bu yola iten başlıca neden daha fazla fon temin etme ihtiyacıdır. Bu yolla şirketler normalde 1.000 TRL nominal değere sahip yeni senetleri mevcut ortaklarına yine 1.000 TRL'den kullandırarak, bir senet karşılığında böylece 1.000 TRL fon temin edecekken, yeni ortaklara daha yukarı bir fiyattan senetleri satarak daha fazla fon temin etme olanağını elde etmektedirler.
Yukarıda bahsedildiği gibi şirketler Bedelli Sermaye artırımında genelde 1.000 TRL'lik nominal değere sahip yeni senetleri yine 1.000 TRL karşılığında mevcut ortaklarına kullandırmakla beraber, bazı zamanlar daha fazla fon ihtiyacı içinde olan şirketler daha yüksek bir fiyattan Rüçhan Hakkını mevcut ortaklarına kullandırma yoluna gitmektedir.
Bedelli Sermaye artırımı esnasında şirketler gerek mevcut ortaklarına, gerekse yeni ortaklarına primli fiyattan kullandırdıkları senetlerin primli kısmı Bilanço'da Özsermayenin Emisyon Primi kalemine kaydedilmektedir.
Örnek:
ABC A.Ş. yapmış olduğu Bedelli Sermaye'de mevcut veya yeni ortaklarına 1.000 TRL nominal değere sahip beher hisse senedini 3.000 TRL fiyattan kullandırmıştır. Bu durumda şirketin yapacağı muhasebe işlemi şu şekilde yapılacaktır; ihraç edilen her yeni senet için Ödenmiş Sermaye'ye 1.000 TRl, aradaki 2.000 TRL'lik fark ise Emisyon Primi kalemine kaydedilecektir. Bu işlemin muhasebe prensipleri ile gösterimi şu şekilde olacaktır;
Kasa 3.000 TRL
Ödenmiş Sermaye 1.000 TRL
Emisyon Primi 2.000 TRL
Bedelli Sermaye artırımında ortaklardan fon talep edildiğinden yukarıda bahsedilmiş idi. Bu fon ortakların özkaynaklarından karşılamak durumunda oldukları gibi, sermaye artırım ile aynı zamanlarda yapılan Temettü ödemelerinden (eğer şirket temettü dağıtırsa) elde edilen kaynaklar ile bir kısmının veya tamamının karşılanması da olası bulunmaktadır. Bu durum temettü'den yapılan Bedelsiz Sermaye artırımına benzemektedir ve İMKB'ye kote şirketlerin çokça kullanılan bir methoddur. Esasında temettüden dolayı direk olarak yapılabilinen Bedelsiz Sermaye artırımı imkanı da bu usülden hasıl olmuştur.
Bedelli Sermaye artırımı şirketlerin Piyasa Değerlerini etkilemektedir. Bunu aşağıdaki örnek ile daha iyi görebilme imkanına sahip olacağız.
Örnek:
Bedelsiz Sermaye artırımına örnek olarak kullandığımız XYZ A.Ş.'nin aynı cari piyasa verilerinde bu sefer %50 Bedelli Sermaye yaptığını düşünelim. Şirket Rüçhan Haklarını 3.000 TRL'den kullandırıyor olsun.



Şirket %50 Bedelli Sermaye artırımına gitmektedir, bu durumuda 100 milyar TRL'lik eski ödenmiş sermayesine (bire yarım oranında, çünkü %50) 50 milyar TRL'lik yeni sermaye eklenmektedir, böylece şirketin yeni sermayesi 150 milyar TRL olmaktadır. Fakat Şirketin kasasına 150 milyar (50 milyon yeni hisse senedi*3.000 TRL hiise başına rüçhan hakkı bedeli) girmektedir. Hisse Senedi sayısıda ödenmiş sermayeye paralel bir şekilde artacaktır ve 150 milyon adet olacaktır.
Kasa 150 milyar TRL
Ödenmiş Sermaye 50 milyar TRL
Emisyon Primi 100 milyar TRL
Sermaye artırımları esanasında hisse senetlerinin yeni fiyatlarını hesaplayan formülü kullanarak, şirketimizin hisse senetlerinin eski 5.000 TRL'ye göre yeni fiyatlarını ve buna bağlı olarakta piyasa değerlerini bulabiliriz. Şirketimizin Temettü dağıtmadığını ve Bedelsiz Sermaye Artırımı yapmadığını bilmekteyiz, hisse senetlerin yeni fiyatı aşağıdaki şekilde olacaktır;



Şirketin hisse senetlerinin yeni fiyatı 4.333 TRL olarak hesaplanmakla beraber bu fiyatı en yakın fiyat aralığına yuvarlar isek 4.350 TRL değerini buluruz ve hisse senedi sermaye artırımı sonrası ilk seansta bu fiyattan işlem görmeye başlayacaktır. Bu yeni fiyat üzerinden şirketin Piyasa Değerini hesaplayacak olursak (4.350 TRL*150 milyon adet senet) yeni 652.5 milyar TRL'lik piyasa değeri buluruz. Yapılan Sermaye artırımı işlemi şirketin piyasa değerini 152.5 milyar TRL arttırmış bulunmaktadır ve dikkat edilirse bu tutar (küsürat düzeltmesini de dikkate alınmalı) şirketin kasasına giren tutara eşit olmaktadır.

Temettü Nedir?
Temettü, şirketlerin bir yıllık faaliyet dönemleri sonucunda elde ettikleri Net Dönem Karı üzerinden (yasal karşılıklar ayrıldıktan sonra) dağıttıkları ve ortakların şirkette sermayelerinin bulunması karşılığında elde ettikleri getiridir.
Temettüler iki şekilde dağıtılmaktadırlar; ilki, nakit olarak ortaklara ödenen temettüler, ikincisi ise Bedelsiz Sermaye artırımına dahil edilerek karşılığında yeni senet dağıtılan temettüler.
Örnek:
Bedelsiz Sermaye artırımına örnek olarak kullandığımız XYZ A.Ş.'nin aynı cari piyasa verilerinde bu sefer %100 Temettü dağıttığını, bu temettünün yarısının karşılığında Bedelsiz Hisse Senedi verdiğini, diğer yarısının ise Nakit olarak ortaklara dağıttığını düşünelim. Şirket başkaca Bedelli veya Bedelsiz Sermaye artırımı yapmamaktadır.



Şirket %50 Temettüden dolayı Bedelsiz Sermaye artırımına gitmektedir, bu durumda 100 milyar TRL'lik eski ödenmiş sermayesine (bire yarım oranında, çünkü %50) 50 milyar TRL'lik yeni sermaye eklenmektedir, böylece şirketin yeni sermayesi 150 milyar TRL olmaktadır. Hisse Senedi sayısıda ödenmiş sermayeye paralel bir şekilde artacaktır ve 150 milyon adet olacaktır.
Sermaye artırımı ve Temettü dağıtımı esanasında hisse senetlerinin yeni fiyatlarını hesaplayan formülü kullanarak, şirketimizin hisse senetlerinin eski 5.000 TRL'ye göre yeni fiyatlarını ve buna bağlı olarakta piyasa değerlerini bulabiliriz. Şirketimizin başkaca Bedelsiz veya Bedelli Sermaye Artırımı yapmadığını bilmekteyiz, hisse senetlerin yeni fiyatı aşağıdaki şekilde olacaktır;

Şirketin hisse senetlerinin yeni fiyatı 3.000 TRL olarak hesaplanmakta ve hisse senedi sermaye artırımı sonrası ilk seansta bu fiyattan işlem görmeye başlayacaktır. Bu yeni fiyat üzerinden şirketin Piyasa Değerini hesaplayacak olursak (3.000 TRL*150 milyon adet senet) yeni 450 milyar TRL'lik piyasa değeri buluruz. Yapılan Sermaye artırımı ve Nakit Temettü ödemesi işlemi şirketin piyasa değerini 50 milyar TRL azaltmış bulunmaktadır ve dikkat edilirse bu tutar şirketin kasasından çıkan Nakit Temettü tutarına eşit olmaktadır.

Kaç Çeşit Hisse Senedi vardır?
Farklı özelliklere sahip senet türlerini iki ana grupta toplamak mümkündür: imtiyazlı senetler ve adi (normal) hisse senetleri. Bunlar içerdikleri özelliklere göre sınıflandırmışlardır. İmtiyazlı hisse senedi türü, başta Amerika olmak üzere gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılmakla birlikte, ülkemizin mevzuatları bu tür hisse senetlerine izin vermemekte ve şirketlerimiz ve yatırımcılarımız bu tür bir enstrümandan yararlanamamaktadırlar.
Hisse Senedi Nedir?
Hisse Senetleri, Anonim ortaklıklar tarafından çıkarılan ve belirli ortaklık sermayesine katılma payını temsil eden, yasa ve sermaye piyasası kural ve şartlarına uygun olarak düzenlenmiş kıymetli evraklardır.
Hisse Senetleri, şirket sermayesinin belirli bir kısmını temsil eder, sahibine her türlü ortaklık haklarından yararlanma imkanı verir. Bu haklar;
• Şirket karından pay alma hakkı,
• Şirket yönetimine katılma hakkı,
• Oy kullanma hakkı,
• Rüçhan hakkı,
• Tasfiyeden pay alma hakkı,
• Şirket faaliyetleri hakkında bilgi edinme hakkı.
İmtiyazlı Senet (Preferred Stock) Nedir?
İmtiyazlı senetler, adi hisse senedi ile tahvil karışımı bir özellik taşıyan bir hisse senedi türüdür. Hisse senedidir, çünkü adi hisse senetlerinin taşıdığı ortaklık hakkı (ör. oy hakkı) yanında adi hisse senetlerden farklı ve öncelikli olarak temettü hakkı vardır. Bu ikinci özelliği de tahvillere benzer. Şöyle ki, imtiyazlı senetler temettüden öncelikli ve sabit bir tutarda yararlanır. İmtiyazlı senetlerin temettü ödemeleri yapıldıktan sonra, ancak arta kalan dağıtılabilir kar üzerinden, adi hisse senetleri için bir temettü ödemesi yapılabilinir.
Türkiye'deki halihazırdaki mevzuatlar uyarınca imtiyazlı senet olarak adlandırılan tür senetler şirketler tarafından ihraç edilememektedirler. Bu tür bir enstrümandan yararlanamayan türk şirketleri, normal adi senetlerin yanında değişik özellikler taşıyan ve imtiyazlı senetlere kısmen benzetmeye çalıştıkları farklı grup adi senetler oluşturmaya çalışmaktadırlar. İMKB'ye kote birçok şirket bu tür farklı grup senetlere sahip olmalarına rağmen (bu farklı gruplar genellikle halka arz edilmedikleri dolayısı ile İMKB'ye kote olmadıklarından pek tanınmamıştır, örneğin, Anadolu Gıda) en bilinenleri İş Bankası, Adana Çimento ve Kardemir'dir. Örnek olarak Adana Çimento'yu ele alacak olursak, bu şirketin üç farklı grup senedi bulunmaktadır; A, B ve C olarak adlandırılan bu senet sahipleri farklı tutarlarda temettü geliri elde etmektedirler; A grubu senet sahipleri dağıtılacak toplam temettünün %54'ünü hak kazanırlarken, B grubu %36'sını ve C grubu'da %10'unu hak kazanmaktadırlar.
Adi Senet (Common Stock) Nedir?
Adi senet türü İMKB'de karşımıza çıkan ve genelde bilinen senet türüdür. Yalın bir tür olmasına rağmen kanunlarımızın verdiği bazı olanaklar sayesinde bu tür senetlerimiz kendi içinde değişik özelliklere sahip gruplara bölünebiliyorlar. Bu şekilde bir gruplandırma, imtiyazlı senetten farklı bir şekilde olmaktadır. Herhangi bir öncelik veya sabit temettü ödeme şeklinden çok, temettü dağıtım oranında farklılık ve/veya oy hakkındaki farklılık şeklinde karşımıza çıkmaktadır.
Türkiyede nominal değer (par value) olarak değişikler ( 500 TRL, 1.000 TRL, 5.000 TRL en yaygın olarak kullanılanlarıdır) olmasına rağmen, İMKB getirmiş olduğu standartlarda nominal değeri 1.000 TRL olarak kabul ediyor ve farklı olanları bölme/çarpma işlemleri yolula 1.000 TRL'lik nominal değere indirgemektedir. Örneğin 5.000 TRL nominal değere sahip bir senedi bu yolla beş adet 1.000 TRL nominal değere sahip senet olarak kabul edilmektedir.
Örnek 1: Yatırımcılar tarafından en çok bilinen örnekler İş Bankası ve Adana Çimento örnekleridir. Bilindiği gibi İş Bankası'nda dört değişik grup hisse senedi (Kurucu, A, B ve C) olmakla birlikte Adana Çimento'da üç değişik grup senet (A, B ve C) vardır. Bunların ödenmiş sermayede bir payları vardır ve toplamları da şirketin toplam sermayesini vermektedir. Bu senetlerin farklı oy oranları (her gruptaki senedin 1 oy'dan farklı oy hakkı olabilir) ve/veya dağıtılacak temettüden alacakları pay farklıdır.
Örnek 2: XXX isimli bir şirketin toplam 500 milyar TRL'lik sermayesi ve üç değişik grup (A, B ve C) hisse senedi olsun. Dönem sonunda 300 milyar TRL kar ettiğini ve tüm miktarı temettü olarak ortaklarına dağıttığını düşünelim. Acaba hisse başına temettü geliri ne kadar olacaktır. ( 1 Hisse = 1.000 TRL'lik sermaye tutarı olduğunu unutmayalım)
HİSSE GRUBU HİSSE ADEDİ (*1.000) TEMETTÜDEN
ALDIKLARI NET TEMETTÜ ÖDEMESİ
(*1.000 TRL) HİSSE BAŞINA TEMETTÜ
A GRUBU 100.000 % 40 120.000 TRL 1.200 TRL
B GRUBU 200.000 % 40 120.000 TRL 600 TRL
C GRUBU 200.000 % 20 60.000 TRL 300 TRL
TOPLAM 500.000 % 100 300.000 TRL
Görüldüğü gibi, 300 milyar TRL kar eden ve karının tamamını dağıtan XXX şirketinin haiz olduğu farklı hisse grubu sahipleri farklı miktarlarda temettü geliri elde ediyorlar ve dolayısıyla her grup senetlerin piyasa fiyatları farklı olacaktır.
Örnek 3: YYY isimli bir şirketin toplam 500 milyar TRL'lik sermayesi ve üç değişik grup (A, B ve C) hisse senedi olsun. Bu değişik grupların değişik oy hakları olduğunu düşünelim. Acaba grupların yönetim de söz hakları ne kadardır.
NOT: ***Grup Hisse Oranı = Gruptaki Hisse Adedi/ Toplam Hisse Adedi
***Grup Oy Hakkı = Gruptaki Hisse Adedi * Oy Hakkı
***Grup Oy Oranı = Grup Oy Hakkı/ Top. Oy Hakkı

HİSSE GRUBU HİSSE ADEDİ GRUP HİSSE ORANI OY HAKKI GRUP OY HAKKI GRUP OY ORANI
A GRUBU 100.000 % 20 10 OY 1.000.000 % 55.50
B GRUBU 100.000 % 20 5 OY 500.000 % 27.80
C GRUBU 300.000 % 60 1 OY 300.000 % 16.70
TOPLAM 500.000 % 100 1.800.000 % 100.00

Yukarıda da görüldüğü gibi A Grubu senetleri sermayeden %20 pay aldıkları halde, şirket yönetimi seçiminde %55.5 gibi çoğunluğu teşkil eden bir oy hakları var. Bir yatırımcı, yatırım yapmadan önce bu durumu gözönünde bulunduracaktır ve senedi buna göre değerlendirecektir.
Nominal Değer, Hisse Adedi, Lot Ne Demektir?
Hisse senedine yatırm yapmayı düşünen bir yatırımcının hisse senetleriyle ilgili terimleri bilmesinde yarar vardır. Burada bu terimlerden üçünü açıklamaya çalışacağız.
Nominal değer (par value), bir hisse senedi başına sermayeden düşen payı belirtir. İMKB, borsaya kote olmuş tüm senetlerin nominal değerlerini 1.000 TRL olarak kabul etmiştir. Fakat, kote olmayan şirketlerin genelinde de nominal değer 1.000 TRL olarak kullanılmasına rağmen 500 TRL veya 5.000 TRL gibi nominal değerlerde kullanılmaktadır. Sorun, farklı nominal değerlere sahip senetlerin halka açılmasının akibetinde borsaya kote olmalarında çıkmaktadır. Bu durumlarda borsa yönetimi bunları hisse başına 1.000TRL'ye eşitlemektedir. Yani 5.000 TRL nominal değere sahip bir senedi, İMKB, 1.000 TRL'lik beş adet senet olarak görmektedir.
Nominal değerlerin borsada 1.000 TRL olarak eşitlenmesi bizim borsamıza özgü bir tasarruftur. Başka dünya borsalarında değişik nominal değerlere sahip senetler işlem görebilmektedir. Örneğin New York Borsası'nda 1 USD'lık nominal değere sahip senetler olduğu gibi 5 USD'lık senetlerde işlem görmektedir.
Şirketlerin sermayelerindeki her 1.000 TRL nominal değerdeki paylar o şirketin birer senedini oluşturmaktadırlar. 1.000 adet hisse senedi bir araya gelerek de birer lotu oluşturmaktadırlar. Böylece 1 Lot senet miktarı, şirketin 1.000.000 TRL'lik sermayesini temsil etmektedir ve İMKB'de işlemlere konu birimi teşkil etmektedir. Lot'un altındaki küsüratlı miktardaki senet miktarları normal seans esnasında alım-satıma konu olabilmekle beraber fiyat kotasyonları verilememektedir.
Hamiline ve Nama Yazılı Senet nedir?
Buradaki ayrımın mantığı aynen alacak senetlerinde veya çeklerde olduğu gibidir. Bir hisse senedi de nama veya hamiline yazılı olabilir.
Nama yazılı olan senetler sahiplerinin isimlerine kaydedilmiş olduğu için, bu türde alım-satım borsa da değil, aynen borsaye kote olmayan şirketlerin senetlerin, ticaret kanunundaki kurallarına göre olmaktadır; eğer bu tür senet sahipleri ellerindeki senetleri borsa aracılığı ile satmak istemeleri durumunda, senetlerini hamiline çevirmeleri ve İMKB'ye kote ettirmeleri gerekmektedir.
Hamiline yazılı senetlerin üzerinde herhangi bir kimlik yoktur, bu senetlerin sahibi ya bunu ibraz edendir yada takasbank dökümünde kimin üzerine gözüküyorsa onundur. Borsada işlem gören senetlerin hepsi hamiline yazılıdır, fakat bir şirketin hamiline yazılı senetlerin hepsinin borsaya kote olması gerekmez. Hamiline yazılı bir senedin borsada işlem görebilmesi için kayıt altına girmesi gerekmektedir.
Kurucu Hisse Senedi Nedir?
Kurucu hisse senetleri, şirket kurucularına yada şirket açısından önem arzeden şahıslara genellikle bedelsiz olarak verilen, oy hakkından yoksun ve sadece temettü hakkı olan bir adi senet türüdür.
Borsaya Kote Olmak Ne Demektir?
Borsanın, hisse senetlerinin ticaretinin yapıldığı bir piyasa olduğu belirtilmişti. Her piyasada olduğu gibi, bu piyasanın da kendine özgü kuralları vardır.
Bizim borsamız, İMKB, diğer borsalarda olduğu gibi hangi şirketlerin senetleri ve ne miktarda (kaç adet) işlem görebileceğinin kayıtlarını tutmaktadır. İlk halka arzlarda, şirket yönetimleri, ne kadar hissenin borsaya kote (kayıt altına) edilmesinin düşünüldüğünü bildirir ve İMKB'den izin ister. İleride oluşabilecek değişimler için İMKB'den izin almadan yani kote ettirilmemiş senetlerin ticareti olanaklı değildir.
Kısacası, bir senet için kote olmak demek, o senedin İMKB tarafından tanındığını ve alım/satımının yapılmasına izin verildiği anlamına gelmektedir.
Neden Halka Arz ?

Halka arz nasıl olur sorusundan önce neden şirketlerin halka arz ettiklerini anlamak yerinde olacaktır. Şirketlerin faaliyetlerini yürütebilmesi için kaynaklara ihtiyacı vardır. Bu kaynaklar yabancı kaynak (borç yoluyla elde edilen kaynak) veya özkaynak (ortaklardan sermaye yoluyla veya faaliyetler sonucu kar yoluyla sağlanan) olabilir. İki kaynak türününde şirkete bir maliyeti vardır. Bu maliyet yabancı kaynaklarda faiz maliyeti iken, özkaynakta ise ödenmesi gereken ve ortaklar tarafından belli bir taban limitte beklenen temettü geliridir. Şirket yönetimi hangi kaynak ucuza geliyorsa, o kaynaktan faydalanma yoluna gidecektir. Eğer özkaynak yoluyla fonlama yani senet ihraç ederek toplanacak fonların maliyeti daha ucuz ise, şirketler halka arza başvurma yoluna gidebilirler.
Ayrıca, şirket ortakları halka açılmayı bir tanıtım ve reklam vasıtası olarak görebilir ve halka açılmaya karar verebilir. Sonuçta, borsa yoluyla şirketin değeride oluşabileceği için, bu bir performans ölçüsü olarak da kullanılabilir.
Unutulmaması gereken bir husus ise vergi mevzuatımız halka açık şirketlere bir indirim sağlamasıdır.
Halka Arz Yöntemleri Nelerdir?
Aile şirketleri veya bir kaç ortağın bulunduğu şirketler, yukarıdaki sebeplerden biri veya birkaçını özönüne tutup halka açılmayı düşünüyorsa, kullanabileceği birkaç metod vardır ve genellikle bir danışman aracı kuruluş kullanıldığından, aracı kuruluşun hazırlayacağı öneriler arasından, şirket yönetimi en uygununu seçecektir. Çok fazla halka açılma metodu olduğundan biz burada belli başlı bir kaçını kısaca anlatmakla yetineceğiz.
Sabit Fiyatla Talep Toplama Yöntemi, bu metodda şirket ortakları yapılmış olan önfizibilite çalışmaları ışığında belli bir fiyat ve arz edilecek hisse miktarı belirlerler. Bu ilgili yatırımcı grubuna sunulur ve isteyen kişilerden talepleri toplanır. En sonunda hisselerin karşılığını yatırmış olan yatırımcılara hisse senetleri dağıtılır. Bu metodda aracı kurum sadece yatırımcılar ile şirket arasında elçilik görevi görebileceği gibi, bu halka arzı kendisi de üstlenebilir (underwriting). Underwriting anlaşması çerçevesinde arzı kendisi üstlenen bir aracı kuruluş, hisselerin tamamını satmayı taahüt eder. Eğer satamadığı senet olursa, bu durumda satılamayan kısmı kendisi almakla mükelleftir.
Halka açılacak senetler, sermaye arttırımında ortakların rüçhan haklarının kısıtlanması yoluyla (şirket yapmayı düşündüğü bedelli sermaye artırımına mevcut ortakların kullanım haklarını kısıtlar ve primli fiyattan bu tutarlar halka arz edilir) olabileceği gibi, ortakların payından satılması yoluyla da olabilir.
Fiyat Teklifi Alınması Yöntemi, bu metodda şirket belli bir taban limitin altında olmamak koşuluyla senetler için teklif edilen fiyatlar alınır ve nihai karara göre hisseler satılır.
Bir başka metod ise, gelişmiş ülkelerde sıkça kullanılan, senede dönüştürülebilinen tahvil ihraç etme yoluyla (convertible bonds) olabilir. Burada, şirket yatırımcılara tahvil ihraç eder ve bu tahvilde, tahvil sahibine önceden belirlenen bir fiyattan hisse senedi alma hakkı verilir. Eğer tahvil sahibi (bondholder) ileride oluşacak konjektürde fiyatı uygun bulursa tahvilini hisse senediyle değiştirir.
Aracı Kurumların İşlevi Nedir?
Aracı kurumlar kuruluş amaçları itibariyle, hisse senedi ticaretinde yatırımcı ile piyasa (karşı taraf) arasında aracılık işlemleri ve yatırımcıyı bilgilendirme fonksiyonları ifa ederler. Bu aracılık işlemleri için, en büyük gelir kaynaklarını oluşturan, işlem başına komisyon alırlar.
Aracı kurumların bir başka görevleri ve gelir kaynakları ise halka arz konsorsiyumlarında yer alırlar ve yeni hisse senetlerin ihraclarında aracılık görevi görürler.
Lider Aracı Kurum Nedir?
Bir şirketin halka arzı için, çeşitli aracı kurumlar bir araya gelip konsorsiyum kurarlar. İsteyen aracı kurum bu konsorsiyuma katılır ve belli bir miktarının halka arzını üstlenir. Bu konsorsiyumda, halka açılacak şirkete danışmanlık yapan, konsorsiyumu düzenleyen yani bir halka arzda lider rolünü oynayan aracı kuruluşa Lider Aracı Kuruluş denir. Burada kısaca bahsedilen lider aracı kuruluşun esasında görevleri ve sorumluluğu daha fazladır.
Ortaklar Kimlerdir?

Ortak Ne Demektir?
Şirketler belli bir faaliyette bulunmak üzere bazı şahısların bir araya gelip kurdukları, tüzel kişiliği olan ve ülke mevzuatlarına uymakla mükellef bir kuruluştur. Bu şirketleri kurmak için bir araya gelen kişilere girişimci, tüzel kişilik oluştuktan ve girişimciler bu şirketin sermayelerine iştirak ettikten sonra ortak durumuna gelirler.
Ortaklar, sermayedeki paylarına göre küçük ortak veya büyük ortak olarak adlandırılırlar. Büyük ortakların genellikle şirkette %50'den fazla oy oranları vardır. Günümüzde halka açılmalar yaygınlaştıkça, şirketlerin çok fazla miktarda küçük ortakları oluşmaya başladı.
İMKB'de hisse senedi sahipleri aynı zamanda sahip oldukları şirketlerin hisse senetlerinden doğan bir hak olarak, o şirketlerin birer ortaklarıdır.
Ortaklar kurumsal ortak (fonlar, holdingler, emeklilik fonları vb.) olabilecekleri gibi şahıslar da olabilirler.
Holding ve Şirketler Grubu Ne Demektir? Ne İşe Yararlar?
Bir kişinin, bir grup girişimcinin veya bir ailenin birçok alanda faaliyet gösteren şirketleri olabilir. Fazla büyük olmanın bir sonucu ise bu şirketlerin yönetimlerinin zorlaşması ve ortak bir misyon etrafında idare edilme güçlüğüdür. Böyle bir durumda şirket sahipleri, bu şirketleri belli bir çatı altında toplama ihtiyacı içinde olabilirler. Bu ise ya bir holding kurma veya bir şirketler grubu oluşturmaktan geçer.
Holding şirketleri, üretim ve satış türü faaliyetlerde bulunmayan ve belli bir faaliyet alanları olan şirketlere iştirak eden ve genellikle böyle şirketlerin büyük ortağı durumunda olan anonim şirketlerdir. Holding şirketlerinin kuruluş ve varoluş nedenleri birden çok şirkete iştirak etmek ve bu şirketleri yönlendirmek/kontrol etmek olduğundan sermaye şirketleri sınıfında bulunmaktadırlar. Holding şirketlerin sahipleri genellikle bir çok şirketin sahipleri olup, bu paylarını holdinglere devrederler ve bu yolla o şirketlerin yönetimlerini tek elde toplarlar.
Şirketler Grubu, yine aynı mantıktan yola çıkan şirket sahibi veya sahipleri, bunu bir başka şirket aracılıyla değil, direkt kendileri, bu şirketleri biraraya getirerek yönetmek isterler. Basit anlamda, şirketler grubu, aynı kişi veya kişilerin sahip olduğu şirketlerin bir araya getirilmesidir. Şirketler grubunda genellikle şirket sayısı fazla değildir, buna karşın holdinglerde en az yedidir (kanuni gereklilik).
Yatırımcı Kimdir?
İnsanlar gelirlerinin harcamalar kısmından arta kalanlarını, ileriki bir tarihte kullanmak üzere saklamak ve gelir getiren bir enstrumanda değerlendirmek istiyecektir. Yatırım aracı olarak tanımladığımız, ileride bize artı olarak bir gelir getirme fırsatı sunan enstrumanlara yatırım yapan kişilere yatırımcı denir. İMKB'de hisse senedi sahipleri (stockholder, shareholder) birer yatırımcıdır. Çünkü ileride belli bir gelir elde etme umuduyla yatırım yapan şahıslardır.
İştirak Nedir?
İştirak, bir şirketin başka bir şirkette sermayesinde ortaklığı söz konusu olması durumunda, sermayelerinde payları oldukları şirketlere denir.
İştirak Çeşitleri Nelerdir?
Yukarıdaki tanımdan hareketle iştirak çeşitlerini ikiye ayırabiliriz: ana şirketin, ortak olduğu şirkette %50'den fazla oy hakkına sahip ise ortak olunan şirket bir bağlı ortaklıktır. Eğer çoğunluk ana şirkette değil ise basit anlamda iştirak (bağımsız ortaklık) denir.
İştirak Etme Amacı Ne Olabilir?
Bir şirket, gereksiniminin üzerindeki fonları, iki nedenden dolayı başka bir şirketin sermayesine ortak olma yoluyla ekler. İlki, iyi bir getiri beklentisiyle, klasik bir yatırımcı mantığı ile bu yatırımını yapabilir. İkinci olarak, bunu anafaaliyetleri ile ilişkili olarak yapabilir. Örneğin, ürünlerinin pazarlamasını yapan şirketlere, hammadde üreten bir şirkete, başka bir şirketle ortak olarak benzer bir alanda üretim yapmak üzere vb. şeklinde olabilir.
Takasbank Nedir?
İMKB'de işlem gören senetlerin muhafazası ile görevli olan İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş., böylece işlemlerin düzgün olarak işlenmesi ve düzenli olarak tutulmasına faydası olmaktadır. Kote olan senetlerin büyük bir kısmı burada muhafaza edildiği için ayrıca fiziki bir dolaşıma, hatta şirketlerin senet basma külfetinden kurtarmaktadır; şöyleki, İMKB'deki işlemler elektronik ortamda yapıldığından burada fiziki bir dolaşım olmamaktadır, bu durum da gereksiz sayıda senet basılması külfetinden şirketleri kurtarmaktadır.
________________________________________
Glossary
Menkul Kıymet Taşınabilir nitelikte ekonomik kıymet ifade eden ve paraya çevrilmesi yada parayla ifade edilmesi mümkün olan kıymetli evraktır.
Borsa Belirli ticaret merkezlerinde belirli tarihlerde alıcı ve satıcının bir araya gelerek menkul değerlerin fiyatlarını saptadıkları yer.
Döviz Borsası Foreign Exchange. Döviz arz edenlerle döviz talep edenlerin karşılaştıkları, ulusal paraların birbirlerine çevrildikleri standartlaştırılmış piyasalar.
Emtia Borsaları Commodity Exchange. Ticarete konu olabilen malların alım ve satımının gerçekleştirildiği standartlaştırılmış piyasalar.
Tezgah Üstü Piyasa OTC; Over The Counter. Değerli evrakların ticaretinin yapıldığı standardize edilmemiş piyasalardır.
Hedging Çitleme. Nakit piyasada bulunan bir pozisyondan oluşan risklerden diğer piyasalarda (futures, options vs.) pozisyon alarak korunmadır.
Atıl Kapasite Bir üretim biriminde, mevcut olan fakat kullanılamayan kapasite.
Know-How Bir işletme tarafından, o işletmenin üretim yöntemlerinin yada teknolojisinin, aynı dalda çalışan, yada aynı işi yapmaya çalışan bir başka firmaya satılması veya kiralanması.
Çıkarılmış Sermaye Kayıtlı sermaye sistemine tabi ortaklıkların satışı yapılmış (ihraç edilmiş) hisse senetlerini temsil eden sermayelerdir.
Ödenmiş Sermaye Esas sermaye sistemine tabi ortaklıklarda, ortaklarca taahhüt edilen sermayenin nakden ödenmiş kısmıdır.
Nominal Değer Menkul değerlerin üzerinde yazılı olan değerdir.
Lot Hisse senetleri piyasasında işlem birimidir. İMKB Hisse Senetleri Piyasası'nda, 1 Lot 1.000 adet hisse senedini veya 1.000.000 TRL nominal değerli hisse senedini ifade eder.
Underwritting Taahhütlü Aracılık Yüklenimi. Aracı Kuruluşun bir şirketin hisse senetlerinin halka arzı esnasında senetlerin ihracını garanti vererek üstlenir ve satılamayan senetleri kendisi satın alır.
Convertible Bonds Hisse senedine dönüştürülebilir tahvil.
Bondholder Tahvil Sahibi.
Konsorsiyum İki veya daha fazla işletmenin belirli bir projenin uygulanması konusunda yapmış oldukları işbirliği.
OTC (over the counter) Tezgah üstü piyasalar. Tezgah üstü piyasalarda, sermaye piyasasına aracılık eden kurumlar, kendi aralarında bir borsanın belirleyici kural ve tüzüklerine uyma zorunluğu duymadan işlem (alım/satım) yaparlar. Bugün en gelişmiş piyasalardan biri olan Amerika Birleşik Devletlerinde bazı küçük işlem hacmine sahip firmalar, borsa haricinde OTC olarak işlem görürler
  Alıntı Yaparak Cevapla
Eski 27-01-07, 23:35   #2
xploods

Varsayılan C: BORSA NEDİR -Forumtr Odev Tımı


Eğitime Vermiş olduğunuz Destek için Teşekkür Ederim.
(Paylaşımcıya Destek Timi)
  Alıntı Yaparak Cevapla
Eski 07-03-11, 19:45   #3
kalennder

Varsayılan C: BORSA NEDİR -Forumtr Odev Tımı


Borsa ile ilgili az ve öz bilgi almak için [Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilir.ForumTR üyesi olmak için tıklayınız]

Borsadan nasıl para kazanılır merak ediyorsanız [Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilir.ForumTR üyesi olmak için tıklayınız] tıklayın.
  Alıntı Yaparak Cevapla
Cevapla

Bu konunun kısa yolunu aşağıdaki sitelere ekleyebilirsiniz

Konu Araçları

Gönderme Kuralları
Yeni konu açamazsınız
Cevap yazamazsınız
Dosya gönderemezsiniz
Mesajlarınızı düzenleyemezsiniz

BB code is Açık
Smiley Açık
[IMG] kodu Açık
HTML kodu Kapalı



5651 sayılı yasaya göre forumumuzdaki mesajlardan doğabilecek her türlü sorumluluk yazan kullanıcılara aittir. Şikayet Mailimiz. İçerik, Yer Sağlayıcı Bilgilerimiz. Reklam Mailimiz. Gizlilik Politikası


Reklamı Kapat

Reklamı Kapat