Kod:
TÜRKİYE DANİMARKA TİCARİ İLİŞKİLERİ
Ülkemizle Danimarka arasındaki dış ticaret verileri incelendiğinde, ticari ilişkilerimizin gerçek potansiyeli yansıtmadığı görülür. Bununla birlikte ikili ticaret hacminin 1990 yılı sonrasında genellikle aynı düzeyde seyrettiği, 1995 yılında ise önemli bir artış göstererek 322milyon USD düzeyine çıktığı görülmektedir. 1996 yılında ticaret hacmi yine bir önceki yıl seviyesinde kalmış, 1997 yılında da 354,5 milyon USD olarak gerçekleşmiştir.
A)İkili Sosyal ve Ekonomik Anlaşmalar ve Protokoller
Danimarka ile ülkemiz arasındaki ekonomik ve ticari ilşkiler 15.12.1948’deki Ticaret Anlaşması ile başlamıştır. Daha sonra sırayla; 1976’da Sosyal Güvenlik Anlaşması, 1978’de İktisadi, Sinai, Bilimsel, Teknik İşbirliği Anlaşması, 1984’te idari bir sözleşme imzalamıştır.
İki ülke arasındaki “Yatırımların Karşılıklı Tesviki ve Korunması Anlaşması” 1992, “Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması” ise 1993 tarihlidir.
Türkiye-Danimarka Karma Ekonomik Komisyonu Birinci Dönem Toplantısı 1990’da İzmir’de yapılmış, ikinci toplantı ise 1995’te Kopenhag’da yapılmıştır.
Bu toplantıda iki ülke arasındaki ticari ilşkilerin geliştirilmesi, İGEME ile ilgili Danimarka kuruluşu arasında işbirliği sağlaması, Danimarka-Türkiye İş Konseyi’nin Danimarka kanadının oluşturması, serbest bölgelerdeki faaliyetlerin arttırılması ve tarım-hayvancılık alanında ortak projeler geliştirmesi konularında mutabakata varılmıştır.
15-17 Mart 1999 tarihinde, Danimarka Sanayi Konfederasyonu ile imzalanan protokol sonucunda Türk-Danimarka İş Koseyi resmen kurulmuştur.
1998 yılı özellikle tekstil ve hazır giyim sektöründe Türkiya’nin Danimarka pazarına yönelik başlattığı tanıtım faaliyetleri açısından yoğun geçmiş ve olumlu sonuçlar alınmıştır.
Yoğun tanıtım programları 1999’da da devam etmiştir.
Türkiye’de 1999 yılı Mayıs ayı itibariyle Danimarka’lı firmaların ortaklığıyla kurulmuş toplam 34 firma bulunmaktadır. Bunların 8’i gıda ve içecekler, 2’si ilaç, 2’si turizm, 2’si cafe-restorant işletmesi ve geri kalanlarda danışmanlık, gözetim vb. hizmetler sektöründe faaliyet göstermektedir.
B)Ticari İlişkiler
Yukarıda belirtildiği gibi, Türkiye-Danimarka arasındaki ticaret hacmi 1990’lı yıllarda sürekli artış göstermiştir.
1991-1998 yılları arasındaki dönemde Danimarka’ya olan ihracatımız, 1993 yılı hariç, düzenli olarak artmıştır.
Danimarka’ya olan ihracatımızdaki en yüksek oranlı artış, 1995 yılında gerçekleşmiştir.(%45,5). Müteakip yıllarda da ihracat düzenli olarak (%15-19 civarında) artı göstermiştir.
Danimarka’dan ithalatımız 1994 ve 1996 yılları hariç düzenli olarak artmıştır. En yüksek artış %95,9 ile 1995 yılında yaşanmıştır. 1997 ve 1998 yıllarında ithalatlarımızdaki artış oranı göreceli olarak %1,4 ve %7 gibi daha düşük oranlarda gerçekleşmiştir.
Buna göre, Gümrük Birliğini izleyen yıllarda Danimarka ile olan dış ticaretimizde, ihracatın düşerek ithalatın azalması ile ilgili beklentilerin tersine, ihracatın arttığı, ithalatın ise düşük oranlarda arttığı anlaşılmaktadır.
1995’te hem ihracatın hem de ithalatın en yüksek oranlarda artması, GB ile ilgili beklentilere bağlanmaktadır.
Ticaret dengesi açısından incelendiğinde, 1997 yılına kadar olan dönemde Danimarka’dan ithalatımızın, ihracatın üzerinde ve ticaret dengesinin ülkemiz aleyhinde olduğu görülür.
Ticaret açığı 1993 ve 1995 yıllarında yüksek boyutlara ulaşmış. Ancak 1997 yılında bu eğilim tersine dönmüş ve ilk defa bu ülkeye karşı dış ticaret fazlası elde edilmiştir.
1998 yılında da Danimarka’ya karşı dış ticaret fazlası elde edilmiştir. 1998’de ihracatımız bir önceki yıla göre oranla %15,9 orannda artarak 213,1 milyon USD’ye çıkmış, ithalatımız ise sadece %7 oranında artmıştır. 1998 yılında ihracatımızın ithalat karşılasma oranı %117 olmuştur. Bu yılda Danimarka’ya karşı elde edilen dış ticaret fazlası 31.milyon USD. Olmuştur.
Ülkemiz açısından bu olumlu gelişmelerde Dış Ticaret Müsteşarlığınca başlatılan karşılıklı ziyaretlerin, tanıtım çalışmalarının payı büyüktür.
Türkiye-Danimarka dış ticaret ilşkileri incelendiğinde her iki ülkeninde diğeri için önemli bir ticaret ortağı olmadığı görülür. İki ülkenin karşılıklı ticaret potansiyelini aksettirmeyen bu durumun iyleştirilmesi öncelikle sektör ve firma düzeyinde temasların arttırılması ile mümkün olabilecektir.
1997 ve 1998 yıllarındaki gelişmeşler ülkemiz açısından memnuniyet verici olmuş ve bu ilkeyle olan ticaretimizde ticaret fazlası elde edilmiştir.
A.B. ile Gümrük Birliğinden ötürü ülkemizde gümrük vergilerinin sıfırlandığı ve Danimarka ile yaşanan siyasal gerginlik döneminde dış ticarette görülen bu olumlu gelişmeler dikkat çekicidir.
Türkiyenin AB’ye resmen aday olması ve Danimarka’da geçen 2-3 yılda gözlenen Türkiye aleyhine havanın ortadan kalkmasının, iki ülke arasındaki dış ticareti olumlu etkileyeciği düşünülmaktedir.
Ayrıca Orta ve Doğu Avrupa ülkaleriyle yapılan serbest ticaret anlamalarının da yine Danimarka ile olan ticaretimizin gelişmesine katkı sağlayacağı tahmin edilmektedir.
Tablo:30
TÜRKİYE –DANİMARKA DIŞ TİCARETİ (1.000,USD)
YIL İHRACAT DEĞİŞME (%) İTHALAT DEĞİŞME (%) DENGE HACİM
1991 87,117 95,332 -8,215 182,449
1992 92,517 6 104,606 10 -12.089 197.123
1993 84.341 -9 135.9215 30 -51.584 220.266
1994 91.610 9 96.300 -29 -4.690 187.910
1995 133.267 45 188.679 96 -55.412 321.946
1996 154.494 16 168.285 -11 -13.791 322.779
1997 183.872 19 170.632 1 13.240 354.504
1998 213.104 16 182.657 7 30.447 395.761
1999 170.765 129.885 40.880 300.650
Tablo:31
Türkiye Danimarka Dış Tic. (1000 DKK)
1996 894.521 974.374 -79.849 1868.891
1997 1.213554 35,7 1.126170 15,6 87.384 2339.724
1998 1.425663 17,5 1.221978 8,5 203.658 2647.641
1999 1.191940 0,1 906.500 0,1 -285.340 2098.540
Not:1999 Ocak-Eylül Dönemini yansıtmaktadır.
C)Türkiye-Danimarka Ticaretinde Ürünler
Danimarka’ya ihracatımızda geleneksel olarak en büyük pay tekstil ve konfeksiyon ürünlerine aittir.1997 yılında bu ürünlerin ihracatımızdaki payı :%56 (103,5 milyon USD),1998 yılında ise %:58 (124,2 milyon USD) olmuştur
Bunun dışında başlıca ihrac ürünlerimiz arasında işlenmiş bağırsaklar,fındık,kuru meyveler, konserve ve diğer işlenmiş gıda, tütün, taşıt lastikleri , televizyon ve elektirikli ev aletleri yer almaktadır.
1998’de bir önceki yıla göre ihracatında en fazla artış görülen ürünler:Demir-çelik boruları(%821,5), yağlı tohum ve meyveler (%133), pamuktan vatkalar(%121),renkli tv.(%94), ev tekstili(%72),pamuk ipliği-pamuk dokuma(%52) ve (%42) dir.
Son yıllarda Danimarka pazarına giren ülkemiz menşeili renkli Tv ihracatının, ürünlerin artık bir yer edinmesi ve uygun fiyatlar nedeniyle düzenli olarak artma eğiliminde olduğu görülmektedir.Bahse konu dönemde bu ürünün ihracatındaki artış %94 gibi yüksek bir orana ulaşmıştır. İhracat değeri ise 22 milyon USD’yi bulmaktadır.
Danimarka’ya olan ihtacatımızda değer olarak ilk sırayı alan örme giyim eşyası ihracatının muhtemelen son iki yılda ülkemizce yürütülen tanıtım faaliyetlerinin de etkisi ile giderek daha yüksek oranda artığı görülmektedir.Örneğin 1997’de bir önceki yıla göre artış oranı %17 iken , 1998 ‘de %28 artarak 63 milyon USD’ye ulaşmıştır . Aynı durum ev tekstili ihracatımızda da görülür.
1998 yılında ihracatımızda en fazla azalma görülen ürünler ise ; transformatörler (%99).çimento, zımpara taşı vb.(%77), bisikletler(%73), örgü,menşucat(%52) olarak sayılabilir.
Danimarka’dan ithalatımızda en önemli paya sahip maddeler enzimler ve konsantreleri, ilaçlar,demir-çelik hurda,deniz taşıtları için motorlar , sanayi tipi buz dolapları ve aksamı, sanayi makinaları ve parçalarıdır.
1998 yılında ithalatında en fazla artış görülen ürünler ;rüzgar enerjisi ile çalışan elektrik üretim gurupları , mineral maddeleri karıştırmaya yarayan makinalar, otomatik ayar cihazları ve aksamı , sebze tohumları ve ilaçlardır.
1998 ‘de dikkati çeken husus 1997’de hiç ithalatı olmayan rüzgar enerjisi ile çalışan elektrik üretimi grupları ithalatının, 5,7 milyon USD civarında gerçekleşmesidir. Bu ürün grubundaki artış Danimarka’nın ülkemizde grçekleştirmek istediği rüzgar enerjisi projesinin uygulanmaya başlandığını gösteriyor.
1998’de en çok azalma görülen ithal ürünleri ise; gemi pervaneleri , su ısıtıcıları ve aksam ve deniz taşıtları için motorlardır.
1999 yılı ocak-eylül döneminde Türkiye ‘nin Danimarka ‘ya ihracatı , geçen yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında %7,3lük bir artış görülür.
Büyüklük itibariyle en önemli ihrac maddelerimiz, 1999 yılında da örme giyim eşyası( 50,3 milyon USD) ve renkli tv. lerdir. (14,6 milyon USD).Bu üç madde 1999’daki ihracatın yarısından fazlasını (%56,4) temsil edilmektedir.
Diğer önemli ihrac maddelerimiz ise işlenmiş bağırsaklar (8,8 milyon USD), sentetik iplik ve dokuma (5,8 milyon USD ),ambalaj için çuval ve torbalar (4,0milyonUSD), ev tekstili (3,3 milyonUSD) ve işlenmemiş tütündür.
1999’un ilk dokuz ayındaki ihracat kalemleri içinde en çok gelişme kaydeden ürünler;otobüs ve minibüsler ile bisikletlerdir. Bu ürünlerin 1998 ‘de ihracı hiç olmamıştır.
1999’da ihracında en çok artış meydana gelen ürünler; mobilya ve aksamı,transformatörler, konserve turşu,çimento ve zımpara taşı, cam bardak ve diğer cam eşyadır.
1999’da ihracında en çok düşüş görülen ürünler; kağıt ambalaj malzemesi, çeşitli boratlar ve fındıktır.
Türkiye’nin Danimarka ‘dan ithalatı bakımından 1999 yılı ocak-eylül dönemi bir önceki yılla karşılaştırıldığında %2,1 lik bir artış görülür.
Bu dönem içinde en önemli ithal maddeleri; enzimler ve konsantreleri,mineral maddeleri karıştırmaya yarayan cihazlar, sanayi tipi buz dolabı, dondurucu ve aksamı ve ilaclardır.
1999 yılında ithalinde en çok artış görülen ürünler;alarm cihazları, gıda işleme makineleri, hayvan yemi ve maması, işitme cihazları ve su ısıtıcıları ile ısı değiştiricileridir.
1999’un ilk dokuz ayında ithalatı en çok düşen ürünler; sigaralar, kumaş şekillendirme aletleri, demir – çelik döküntü ve hurdalar ile gemi pervaneleridir.
Danimarka’dan ithalatımız genel olarak bakıldığında , ilaç ve sağlıkla ilgili maddeler ile ileri teknoloji gerektiren maddelerin ithalatının önemli bir yer tuttuğu görülür.
Aşağıda Danimarka ile Türkiye arasındaki ticaretdeki ürünler tablo halinde sunulmuştur.
Tablo:32
BAŞLICA MADDELER İTİBARİYLE DANİMARKA’YA İHRACATIMIZ (OCAK-EYLÜL)
(1000 dolar) 1998 1999
İşlenmiş bağırsaklar 7.750 8.840
Dondurulmuş sebze 526 661
Kurutulmuş ve taze sebzeler 808 853
Fındık 2.866 2.050
Taze veya kurutulmuş meyveler 1.139 1105
Yağlı tohum ve meyveler 783 878
Konserve, turşu, işlenmiş meyveler 1.645 2.997
İşlenmiş tütün 4.721 3.151
Çimento, zımpara taşı vb. 98 173
Çeşitli boratlar 2.365 817
Taşıt lastikleri 1.897 2.401
Deri eşya ve aksesuar 1.031 1.225
Kağıt ambalaj malzemesi 344 63
Pamuk ipliği ve pamuklu dokuma 913 1.019
Sentetik iplik ve dokuma 5.100 5.846
Pamuktan vatka, keçe vb. maddeler 1.826 1.277
Kauçuklu mensucat 1.440 1.323
Örme mensucat 231 277
Örme giyim eşyası 49.495 50.319
Dokuma giyim eşyası 29.094 31.413
Ev tekstil 2.399 3.266
Ambalaj için çuval ve torbalar 3.843 3.992
İşlenmiş mermer 1.107 892
Seramik karo ve fayanslar 1.212 1.589
Cam bardak ve diğer cam eşya 467 757
Demir-çelik radyatörleri 477 667
Demir-çelik hassas borular 1.156 -
Alüminyum profil, yaprak ve şeritler 1.987 1.121
Adi metallarden donanım (menteşe vb.) 386 439
Gaz türibinleri - -
Buzdolabı, diğer soğutucular ve aksamı 1.415 1.087
Elektirik motorları 454 433
Transfarmatörler 12 23
Marş motorları ve aksamı 684 636
Ev tipi fırın ve ocaklar 1.428 639
Renkli TV 15.638 14.618
Otobüs ve minibüsler - 1.268
Bisikletler - 166
Mobilya ve aksamı 356 1.224
MADDELER TOPLAMI 147.093 149.505
GENEL TOPLAM 159.194 170.765
Tablo.33
BAŞLICA MADDELER İTİBARİYLE DANİMARKA’DAN İTHALATIMIZ (OCAK EYLÜL)
(1000 dolar) 1998 1999
Kümes hayvanları 739 740
Süt ürünleri 1.331 2.248
Sebze tohumları ve diğer tohumlar 1.341 736
Sınai amaçlı hayvansal yağlar 295 348
Unlu mamulleri 362 249
Hayvan yemi, kedi-köpek mamaları 404 846
Sigara 212 8
Antibiyotik ve diğer ileç hammaddeleri 1.348 1.193
Serumlar ve aşılar 1.901 1.712
İlaçlar 4.429 5.716
Boya ve vernikler 1.920 1.866
Gıda katkı maddeleri 709 306
Enzimler ve konsantreleri 7.524 10.050
Plastik levha ve şeritleri 2.427 976
Plastikten diğer eşya 1.117 820
Örme mensucat 937 399
Demir-çelik döküntü ve hurdalar 5.993 2.183
Demir-çelik inşaataksamı 420 394
Deniz taşıtları için motorlar 3.040 -
Motor aksamı 1.068 1.641
Klima cihazları 339 231
Sanayi tipi buzdolabı, dondurucu ve aksamı 9.678 5.866
Su ısıtıcıları, ısı değiştiricileri ve parçalar 450 726
Santrifüjler, arırma chazl., aksam ve parçaları 1.846 1.087
Gıda işleme makinaları ve parçaları 652 1.543
Kumaşl.şekillendirilmesine mahsusu makinalar 931 284
Mineral madd. karıştırım. mahsus cihaz ve aks. - 9.208
Özelliği olan endüstriyel makinalar ve aksamı 525 718
Gemi pervaneleri 187 69
Elektirik üretim grupları ve konventörler 3.862 -
Hoparlörler 1.177 982
Alarm cihazları 140 616
Elektro teşhis cihazları 1.309 777
Şırıngalar, kateterler ve cerrahi dikiş iğneleri 1.033 1.116
İşitme cihazları 481 688
Fiziksel analiz cihazları ve parçaları 824 922
Ölçme, muayene alet, cihazları ve aksamı 1.200 1.044
Otomatik ayar cihazları parça ve aksamı 2.063 1.379
MADDELER TOPLAMI 64.214 59.723
GENEL TOPLAM 127.275 129.885