Çocuğun barsak kontrolunu yapabilecek yani kakasını tutma ve yapma becerisini kazanma yaşına gelmiş olmasına karşın, istemli ya da istem dışı kakasını uygun olmayan yerlere yapması olarak enkoprezisi tanımlayabiliriz. Çocuk 4 yaşında veya bu yaşa uygun gelişim gösteriyorsa , en az 3 ay süreyle bu tanımlanan davranışı yapıyorsa enkoprezis tanısı konabilir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta çocuğun laktasif bir madde ya da bu durumu oluşturabilecek bir madde alımı ve fizyolojik etkenin olmamasıdır.
Yurtdışında 8863 çocuk üzerinde yapılan bir araştırmada, barsak kontrolunun 4 yaş cıvarında geliştiği ve enkoprezis sıklığının %1,5 oranında olduğu belirlenmiş, Erkek / kız oranına bakıldığında 3/1 olarak erkeklerde daha fazla olduğu saptanmış. Türkiye'de bu konuda yapılmış kapsamlı bir araştırma yoktur.
Nedeni
Tuvalet eğitimi 1-3 yaş arasında gelişir. Çocuk kakasını tutarak veya bırakarak bundan zevk alır. Bu duygu sifinkter kaslarının nörofizyolojik gelişimine ve de dışarıdan gelen olumlu duyguların yarattığı hoşnutluk duygusuna bağlıdır. Çocukların kaka ve çişlerini tutmaları ve uygun zaman ve yerde yapmaları anne tarafından büyük ilgi görmesine ve ödüllendirilmesine neden olur. Bu şekilde çocuk doğru/yanlış, iyi/kötü, ayıp gibi kavramları ile karşılaşır. Çocuk ister korkutma, ister ödül isterse de gönül alma ile olsun kendi bağımsızlığına ters düşen isteklere karşı direnç gösterir. Anne sabırsız, cezalandırıcı, baskıcı bir tutum izlediği sürece çocuk kakasını tutmayı veya uygun olmayan yer ve zamanda yapmayı anneye karşı kullanmaya başlar. Çocuk ailenin kendisine uyguladığı baskıcı, katı disiplin kurallı yaşama başkaldırır, öç alma davranışı içine girer, başka türlü dışa vuramadığı saldırganlık duygularını kaka kaçırma ile ifade etmeye başlar. Tuvalat eğitimine erken başlayan katı, sert disiplinli anneye karşı kullanılan bir başkaldırı da olabilir.
Kaka kaçırmada bir grupta tamamen yetersiz ve gevşek bir tuvalet eğiti nedeniyle baştan beri barsak kontrolu geliştirememiş olmaktan kaynaklanır
Ölümler, ayrılıklar,kardeşin olması, okula başlama ve hastalanma psikolojik kökenli enkoprezisin nedenleridir. Bunu yanı sıra yapısal anomaliler, çocuktaki gelişimsel gerilikler, ailesel özellikler ki bu soğuk, uzak baba, nevrotik anne olarak tanımlanabilir enkoprezisin nedenleri arasındadır. Bu çocukların anneleri baskıcı, titiz, ev işlerinden yorgun düşmüş tiplerdir. Çoğunun eşleri duyarsız, evin sorumluluğunun tümüyle karısın yıkmış, ilgisiz kişilerdir.Annede ruhsal çöküntü belirtileri gözlenmektedir.Anne bütün sıkıntısını çocuğa aktarır, çocuğu kızdıça, bağırdıkça rahatlar
Enkopresizi olan çocuklada konuşmada gecikme,nörolojik bozukluklar, düşük engellenme toleransı, dikkat süresinin kısalığı, hiperaktivite, dikkat dağınıklığı, öğrenme güçlükleri, negativizm, koordinasyon zayıflığı, entelektüel fonksiyonlarda gerilik olduğu görülür.
Bu tip çocukların ailelerine bakıldığıda bozuk aile ilişkileri, anne baba arasında sorunlar ve sallantılı bir evlilik yaşamı olduğu dikkat çeker.
Enkoprezis çocuğu utandıran, benlik saygısını zedeleyen,sosyal yaşamını, arkadaş ilişkilerini bozan bir sorundur.
Enkoprezis inatcı bir belirtidir. Tedavisinde çocuk hekimi, çocuk psikiyatristi, psikolog, anne-baba ve çocuk işbirliği gereklidir.
Kaka kaçıran çocukta herşeyden önce gereksiz baskıları kaldırmak gerekir, aşırı titiz tutummları frenlemek yerinde olur, çocukla olumlu bir ilşki içine girilmelidir. Ceza ve dayak bırakılmalı, kesin bir tutumla çocuk düzenli olarak belli saatlerde tuvalete gönderilmelidir. Yemek sonrasında barsa
Tedavide uygulanan yöntemler:
Davranışcı terapiler
Farmakolojik tedavi
Aile danışmanlığı
Aile terapisi
Psikoterapi dir.
Çok uzun süre devam eden ekoprezisin tedavisiye de direnç gösterir. Düzenlenen ortak bir tedavi ve işbirliği ile % 78' e ulaşan başarıdan söz edilmektedir. Büyüme ve olgunlaşma ile düzelme görüldüğü ve genellikle 16 yaşından sonrada pek görülmediği bildirilmiştir.